گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، با اشاره تلویحی به طالبان هشدار داده است که بدون تمکین به خواست و رأی مردم، «روزهای بدتری در پیش خواهیم داشت.» بهگفته حکمتیار، وضعیت کنونی افغانستان تحت کنترول طالبان برای هیچ افغان قابل قبول نیست و «همه خواهان تغییر فوری و مثبت» اند.
رهبر حزب اسلامی در بیانیهای به «نشست متعهدین» این حزب در خارج از کشور، خواستار ایجاد حکومت منتخب، قانون اساسی و اجماع ملی فوری شد.
وی بیان داشت: «انتظار افغانها این بود و است که پس از خروج نیروهای خارجی، نه با درگیریهای داخلی روبهرو باشند، نه با جنگهای نیابتی و نه با تجاوز و تهاجم نيروهاى خارجی؛ بر عكس حکومت اسلامی منتخب خود را داشته باشند، سرنوشت شان را خود تعيين كنند و رهبران شان را خود و در داخل کشور انتخاب نمايند.»
حکمتیار هشدار داد که «وضعیت کنونی برخلاف آرزوها و انتظارات افغانها است» و تداوم این وضعیت، بار دیگر افغانستان را به میدان جنگهای نیابتی قدرتهای خارجی تبدیل خواهد کرد.
وی همچنین بر ضرورت تغییر فوری و مثبت در ساختار سیاسی افغانستان مطابق با رهنمودهای روشن اسلامی تاکید کرده و خواستار آن شد که اقتدار و زعامت کشور به فردی «امین و شایسته با مشورت مردم و نمایندگان منتخب» واگذار شود.
رهبر حزب اسلامی افغانستان پیشنهاد کرده است که «خلأ شورای ممثل ملت، نبود قانون اساسی و حکومت منتخب باید فوری پر شود و درباره همه مسائل مهم ملی، اجماع و توافق ملی شکل گیرد.»
حکمتیار پیش از این نیز بدون اشاره صریح به رهبری طالبان گفته بود حاکمی که با زور بر مردم تحمل شود، سرانجام با مقاومت مردمی مواجه خواهد شد.
این پیام در شرایطی منتشر میشود که افغانستان تحت کنترول طالبان با بحران مشروعیت داخلی و بینالمللی و انزوای سیاسی مواجه است.
در متن تعهدنامه تاکید شده است که دانشجویان در محوطه دانشگاه از «گردش بیجا» خودداری کرده و به قوانین و فرامین طالبان متعهد باشند.
ممنوعیت جدی استفاده از مواد نشئهآور، خودداری از گوش دادن به موسیقی و حفاظت از «اموال بیتالمال» دانشگاه از دیگر مواردی است که در این تعهدنامه به آن اشاره شده است.
براساس این تعهدنامه، دانشجویان همچنین مکلف شدهاند از گرفتن عکس و ویدیو از موجودات زنده و همچنین تعصبات قومی و سمتی خودداری کنند.
وضع محدودیتها بر پوشش و رفتار دانشجویان در دانشگاههای مختلف افغانستان از سوی طالبان، پدیدهای تازه نیست. پیش از این نیز، طالبان از دانشجویان دانشگاه کابل تعهد گرفته بود که ریش بگذارند، کلاه بپوشند و نماز بخوانند.
با اینحال، بهنظر میرسد طالبان علاوه بر پوشش ظاهری دانشجویان، بر عقیده و باور آنان نیز محدودیت وضع کرده است؛ چنانچه پیشتر شماری از دانشجویان دانشگاههای قندهار، بامیان و دانشگاه تعلیم و تربیه کابل از تلاشهای سازمانیافته طالبان برای تغییر مذهب در محیطهای دانشگاهی خبر دادند.
تصاویر نشان میدهد که عبدالحی قانت، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک و ذاکر جلالی، معاون سیاسی وزارت خارجه طالبان در حاشیه این نشست و در دیدارهای رسمی بدون لنگی و کلاه، شرکت کردهاند.
