مقام سازمان بهداشت: سیلابهای اخیر نیاز افغانستان به نظام صحی مقاوم را برجسته کرد
حنان بلخی، از مدیران سازمان بهداشت جهانی روز پنجشنبه گفت که سیلابهای مرگبار اخیر در افغانستان بار دیگر نیاز جدی این کشور به یک نظام صحی نیرومند و مقاوم را نشان داد.
حنان بلخی گفت نظام صحی افغانستان باید به گونهای تقویت شود که حتی در زمان وقوع رویدادهای طبیعی نیز دسترسی مردم به خدمات نجاتبخش صحی حفظ شود.
او در صفحه اکس خود نوشت که پس از سفر اخیرش به افغانستان، با دفتر این سازمان در کابل نشستی برای بررسی نتایج و یافتههای این سفر برگزار کرده است.
او افزود این نشست در حالی برگزار شد که مردم شرق افغانستان هنوز با پیامدهای سیلابهای ناگهانی و ویرانگر دستوپنجه نرم میکنند. بلخی با خانوادههای جانباختگان این رویداد ابراز همدردی کرد و گفت سازمان بهداشت در کنار آسیبدیدگان ایستاده است.
به گفته او، محور اصلی این گفتوگوها این بود که چگونه میتوان مشاهدات و یافتههای این سفر را به اقدامهای عملی و پایدار برای بهبود نظام صحی افغانستان تبدیل کرد.
بلخی تأکید کرد که ریشهکن کردن بیماری پولیو اکنون دستیافتنی است، اما حفظ این دستاورد به تقویت نظام صحی کشور وابسته است. او سرمایهگذاری در خدمات صحی اولیه، آموزش و حمایت از کارکنان صحی، دسترسی پایدار به دواهای ضروری، ایجاد نظام مقرراتی موثر و تأمین بودجه پایدار را از مهمترین نیازهای این بخش دانست.
خانم بلخی افزود که سیلابهای اخیر بار دیگر نشان داد که داشتن یک نظام صحی تابآور برای پاسخگویی به بحرانها و حفظ دسترسی مردم به خدمات حیاتی، ضرورتی اساسی است.
او همچنین هشدار داد که با احتمال کاهش کمکهای مالی به بخش صحت، حفظ سرمایهگذاریهای انجامشده در این بخش بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
به گفته بلخی، پشتیبانی از راهبرد ملی صحت افغانستان و ادامه ارائه خدمات اساسی صحی، نه تنها برای سلامت مردم افغانستان، بلکه برای حفظ سلامت عمومی و امنیت صحی منطقه و جهان نیز اهمیت دارد.
امروز نوزدهمین سالگرد درگذشت محمدظاهر شاه، آخرین پادشاه افغانستان است، شخصیتی که پس از چهار دهه سلطنت، همچنان درباره کارنامه سیاسی و تاریخی او دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
منتقدان محمدظاهر شاه میگویند که دوره طولانی سلطنت او نتوانست افغانستان را به توسعه پایدار برساند و فرصتهای مهم تاریخی از دست رفت. در مقابل، شماری از هوادارانش او را پادشاهی میدانند که با سیاست احتیاط و بیطرفی، افغانستان را در یکی از حساسترین دورههای تاریخ جهان، از درگیرشدن در رقابتهای قدرتهای بزرگ و منازعات منطقهای دور نگه داشت.
دکتر سید مخدوم رهین، وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان، عضو شورای روم و نماینده دفتر ظاهر شاه در اجلاس بن، در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال، از شخصیت، سیاست خارجی، شیوه حکومتداری و زندگی شخصی آخرین پادشاه افغانستان روایت کرده است.
شاه با تدبیر
مخدوم رهین میگوید که محمدظاهر شاه یکی از «باتدبیرترین» پادشاهان افغانستان بود، پادشاهی دانشمند و خردمند که به باور او، جامعه افغانستان نتوانست ارزشهای فکری و رهبری او را بهدرستی درک کند.
پس از سرنگونی حاکمیت طالبان، ظاهرشاه پس از سالها تبعید به افغانستان بازگشت و نقش برجسته در نظام جدید ایفا کرد.
