۲۶ آپریل چهلمین سالگرد فاجعه اتمی چرنوبیل است؛ واقعهای که در سال ۱۹۸۶ در نزدیکی شهر پریپیات اوکراین رخ داد و به عنوان یکی از هولناکترین سوانح هستهای تاریخ ثبت شد.
اکنون با گذشت چهار دهه، در حالی که آثار این فاجعه هنوز در زندگی بازماندگان نمایان است، تداوم جنگ روسیه و اوکراین به نگرانیها درباره احتمال وقوع یک بحران هستهای دیگر دامن زده است.
اوکراین در آن زمان (فاجعه اتمی چرنوبیل) بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود.
با وجود تلاش مقامهای شوروی برای پنهان کردن ابعاد حادثه چرنوبیل، پیامد آن انتشار مواد رادیواکتیو در اروپا بود؛ رخدادی که اکنون در پرتو کارزار جنگی روسیه علیه اوکراین، اهمیت و معنایی تازه یافته است.
چرنوبیل که در شهر کییف و در نزدیکی مرز بلاروس قرار دارد، اکنون بخشی از خاک اوکراین به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، وزارت امور خارجه اوکراین بهتازگی در بیانیهای اعلام کرد فاجعه چرنوبیل «نتیجه یک آزمایش راکتور بود که به دستور مسکو و با نقض پروتکلهای ایمنی انجام شد و پس از آن با دروغگویی و پنهانکاری همراه بود».
در ادامه این بیانیه آمده است: «تا به امروز، جهان همچنان با پیامدهایی روبهرو است که یک نظام تمامیتخواه با مقدم دانستن ایدئولوژی و قدرت سیاسی بر حقیقت و علم به بار آورده است.»
چهار دهه پس از فاجعه هستهای چرنوبیل، آثار آن همچنان در زندگی بازماندگان دیده میشود.
در کنار روایتهای رسمی، داستانهای شخصی بسیاری وجود دارد که ابعاد انسانی این فاجعه را روشنتر نشان میدهد.
پیامدهای بلندمدت فاجعه چرنوبیل
پس از انفجار و ذوب شدن هسته در راکتور شماره چهار نیروگاه شوروی در چرنوبیل در بامداد ۲۶ آپریل ۱۹۸۶، میلیونها نفر در معرض پرتوهای رادیواکتیو قرار گرفتند، صدها هزار نفر بهناچار محل زندگی خود را ترک کردند و بخش وسیعی از زمینهای منطقه آلوده شد.
در سالهای بعد، هزاران نفر بر اثر بیماریهای ناشی از تشعشعات، مانند سرطان، جان خود را از دست دادند، هرچند بر سر شمار دقیق قربانیان و پیامدهای بلندمدت این فاجعه همچنان اختلاف نظر جدی وجود دارد.
در چارچوب یک تلاش بینالمللی گسترده، در سال ۲۰۱۶ سازهای عظیم از فولاد و سمنت در محل نیروگاه چرنوبیل نصب شد تا پوشش اولیهای را که در سال ۱۹۸۶ بهصورت شتابزده برای مهار حجم عظیمی از مواد رادیواکتیو ساخته شده بود، ایمنتر کند.
با این حال، مقامهای اوکراینی اعلام کردند حمله پهپادی روسیه در فبروری ۲۰۲۵ به این سازه آسیب زد و به ایجاد حفره در پوشش آببندیشده آن انجامید.
این حمله به نشتی در تاسیسات منجر نشد، اما طبق اعلام بانک اروپایی بازسازی و توسعه، برای پیشگیری از بروز آسیبهای دائمی، این سازه به حداقل ۵۰۰ میلیون یورو هزینه تعمیرات نیاز دارد.
پیشتر، دادستان ارشد دولتی کییف اعلام کرد بر اساس دادههای راداری اوکراین، از ماه جون ۲۰۲۴ تاکنون دستکم ۹۲ پهپاد روسی در شعاع پنج کیلومتری این سازه به پرواز درآمدهاند.
هنوز مشخص نیست اوکراین برای چهلمین سالگرد فاجعه چرنوبیل چه برنامهای تدارک دیده است، زیرا بهدلیل شرایط جنگی، جزییات مراسم رسمی از پیش اعلام نمیشود.
سکوت وهمانگیز چرنوبیل
رویترز در ادامه نوشت در فاصله حدود ۱۰۰ کیلومتری شمال کییف و در میان منطقهای ممنوعه به وسعت ۲۶۰۰ کیلومتر مربع، نیروگاه چرنوبیل در سکوتی وهمانگیز فرو رفته و جنگلهای گسترده اطرافش را در بر گرفته است.
نیروگاههای گارد ملی در این مجموعه نگهبانی میدهند؛ حدود ۲۲۵۰ کارمند در شیفتهای چندروزه فعالیت میکنند و روند تدریجی برچیدن تاسیسات را زیر نظر دارند.
آخرین راکتور این نیروگاه در سال ۲۰۰۰ خاموش شد. اتاق کنترول راکتور شماره چهار اکنون فضایی تاریک و متروک است که بقایای فرسوده و درهمریخته تجهیزات دوران شوروی در آن بهجا مانده است.
در اطراف نیروگاه و شهر رهاشده پریپیات، گوزنهای شمالی و اسبهای وحشی آزادانه رفتوآمد میکنند؛ نشانهای از اینکه در نبود انسان، طبیعت بار دیگر این منطقه را به تصرف خود درآورده است.
