در اسلامآباد، روایت مهاجران افغان اغلب از مواجهه با پولیس و شب و روزهای تلخی که با ترس و زندگی پنهانی گره خورده، آغاز میشود. روایتهایی از در زدنهای ناگهانی، بازداشت و صدها دالر و کلداری که برای رهایی شان از بازداشت پرداخته میشود.
خانوادههایی هم هستند که کار شب و روزشان پنهان شدن از دید پولیس است.
برای تهیه این گزارش از زندگی افغانهایی که سرنوشتشان میان وعده رفتن و سایه بازداشت معلق مانده، با دستکم چهار خانواده در اسلامآباد صحبت کردیم.
آنها پذیرش انتقال به کانادا، آلمان و فرانسه را دارند.
این افراد در جیبشان اسناد وعده دریافت ویزای یکی از کشورهای غربی را دارند ولی برای چند روز ماندن در اسلامآباد تا رسیدن به پروازی که زندگیشان را تغییر دهد، تقلا دارند.
دکانی که با پول و خواهش، به سرپناه شبانه تبدیل شد
فریدون اهل هرات است. او یک سال پیش زمانی که در یک تظاهرات به حمایت از دگرباشان جنسی شرکت کرده بود توسط طالبان بازداشت شد و هفتهها در زندان بود. وقتی طالبان او را به گونه موقت آزاد کرد، فریدون به پاکستان گریخت و حالا او و خانوادهاش در مسیر دریافت ویزا و انتقال به کانادا هستند.
او میگوید رفتار پولیس پاکستان زندگی را برای وی و فرزندانش تلخ کرده است. ویزایشان به پایان رسیده و هر روز با نگرانی از بازداشت سپری میشود. به گفته او، فشار این وضعیت به حدی رسیده که تقریبا همه اعضای خانواده شبها به قرص خوابآور پناه میبرند.
اگر چه او داستانها و روایتهای زیادی از فرار از دست پولیس دارد، اما روایت خوابیدن تمام اعضای خانواده و یک خانواده افغان دیگر در یک دکان کوچک در حاشیه محلهای در اسلامآباد برایش فراموشناشدنی است.
او میگوید: «مسئول مهمانخانهای که در آن بهگونه غیرقانونی بهسر میبردیم، خبر داد که ممکن است، شب پولیس برای جستوجو بیاید. جایی برای ماندن نداشتیم، با یک خانواده افغان دیگر از مهمانخانه بیرون شدیم، حتا نمیدانستیم کجا میرویم.»
او افزود: «در میانه راه، دکانی را دیدیم که هنوز باز بود. نزدیک شدیم و با خواهش از دکاندار خواستیم اجازه بدهد شب را در دکان کوچک او بخوابیم.
او میگوید دکاندار ابتدا قبول نمی کرد، زیرا ریسک مواجهه با پولیس برایش دشوار بود. فریدون گفت: «در نهایت به دکاندار پول تقریبا خوبی دادیم تا راضی شد در دکانی که هیچ امکاناتی برای نشستن یا خوابیدن نداشت، شب را به سر ببریم.»
او دو ماه پیش پدر دختری شد که در اسلامآباد و در روزهایی که زندگی برای همه اعضای خانواده دشوار است به دنیا آمد.
فریدون میگوید حتا رانندههای پاکستانی وقتی بدانند که بدون ویزا هستیم برای انتقال ما از جایی به جای دیگر چندین برابر کرایه میگیرند.
زنی که برای چند دقیقه صدای شوهرش پول میپردازد
پای صحبتهای مردی نشستم که هنوز میعاد ویزای خودش باقی مانده، اما ویزای همسر و سه کودکش به پایان رسیده است. پولیس اعضای خانوادهاش را بازداشت کرده و به اردوگاهی در حاشیه اسلامآباد منتقل کرده است؛ جایی که حالا تنها راه ارتباطشان، تماسهای کوتاه اما پرهزینه است.
این مرد میگوید: «خانمم هر چند روز یک بار با من تلفنی صحبت میکند و برای هر بار صحبت، پول گزافی به کارکنان کمپ میدهیم.»
او برای اینکه ثابت کند خانوادهاش در مسیر انتقال به کشور سومی قرار دارد و بازگشت به افغانستان برایشان خطر آفرین است، وکیل گرفته است. میگوید بارها تلاش کرده وضعیت را توضیح دهد، اما تا حالا نتیجهای نگرفته است.