او میگوید: «پادشاه دانشمند و خردمند بود، اما مردم قدر دانایی و خرد او را ندانستند.»
به گفته رهین، ظاهر شاه در کشوری فقیر سلطنت میکرد، اما تلاش داشت افغانستان را با وجود محدودیتهای اقتصادی و مشکلات داخلی، به عنوان کشوری «آبرومند و باعزت» در جهان معرفی کند.
سیاست بیطرفی میان شرق و غرب
رهین میگوید یکی از ویژگیهای مهم دوره ظاهر شاه، حفظ سیاست بیطرفی افغانستان در میان رقابتهای جهانی بود.
به گفته او، ظاهر شاه در کنار توجه به مسائل داخلی، در سیاست خارجی نیز تلاش کرد میان قدرتهای بزرگ تعادل ایجاد کند. او میگوید: «با وجود ماجراهای جهانی و تنش میان شرق و غرب، سیاست بیطرفانه حفظ شد.»
رهین روایت میکند که ظاهر شاه در برابر برخی فشارهای خارجی نیز مقاومت کرد، از جمله زمانی که اتحاد شوروی خواهان به رسمیت شناختن حکومت کمونیستی کوبا از سوی افغانستان بود.
او همچنین میگوید ظاهر شاه هیچگاه حاضر نشد به خواست برخی کشورهای عربی، نام «خلیج فارس» را تغییر دهد و یا به دلیل فشار همسایه غربی از روابط با جهان عرب فاصله بگیرد.
به باور رهین، این تعادل در سیاست خارجی پس از کودتای ۱۳۵۲ خورشیدی از میان رفت و افغانستان وارد دورهای از بحرانهای سیاسی و امنیتی شد.
حفظ تعادل در روابط با پاکستان و هند
رهین از خاطرهای از رئیس تشریفات دوره جمهوریت یاد میکند که نشاندهنده حساسیت ظاهر شاه در روابط منطقهای بود.
به گفته او، زمانی که سفیر پاکستان برای دیدار نزد شاه آمده بود، ظاهر شاه از رئیس تشریفات خواست در جلسه بماند.
رهین میگوید بعداً شاه توضیح داد که اگر او در جلسه نمیبود، احتمالاً سفیر پاکستان درباره هند صحبت میکرد، اما حضور یک فرد دیگر باعث شد چنین بحثی مطرح نشود. شاه به رئیس تشریفات گفته است که سفیر پاکستان فکر کرد تو نفر امنیت ملی هستی!
سازندگی با منابع محدود
رهین میگوید در دوره سلطنت ظاهر شاه، پروژههای عمرانی در افغانستان با امکانات محدود اقتصادی به اجرا درآمد.
او میافزاید که درآمدهای اصلی افغانستان در آن زمان بیشتر از صادرات قرهقل، سنگ لاجورد و میوه خشک تأمین میشد، اما با همین منابع محدود، پروژههایی مانند ساخت بندهای برق، مکاتب و تأسیسات عامالمنفعه انجام شد.
به گفته او، در آن دوره، مکتبها حتی به مناطق دوردست کشور نیز گسترش یافت.
دوره دموکراسی؛ «جزیرهای در میان استبداد منطقه»
مخدوم رهین دوره قانون اساسی دهه ۱۳۴۰ خورشیدی را یکی از دورههای مهم دموکراسی در تاریخ افغانستان میداند.
او میگوید: «افغانستان جزیرهای از دموکراسی بود، در حالی که در اطراف آن نظامهای اقتدارگرا وجود داشتند. در شمال اتحاد شوروی، در چین حکومت مائو و در ایران نظام امنیتی ساواک حاکم بود.»
به باور رهین، دهه دموکراسی افغانستان دورهای «بیسابقه و تاریخی» بود. به گفته او، در این دوره فضای اجتماعی و سیاسی آن با حضور افراد «با معاشرت، نجیب و فقیرمشرب» همراه بود.
زندگی ساده و رد شایعات درباره تجملگرایی
رهین زندگی شخصی ظاهر شاه را ساده و به دور از تجمل توصیف میکند.
