استارمر صبح دوشنبه در برابر دفتر نخستوزیری در خیابان داونینگ ظاهر شد و با لحنی احساسی اعلام کرد که دیگر فرد مناسبی برای رهبری بریتانیا نیست. او ششمین نخستوزیری است که در ده سال گذشته قدرت را ترک میکند؛ بالاترین میزان جابهجایی رهبران سیاسی در بریتانیا طی نزدیک به دو قرن اخیر.
تحلیلگران میگویند استارمر همانند بوریس جانسون، لیز تراس و دیگر نخستوزیران پیش از او، نتوانست خشم عمومی نسبت به کاهش سطح زندگی مردم را مهار کند. درآمدها و استانداردهای زندگی در بریتانیا از زمان بحران مالی ۲۰۰۸ رشد چشمگیری نداشته و افزایش بدهی عمومی، بهویژه پس از همهگیری کرونا و سایر بحرانهای جهانی، توان حکومتها برای اجرای برنامههای اقتصادی را محدود کرده است.
مهاجرت غیرقانونی نیز به یکی از موضوعات اصلی اختلافات سیاسی و اجتماعی در این کشور تبدیل شده است.
آنتونی سلدون، مورخ و نویسنده کتابهایی درباره نخستوزیران بریتانیا به رویترز گفت که کشورش پس از سالها ناکامی رهبران سیاسی در ارائه یک چشمانداز روشن، در وضعیت بسیار دشواری قرار گرفته است.
او درباره اندی برنهام، که از او به عنوان جانشین احتمالی استارمر نام برده میشود، گفت: «اگر اندی برنهام هم در مقام نخستوزیر شکست بخورد، چشمانداز آینده بریتانیا بسیار تیره خواهد بود.»
از الگوی ثبات تا چرخه بیثباتی
بریتانیا زمانی به عنوان یکی از باثباتترین نظامهای سیاسی و اقتصادی جهان شناخته میشد؛ کشوری که رهبرانی مانند مارگارت تاچر و تونی بلر طی بیش از دو دهه بر آن حکومت کردند و نقش مهمی در شکلدهی بریتانیای مدرن داشتند.
اما بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ ضربه سنگینی به اقتصاد این کشور وارد کرد. اقتصاد بریتانیا وابستگی زیادی به بخش مالی داشت و سیاستهای ریاضت اقتصادی پس از بحران نیز باعث شد حکومت برای مقابله با بحرانهای بعدی آمادگی کمتری داشته باشد.
آخرین نخستوزیری که بدون نیاز به ائتلاف با حزب دیگر در انتخابات پیروز شد و یک دوره کامل را در قدرت سپری کرد، تونی بلر بود که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ حکومت کرد.
رویترز در تحلیلی نوشت که بریتانیاییها زمانی تغییر مداوم حکومتها در ایتالیا را به سخره میگرفتند، اما اکنون با حسرت به جورجیا ملونی نگاه میکنند که با نزدیک به چهار سال حضور در قدرت، در آستانه تبدیل شدن به طولانیترین نخستوزیر تاریخ جمهوری ایتالیا قرار دارد.
بحران از کجا آغاز شد؟
بسیاری از تحلیلگران ریشه بیثباتی سیاسی بریتانیا را در همهپرسی خروج از اتحادیه اروپا (برگزیت) در سال ۲۰۱۶ میبینند، اما جیل راتر، مقام پیشین وزارت مالیه بریتانیا، معتقد است این روند از بحران مالی ۲۰۰۸ آغاز شد.
او گفت: «احساس عمومی این است که زندگی مردم بهتر نشده و نسل بعدی نیز آینده بهتری نخواهد داشت. هر دولتی که روی کار آمده، نتوانسته این وضعیت را تغییر دهد.»
به گفته او، رأی به خروج از اتحادیه اروپا نه تنها مسیر سنتی سیاست خارجی بریتانیا را تغییر داد، بلکه بار دیگر جنبش استقلالطلبی در اسکاتلند را نیز تقویت کرد، منطقهای که اکثریت رأیدهندگان آن خواهان ماندن در اتحادیه اروپا بودند.
همزمان، هزینههای مقابله با همهگیری کرونا و پیامدهای جنگ اوکراین باعث شد بدهی عمومی بریتانیا به نزدیک ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی برسد.
هرچند کشورهایی مانند جاپان، ایتالیا، امریکا و فرانسه نسبت بدهی بالاتری دارند، اما بریتانیا به دلیل تورم پایدار و وابستگی به سرمایهگذاران خارجی برای تأمین کسری بودجه، با هزینههای استقراض بیشتری روبهرو است.
بر اساس دادههای منتشرشده در سال ۲۰۲۵ از سوی فروشگاه زنجیرهای آسدا و مرکز پژوهشهای اقتصادی و تجاری، اگرچه درآمد واقعی خانوارها در بریتانیا افزایش یافته، اما ۴۰ درصد کمدرآمدترین شهروندان نسبت به سال ۲۰۲۱ قدرت خرید کمتری دارند.
تحلیلگران معتقدند این فشار اقتصادی یکی از عوامل اصلی بیاعتمادی مردم به حکومتهای پیاپی بوده است.
چرا حکوتها موفق نمیشوند؟
سم فریدمن، مشاور پیشین حکومت بریتانیا، در کتاب جدید خود با عنوان «دولت شکستخورده؛ چرا هیچ چیز کار نمیکند و چگونه آن را اصلاح کنیم» استدلال میکند که ساختار حکمرانی بریتانیا بیش از حد متمرکز است و نهادهای کلیدی دولت توانایی لازم برای مدیریت مشکلات پیچیده کشور را ندارند.
جیل راتر و راجر گیل، از باسابقهترین نمایندگان پارلمان بریتانیا، نیز معتقدند فرهنگ سیاسی این کشور در سالهای اخیر تضعیف شده است. به گفته آنان، شبکههای خبری ۲۴ ساعته و رسانههای اجتماعی سیاستمداران را وادار میکنند تصمیمها را با عجله اتخاذ کنند.
راجر گیل به رویترز گفت: «قانونگذاری بیش از حد شده است. بسیاری از قوانین ضعیف هستند و بسیاری دیگر نیز بد تنظیم شدهاند. ما به حکمرانی پختهتر و مسئولانهتر نیاز داریم.»
چالشهای جانشین احتمالی استارمر
منتقدان میگویند استارمر بدون برنامهای روشن برای حل مشکلاتی مانند افزایش هزینه برق، جذب سرمایهگذاری، اصلاح نظام بهداشت و درمان و تأمین بودجه دفاعی وارد حکومت شد.
اکنون اندی برنهام، شهردار منچستر و از چهرههای باسابقه حزب کارگر، یکی از گزینههای اصلی جانشینی او به شمار میرود. او در صورت رسیدن به قدرت باید کابینه جدید تشکیل دهد و چشماندازی روشن برای آینده کشور ارائه کند.
ریشی سونک، آخرین نخستوزیر محافظهکار بریتانیا که در انتخابات ۲۰۲۴ از استارمر شکست خورد، هشدار داده است که برنهام نیز بدون برنامهای مشخص با همان مشکلاتی روبهرو خواهد شد که رهبران پیشین تجربه کردند.
سونک در روزنامه ساندی تایمز نوشت: «بدون یک برنامه روشن، او هم به نخستوزیر دیگری تبدیل خواهد شد که شبها بیدار میماند و از خود میپرسد چرا هیچ چیز درست پیش نمیرود.»