این مرد که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید برای رهایی اعضای خانوادهاش از او مبلغ درشتی خواستهاند؛ پولی که توان پرداختش را ندارد. در این میان، خودش بیرون از کمپ مانده و خانوادهاش داخل کمپ. فاصلهای که هر چند روز یکبار، فقط با یک تماس کوتاه پر میشود.
ویزاهایی که روی کاغذ ماندهاند
یک خبرنگار افغان ساکن اسلامآباد که بهدلیل شرایط امنیتی نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید شش ماه از پایان اعتبار ویزایش گذشته و هیچ راهی برای تمدید آن ندارد.
او با خانوادهاش منتظر انتقال به فرانسه است.
این خبرنگار افغان در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال از روزهایی میگوید که با خانوادهاش در بیثباتی سپری کرده و ناچار شده است که دستکم سهبار محل زندگی خود را تغییر دهد.
او که خودش بارها تجربه تعقیب و گریز پولیس در اسلامآباد را دارد، میگوید پیدا کردن خانه برای افغانهایی که ویزا ندارند، بحران جدی است: «هرجا میرویم، وقتی بفهمند ویزا نداریم، یا اصلا خانه نمیدهند یا خیلی زود مجبور میشویم آنجا را ترک کنیم.»
این خبرنگار نزدیک به دو سال است در پاکستان زندگی میکند.
میگوید بیش از یک سال میشود که تمدید ویزا برای افغانهای داخل پاکستان عملا متوقف شده است. در عین حال، گرفتن ویزای جدید هم به مراجعه حضوری به سفارت پاکستان در کابل یا قنسولگریهای این کشور در داخل افغانستان مشروط شده است، شرطی که برآورده کردنش برای بسیاری، در عمل ممکن نیست.
او گفت در این میان، بازار سیاه ویزا برای افغانهایی که موقتا در پاکستان زندگی میکنند، شکل گرفته است. به گفته او، در حالی که هزینه رسمی ویزای سیاحتی ششماهه تنها ۱۸ دالر است، همین ویزا اکنون تا حدود دو هزار دالر معامله میشود و حتی با این قیمت هم بهسختی پیدا میشود.
به گفته او: «در نهایت، تاوان اختلاف میان طالبان و پاکستان را مردم عادی میپردازند.»
پس از این که طالبان و پاکستان برسر حضور شبهنظامیان پاکستانی در افغانستان دچار اختلاف شدند، مهاجران افغان به ابزار فشار تبدیل شدند. حکومت پاکستان صدها هزار مهاجر افغان را از خاکش خارج کرده است. به نظر میرسد که اسلام آباد تصور میکرد با اخراج مهاجران میتواند برای طالبان بحران ایجاد کند و این گروه را وادار کند که با اسلام آباد به توافق برسد.
طالبان خواستههای پاکستان را نپذیرفته است و حکومت پاکستان هم قول داده است که تا آخرین نفر مهاجران افغان را اخراج کند.
پاکستان بر کشورهای غربی مانند آلمان و کانادا فشار آورده است تا مهاجرانی را که از این کشورها وعده انتقال دریافت کردهاند، هرچه زودتر از پاکستان بیرون کنند. ولی این کشورها که در داخل تحت فشار برای کاهش پذیرش مهاجر دارند، عجلهای برای صدور ویزای و انتقال پناهجویان افغان ندارند.
همه چیز با پول حل میشود
خانواده دیگری که در انتظار انتقال به آلمان به سر میبرند، نیز در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفتند گاهی نیازی به تعقیب و گریز نیست. کافی است جیبهای تان پول خوبی داشته باشد.
یک عضو این خانواده گفت: «قبلا برای گریز از فشار پولیس از روشهای متعددی استفاده کردیم، واسطهگری، فرار و هر راهی که به ذهن ما میرسید. اما بعدا متوجه شدیم که پول، به تنهایی میتواند همه کارها را با هم انجام دهد.»
پیش از این نیز افغانهایی در وضعیت مشابه، با وجود داشتن پروندههای انتقال به کشورهای دیگر، از سوی پولیس پاکستان بازداشت و به افغانستان بازگردانده شدهاند.
در یک نمونه، سه ماه پیش ۸۱ نفر از پاکستان به کابل اخراج شدند. طالبان این افراد در یک مهمانخانه در کابل تحت نظارت قرار داد.