او میگوید: «تجمل در زندگی پادشاه نبود.»
به گفته رهین، مخالفان سیاسی ظاهر شاه، بهویژه اعضای حزب دموکراتیک خلق افغانستان، درباره زندگی او تبلیغات منفی میکردند، در حالی که به باور او، سادهترین سرگرمی پادشاه رفتن به کاریزمیر، رسیدگی به گلها و ترکاریها و گفتوگو با دهقانان بود.
او میگوید ظاهر شاه حتی در دوران تبعید در روم نیز در خانهای معمولی زندگی میکرد، صبحها قدم میزد و به کبوترها دانه میداد.
بخشندگی و مخالفت با اعدام
رهین از تلاشهای ظاهر شاه برای کاهش اعدامها نیز یاد میکند.
او داستانی را نقل میکند که بر اساس آن، ظاهر شاه برای گرفتن رضایت خانوادهای که فرزندشان کشته شده بود، شخصاً به خانه آنان رفت و از آنان خواست قاتل را ببخشند.
به گفته رهین، خانواده مقتول پس از دیدار با پادشاه، رضایت دادند.
سوءقصد در روم؛ نجات با قوطی سیگار
رهین همچنین از سوءقصد به ظاهر شاه در دوران تبعیدش در ایتالیا یاد میکند.
به گفته او، فردی که خود را خبرنگار معرفی کرده بود، با عنوان آوردن تحفه نزد شاه رفت و سپس با خنجر به او حمله کرد، اما خنجر به قوطی سیگار در جیب شاه برخورد کرد و جان او نجات یافت.
رهین میگوید مهاجم بازداشت شد، اما درباره انگیزه و ریشه این سوءقصد اطلاعات بیشتری منتشر نشد.
رهین از وزیر داخله وقت ایتالیا روایت میکند که گفته بود: «سیگار برای همه مضر است اما برای پادشاه افغانستان مفید بود»، چرا که خنجر مهاجم دقیقاً به قوطی سیگار فلزی در جیب سینه شاه خورد و مانع از جان باختن او شد.
با این حال، شاه به دلیل نزاکتهای سیاسی و عدم تمایل شخصی، هرگز اجازه نداد جزئیات و ریشههای این سوءقصد رسانهای و افشا شود.
امریکا ابرقدرت است، اما ابرقدرت بد اخلاق
رهین یک خاطره از دیدارش با ظاهر شاه در سال ۲۰۰۳ در کابل، همزمان با حمله امریکا به عراق، نیز روایت میکند. او میگوید که «روزی به دیدار شاه در کابل رفتم. شاه ناراحت و غمگین بود و از وی پرسیدم، چه اتفاقاتی افتاده است. شاه گفت که آمده بودند که حمله امریکا به عراق را تایید کنم.»
رهین میگوید وقتی به او گفت که «امریکا یک ابرقدرت است»، ظاهر شاه پاسخ داد: «بلی، ابرقدرت است، اما ابرقدرت بداخلاق.» شاه با گفتن این جمله اتاق را ترک کرد.
ایستادگی بر زبان فارسی در بغداد
رهین همچنین روایتی از عزیزالدین خان پوپلزایی نقل میکند.
به گفته او، در نمایشگاه خطاطی در بغداد، از آدرس افغانستان عزیزالدین خان پوپلزایی شرکت کرده بود. او بیانیه خود را به زبان فارسی ترتیب کرده بود. صدام حسین به دلیل اختلاف با ایران اجازه سخنرانی به زبان فارسی را نمیداد. پوپلزایی موضوع را با ظاهر شاه در میان گذاشت و شاه خواستار بازگشت او به کابل شد.
رهین میگوید پس از اطلاع صدام حسین از این تصمیم، اجازه داده شد نماینده افغانستان سخنرانی خود را به زبان فارسی ارائه کند.
.محمدظاهر شاه در ۱ اسد ۱۳۸۶ در کابل درگذشت. او از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۷۳ پادشاه افغانستان بود و پس از کودتای محمدداوود خان، نزدیک به سه دهه را در تبعید سپری کرد.
