رویای قهرمانی، رقابت تاریخی و خاطرات تلخ گذشته؛ دیدار نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۶ میان انگلستان و آرژانتین تنها یک مسابقه فوتبال نیست، بلکه تقابل دو نگاه متفاوت به هویت ملی است؛ هویتی که در طول دههها با فوتبال شکل گرفته و تغییر کرده است.
فوتبال در آرژانتین از دهه ۱۹۲۰ به یکی از عناصر اصلی تعریف شخصیت ملی تبدیل شد؛ در حالی که انگلستان در سالهای اخیر مسیر متفاوتی را پیموده و از تصویری سنتی و محدود از ملیت، به تیمی چندفرهنگی و فراگیر تبدیل شده است.
در آرژانتین، ریشههای هویت فوتبالی با مفهوم «پیهبه» (Pibe) گره خورده است؛ تصویری از بازیکنی خیابانی، باهوش، خلاق و اهل ابتکار که با تکنیک و زیرکی بر محدودیتها غلبه میکند.
جاناتان ویلسون، نویسنده کتاب «فرشتگان با چهرههای کثیف؛ تاریخ فوتبال آرژانتین»، میگوید توصیفی که در سال ۱۹۲۸ از یک فوتبالیست آرژانتینی منتشر شد، شباهت زیادی به تصویری داشت که بعدها از دیگو مارادونا ساخته شد؛ بازیکنی کوتاهقامت، سرسخت، باهوش و دارای روحیه مبارزه.
این فرهنگ فوتبالی در جامعهای شکل گرفت که در آغاز قرن بیستم با موج گسترده مهاجرت روبهرو بود. مهاجرانی از ایتالیا، اسپانیا و اروپای شرقی ساختار اجتماعی آرژانتین را تغییر دادند و فوتبال به یکی از معدود زمینههایی تبدیل شد که گروههای مختلف مردم میتوانستند در آن احساس هویت مشترک کنند.
حتی امروز نیز مفهوم «پیهبه» در فوتبال آرژانتین زنده است. برخی رفتارهای امیلیانو مارتینز، دروازهبان این تیم، از جمله جنگ روانی و اعتمادبهنفس بالای او در لحظات حساس، نمونهای از همان روحیه خیابانی و زیرکانه دانسته میشود.
در مقابل، هویت فوتبالی انگلستان در دهههای اخیر دستخوش تغییر بزرگی شده است. تیمی که زمانی با مفاهیمی مانند سنت، گذشته امپراتوری و احساس برتری فرهنگی شناخته میشد، امروز نماینده جامعهای چندفرهنگی است که بازیکنانی با پیشینههای مختلف در آن نقش اصلی دارند.
ساندر کاتوالا، مدیر اندیشکده «آینده بریتانیا»، معتقد است تیم ملی انگلستان در نیمقرن گذشته به شکل عمیقی نگاه جامعه به مفهوم «انگلستانی بودن» را تغییر داده است.
پس از قهرمانی انگلستان در جام جهانی ۱۹۶۶، هویت فوتبالی این کشور بیشتر با حس نوستالژی ملیگرایانه و خاطرات جنگ جهانی دوم پیوند داشت؛ اما در دهه ۱۹۹۰، با میزبانی یورو ۱۹۹۶ و شکلگیری شعار معروف «فوتبال به خانه برمیگردد»، نگاه تازهای به تیم ملی ایجاد شد؛ نگاهی که بیشتر بر امید، اتحاد و تجربه مشترک هواداران تأکید داشت.
امروز بازیکنانی مانند جود بلینگهام، که ریشهای چندفرهنگی دارد، نماد این تغییر هستند. او نه تنها یکی از مهمترین ستارههای انگلستان در جام جهانی ۲۰۲۶ است، بلکه تصویری تازه از جامعه این کشور ارائه میدهد.
البته مسیر تغییر بدون چالش نبوده است. پس از شکست انگلستان در فینال یورو ۲۰۲۰، بازیکنان سیاهپوست تیم به دلیل از دست دادن پنالتیها با موجی از توهینهای نژادپرستانه روبهرو شدند؛ موضوعی که واکنش گسترده اجتماعی و سیاسی به همراه داشت.
اکنون، در آستانه رویارویی دوباره انگلستان و آرژانتین، فوتبال بار دیگر نقش خود را بهعنوان آینه هویت ملی دو کشور نشان میدهد؛ یک طرف با میراث «پیهبه»، خلاقیت و روحیه خیابانی، و طرف دیگر با تصویری تازه از جامعهای متنوع و در حال تغییر. این بار اما تنها یک چیز اهمیت دارد: کدام هویت فوتبالی راه خود را به فینال جام جهانی باز خواهد کرد؟