براساس دستور طالبان، کارمندان نهادهای دولتی، شاگردان و دانشجویان ملزم هستند علاوه بر گذاشتن ریش دراز، کلاه یا لنگی سر کنند و لباس محلی بپوشند.
در حاشیه نشست آنتالیا، عبدالحی قانت و ذاکر جلالی با رمضان اردوغ، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک ترکیه دیدار و گفتوگو کردند. در این نشست عبدالحی کلاه و لنگی ندارد، اما ذاکر جلالی کلاه گذاشته است.
این در حالی است که طالبان همزمان فشارهای خود بر دانشجویان دانشگاههای افغانستان را برای پوشیدن کلاه و لباس سنتی (پیراهن و تنبان) تشدید کرده است.
طالبان از ابتدای بازگشت به قدرت، نوع خاصی پوشش را برای اعضای خود و کارمندان ادارات دولتی تحمیل کرده است.
کنفرانس دیپلماسی آنتالیا در سال ۲۰۲۶ با حضور گسترده رهبران کشورها، وزیران خارجه، نخستوزیران و نمایندگان سازمانهای بینالمللی در ترکیه برگزار شد.
نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت طالبان، عبدالحی قانت و ذاکر جلالی، مقامهای وزارت خارجه طالبان در این نشست حضور داشتند.
لنگی، کلاه، ریش بلند، پیراهن و تنبان افغانی و در بسیاری موارد دمپایی، از مهمترین مشخصههای ظاهری طالبان به شمار میرود. طالبان همچنین پوشیدن کت و شلوار و گذاشتن نیکتایی را منع کرده است.
پیش از این مقامات طالبان در نشستهای بینالمللی و دیدار با مقامهای خارجی با پوشش مورد نظر این گروه ظاهر شدهاند.
چهرههای تازهوارد در صف طالبان مانند عبداللطیف نظری، معاون وزارت اقتصاد طالبان که قبلا کت و شلوار میپوشید و از نیکتایی استفاده میکرد نیز مجبور به پذیرش سبک پوشش این گروه شدهاند.
پیش از این، ذاکر جلالی همواره با لنگی و یا کلاه در نشستهای داخلی و بینالمللی شرکت کرده است. اما عبدالحی قانت معمولا کلاه به سر داشته است.
آنها در شرایطی بدون کلاه و لنگی در این نشست بینالمللی حاضر شدند که طی پنج سال گذشته، اداره طالبان محدودیتهای شدید بر پوشش مردان به ویژه زنان وضع کرده است.
بر اساس فرامین ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، تمامی کارمندان دولتی موظف به گذاشتن ریش، پوشیدن کلاه و پوشیدن پیراهن و تنبان افغانی هستند. در برخی ولایات حتی ورود به ادارات دولتی با پتلون و دریشی ممنوع اعلام شده است.
بهتازگی نیز وزارت تحصیلات عالی طالبان از دانشجویان دانشگاهها تعهدنامه کتبی گرفته است که ریش بگذارند، پیراهن و تنبان بپوشند و کلاه بر سر کنند.
پیش از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، برخی ناظران امیدوار بودند این بار رفتار این گروه با دوره اول حاکمیتشان متفاوت باشد. اما با بستن مکاتب و دانشگاهها بر روی دختران و زنان، تشدید محدودیتها بر حضور زنان در جامعه، و نادیده گرفتن حقوق اقوام و گروههای مختلف، این امیدها به یأس تبدیل شده است.
برخی تحلیلگران معتقدند چنین تغییر ظاهری ممکن است نشانهای از تلاش طالبان برای تطبیق با فضای بینالمللی باشد، اما سیاستهای سختگیرانه و ایدئولوژیک این گروه در داخل کشور همچنان بدون تغییر ادامه دارد.