سازمان ملل متحد اعلام کرد که روند ارسال کمکهای بشردوستانه به آسیبدیدگان سیلابها در ولایتهای مرکزی، شرقی و جنوبشرقی افغانستان آغاز شده است، اما کمبود شدید بودجه، ادامه این عملیات را با خطر روبهرو کرده است.
استفان دوجاریک، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل، روز پنجشنبه گفت که بر اساس اطلاعات دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل (اوچا)، سیلابهای اخیر خسارات گستردهای به خانهها، بازارها، دکانها، جادهها، پلها و زیرساختهای آبرسانی وارد کرده است.
به گفته او، نهادهای امدادرسان در حال ارائه خدمات بهداشتی اضطراری، توزیع مواد غذایی، آب آشامیدنی سالم، سرپناه و بستههای بهداشتی به آسیبدیدگان هستند.
دوجاریک افزود که تجهیزات پزشکی اضافی نیز به مناطق سیلزده ارسال شده و روند توزیع خیمه، پتو و ابزار مورد نیاز برای ترمیم خانههای آسیبدیده ادامه دارد.
او گفت اوچا با همکاری نهادهای امدادرسان و مقامهای مسئول، در حال ارزیابی نیازهای فوری و هماهنگی کمکها است تا خدمات اساسی و امکانات معیشتی برای خانوادههای آسیبدیده دوباره فراهم شود.
سخنگوی دبیرکل سازمان ملل هشدار داد که کمبود شدید بودجه، روند کمکرسانی به سیلزدگان را با دشواری روبهرو کرده است. او گفت که پروژههای امدادرسانی سازمان ملل برای افغانستان در سال ۲۰۲۶ تاکنون تنها یکچهارم بودجه مورد نیاز خود را تأمین کرده و از جامعه جهانی خواست حمایت مالی از مردم افغانستان را افزایش دهد.
بارندگیهای شدید و سیلابهای اخیر بخشهایی از کابل، خوست، پروان، لوگر، پنجشیر و نورستان را دربر گرفته است. سازمان ملل میگوید تخریب جادهها، بهویژه در نورستان و شماری از مناطق صعبالعبور، روند دسترسی به آسیبدیدگان و انتقال کمکهای بشردوستانه را با دشواریهای جدی مواجه کرده است.
در پی این سیلابها، بسیاری از خانوادهها خانههای خود را از دست دادهاند و با کمبود سرپناه، آب آشامیدنی و مواد غذایی روبهرو هستند.
طالبان از آغاز کار بازسازی آرامگاه محمد هوتک، از چهرههای شناختهشده ادبیات پشتو و شخصیتی که کتاب «پته خزانه» به او منسوب شده است، در ولایت زابل خبر داد.
ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در زابل اعلام کرد که این پروژه با تلاش این ریاست و حمایت مالی محمد معصوم هوتک، نویسنده افغان، آغاز شده و قرار است در مدت یک ماه تکمیل شود.
عبدالولی بشرمل، آمر گردشگری و اطلاعات ریاست اطلاعات و فرهنگ زابل، گفته است که در این پروژه ساخت دیوار در اطراف آرامگاه محمد هوتک و ایجاد یک مسجد نیز شامل است.
او افزود که وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان نیز برای بازسازی اساسی این آرامگاه تعهد کرده و قرار است این مکان در آینده بهگونه بنیادی بازسازی شود.
باشندگان زابل از آغاز این روند استقبال کرده و گفتهاند که آرامگاه این شخصیت ادبی باید پیش از این مورد توجه قرار میگرفت.
محمد هوتک از نویسندگان و ادیبان دورههای پیشین زبان پشتو دانسته میشود. آرامگاه منسوب به او در روستای ممو در ولسوالی سیوری ولایت زابل موقعیت دارد.
کتاب «پته خزانه» از آثار شناختهشده در ادبیات پشتو است که به محمد هوتک بن داوود منسوب شده است. این اثر شامل معرفی شماری از شاعران پشتوزبان و روایتهایی درباره تاریخ ادبیات و فرهنگ پشتو است.
