بنیاد اورول با انتشار بیانیهای همزمان با اعطای این جایزه اعلام کرد زنان افغان در دو دهه گذشته، با ورود به دستگاه قضایی، نقش کلیدی در مبارزه با فساد و رسیدگی به پروندههای خشونت علیه زنان و کودکان ایفا کردند. با این حال، پس از خروج نیروهای غربی و تسلط طالبان، جان این قضات به شدت به خطر افتاد؛ چرا که طالبان بلافاصله پس از ورود به کابل، هزاران زندانی خطرناک از جمله کسانی را که توسط همین قضات محکوم شده بودند، آزاد کرد.
کارن بارتلت پس از دریافت این جایزه، نامزد شدن در این رویداد را نیز غیرمنتظره خواند و گفت: «این افتخار در اصل متعلق به قضات زن افغانستان است که فوقالعاده شجاع هستند.»
او با انتقاد از وضعیت جاری در افغانستان افزود: «در حالی که من در بریتانیا آزادانه مینویسم و زندگی میکنم، زنان و دختران افغانستان از ابتداییترین حقوق خود، از جمله حق کار، آموزش و حتی رفتوآمد مستقل محروم شدهاند.»
روهان سیلوا، رئیس هیئت داوران جایزه اورول، این اثر را که از سوی «انتشارات داکورث» روانه بازار شده، روایتی «تأثیرگذار، سرشار از همدلی و با زبانی روشن» توصیف کرد که توانسته داستانی با اهمیت جهانی را تصویر کند. بخشی از این کتاب به تجربه کاری خطرناک یکی از این قضات به نام ریحانه عطایی در دادگاه محلی ننگرهار اختصاص یافته است.
آخرین وضعیت انتقال قضات زن به کشورهای مختلف
بر اساس گزارشهای انجمن بینالمللی قضات زن که هماهنگی عملیات نجات و انتقال این حقوقدانان را بر عهده داشت، از مجموع حدود ۲۶۰ قاضی زن در افغانستان، تاکنون نزدیک به ۱۸۰ نفر همراه با خانوادههایشان به کشورهای امن منتقل شدهاند.
این قضات در حال حاضر در کشورهایی چون ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، آلمان، استرالیا، برازیل و شماری دیگر از کشورهای اروپایی اسکان یافتهاند. در این میان، کانادا در قالب برنامه پذیرش پناهندگان دولتی، مسئولیت اسکان ۴۰ خانواده از این قضات را بر عهده گرفت که بیشتر آنان اکنون در شهر تورنتو و حومه آن مستقر هستند.
با این حال، طبق گزارشهای رسمی، حدود ۴۵ قاضی زن همچنان در وضعیت مبهم و خطرناکی به سر میبرند؛ شماری از آنان در داخل افغانستان مخفی شدهاند و تعدادی دیگر با ویزاهای منقضیشده در پاکستان با هراس از اخراج زندگی میکنند.
تداوم سیاستهای حذفی و آپارتاید جنسیتی طالبان
طالبان پس از بازگشت به قدرت، در اولین اقدامات خود نظام قضایی پیشین افغانستان را به طور کامل منحل و تمامی قضات زن را از سمتهایشان برکنار کرد.
این گروه در نزدیک به پنج سال گذشته، با صدور دهها فرمان تندروانه، زنان و دختران را از تحصیل در مقاطع بالاتر از صنف ششم و دانشگاهها منع کرده و محدودیتهای بیسابقهای بر اشتغال آنان اعمال کرده است.
در حال حاضر، زنان در افغانستان از کار در نهادهای دولتی، غیردولتی و دفاتر سازمان ملل متحد و همچنین از حضور در مکانهای عمومی مانند پارکها، تفریحگاهها و ورزشگاهها منع شدهاند؛ وضعیتی که بسیاری از نهادهای بینالمللی و فعالان حقوق بشر آن را مصداق بارز «آپارتاید جنسیتی» در جهان معاصر میدانند.