با این حال، درباره اصالت و تاریخ نگارش «پته خزانه» میان شماری از پژوهشگران و زبانشناسان دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی پژوهشگران این اثر را منبعی مهم برای شناخت ادبیات پشتو میدانند، در حالی که شماری دیگر درباره زمان نگارش و برخی اطلاعات تاریخی ارائهشده در آن را زیر سوال برده اند.
بارندگی شدید و سرازیرشدن سیلاب در پروان، کاپیسا، پنجشیر و لوگر یک کشته بر جا گذاشته و به خانهها، زمینهای زراعتی، باغها و تاسیسات خسارات گسترده وارد کرده است.
خبرگزاری باختر و جمعیت هلال احمر میگویند که یک نفر بر اثر سیلاب در ولسوالی سیاهگرد ولایت پروان جان باخته است.
باختر نوشت که در ساحه بدراب ولسوالی تگاب ولایت کاپیسا، بارندگی شدید و سیلاب شمار زیادی از باغهای انار، خانههای مسکونی، جادها و دیگر تاسیسات عامه را تخریب کرده است.
همچنان سیلاب در ولسوالیهای رخه و دره ولایت پنجشیر نیز خسارات مالی وارد کرده است.
منابع میگویند مسیر ولسوالی دره با مرکز پنجشیر بر اثر سیلاب مسدود شده است.
گزارشها از واردشدن خسارات هنگفت مالی به باشندگان ولایت لوگر نیز حکایت دارد.
سیلابهای پیهم در روزهای اخیر بخشهای مختلف افغانستان را دربر گرفته است. در ۲۹ سرطان، سیلاب در شهر پارون، مرکز نورستان، و چند ساحه دیگر این ولایت دستکم بیش از ۴۰ نفرکشته بر جا گذاشت.
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز پنجشنبه گفت که ارتش عملیات هدفمند علیه پناهگاهها و زیرساختهای شبهنظامیان را تا از میان رفتن کامل تهدیدها ادامه خواهد داد.
او گفت که کشورش مصمم است هرگونه تهدید علیه امنیت پاکستان و شهروندان این کشور را از بین ببرد.
روابط عمومی ارتش پاکستان روز پنجشنبه در بیانیهای اعلام کرد که عاصم منیر در دیدار با شرکتکنندگان «بیستمین کارگاه ملی بلوچستان» در مقر فرماندهی ارتش در راولپندی، بر ادامه عملیات علیه تحریک طالبان پاکستان و جداییطلبان بلوچ تأکید کرده است.
فرمانده ارتش پاکستان گفت: «عملیات هدفمند علیه فتنه خوارج و فتنه هندوستان با عزم کامل ادامه خواهد یافت تا تهدید تروریسم و حامیان آن از میان برداشته شود.» ارتش پاکستان، تحریک طالبان پاکستان را فتنه خوارج و جداییطلبان بلوچ را فتنه هندوستان مینامد.
او همچنین افزود: «پاکستان مصمم است زیرساختهای تروریستی را هرجا که تهدیدی علیه کشور و مردم آن ایجاد کند، نابود سازد.»
ارتش پاکستان بارها گفته است که گروههای مسلح مخالف دولت پاکستان، بهویژه تحریک طالبان پاکستان از خاک افغانستان برای انجام حملات علیه این کشور استفاده میکنند. طالبان افغان این اتهامات را رد کرده و گفتهاند که اجازه استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر را نمیدهند.
پاکستان مدعی است که «نیروهای نیابتی مورد حمایت خارجی» بهطور مداوم تلاش کردهاند خشونت را در بلوچستان افزایش دهند، ثبات را تضعیف کنند و روند صلح را مختل سازند.
فرمانده ارتش پاکستان بلوچستان را «افتخار پاکستان» خواند و گفت که این ایالت با داشتن منابع طبیعی فراوان و مردم مقاوم، ظرفیت بالایی برای توسعه دارد. او افزود طرحهای توسعهای حکومت فدرال و حکومت ایالتی با هدف بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی بلوچستان ادامه خواهد یافت.
