بر اساس این گزارش، در یک دهه گذشته بیش از ۲.۵ میلیون نفر از مسیر بالکان غربی برای رسیدن به اروپای غربی عبور کردهاند و حدود یکپنجم آنان افغان بودهاند.
طبق آمارها، افغانهای بین ۱۴ تا ۲۳ سال در سالهای اخیر به بزرگترین گروه مهاجران در این مسیر تبدیل شدهاند.
این گزارش بر پایه سفر میدانی پژوهشگران این شبکه تحلیلی به بلگراد، پایتخت صربستان و مناطق مرزی شمال این کشور با هنگری در ماه جوزای ۱۴۰۵ تهیه شده است.
گزارش توضیح میدهد که در سالهای نخست مهاجران معمولا از طریق دوستان، اعضای خانواده یا کسانی که قبلا این مسیر را طی کرده بودند، با قاچاقچیان ارتباط برقرار میکردند.
در سال ۲۰۱۵، به دلیل افزایش ناامنی در افغانستان، بلند رفتن شمار پناهجویان و باز بودن نسبی مسیر بالکان، شمار مهاجران افغان به اروپا افزایش یافت.
در حال حاضر، صربستان و بوسنیا و هرزگوین به عنوان نقاط مهم توقف در مسیر بالکان شناخته میشوند.
در این کشورها، شبکههای قاچاق زیرساختهایی ایجاد کردهاند که شامل خانهها و محلهای اقامت موقت، افراد مسئول ارتباط با مهاجران تازهوارد و کسانی است که آنان را تا مرز بعدی همراهی میکنند.
شبکه تحلیلگران افغانستان در گزارش خود افزوده رقابت میان گروههای قاچاق بر سر کنترول مسیرهای سودآور شدت گرفته وهمزمان با حرفهایتر شدن این شبکهها، خشونت میان گروههای رقیب نیز افزایش یافته است.
گزارش به نمونههایی از درگیریهای مسلحانه میان گروههای قاچاق اشاره میکند؛ از جمله تیراندازی در ۱۲ می ۲۰۲۶ در یک محل اقامت موقت مهاجران در اوبرنواچ، در نزدیکی بلگراد که در نتیجه آن یک افغان کشته و یک افغان دیگر زخمی شد.
در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نیز درگیریهای مسلحانه میان گروههای مختلف در اطراف شهر سوبوتیتسا، نزدیک مرز صربستان و هنگری، گزارش شده بود.
بر اساس این گزارش، رقابت بر سر کنترول مسیرهای پرسود مرزی باعث شده برخی گروهها از قاچاق مهاجران فراتر رفته و به فعالیتهایی مانند اخاذی، آدمربایی و درخواست باج روی بیاورند.
یکی از نمونههایی که در گزارش مطرح شده، گروهی موسوم به Balkan Warriors Kabul است که گفته میشود مهاجرانی را که با گروههای رقیب سفر میکنند، هدف قرار داده و برای آزادی آنان از خانوادههایشان در افغانستان پول درخواست میکند.
نقش حیاتی حواله در اقتصاد قاچاق
طبق گزارش شبکه تحلیلگرانگران افغانستان، سیستم حواله اکنون به یکی از ابزارهای اصلی در پرداخت هزینههای مسیر مهاجرت تبدیل شده است.
این سیستم همچنین به شبکههای قاچاق اجازه میدهد بدون انتقال فیزیکی پول نقد در مرزها، فعالیتهای خود را در افغانستان، ایران، ترکیه، صربستان و کشورهای اروپایی هماهنگ کنند.
گزارش تأکید میکند که شبکههای حواله تنها ابزار پرداخت نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت قاچاق مهاجران شدهاند.
شبکههای اجتماعی؛ بازار جدید قاچاق مهاجران
این گزارش توضیح میدهد که در گذشته مهاجران بیشتر از طریق روابط خانوادگی و دوستان با قاچاقچیان ارتباط پیدا میکردند، اما اکنون شبکههای اجتماعی نقش بازار آنلاین قاچاق را ایفا میکنند.
طبق این گزارش، قاچاقچیان افغان اکنون از شبکههای اجتماعی، بهویژه تیکتاک، فیسبوک، تلگرام و پیامرسانهای رمزگذاریشده برای تبلیغ خدمات خود استفاده میکنند.
قاچاقچیان با انتشار ویدیوهایی از عبور مرزها، رسیدن مهاجران به اروپا، مسیرهای سفر و حتی قیمت خدمات، تلاش میکنند اعتماد مشتریان جدید را جلب کنند.
در برخی ویدیوهای منتشرشده در تیکتاک، قاچاقچیان خود را مانند افراد قدرتمند و موفق نشان میدهند. آنان با لباسهای نظامی یا استتار، موترهای گرانقیمت و تصاویر گرفتهشده در مکانهای مشهور اروپا مانند برج ایفل در پاریس یا تاور بریج لندن ظاهر میشوند تا تصویری از موفقیت و زندگی بهتر در اروپا ایجاد کنند.
نویسندگان گزارش میگویند این تبلیغات بهطور ویژه مردان جوان افغان را هدف قرار میدهد؛ نسلی که اروپا را نماد فرصت اقتصادی و آینده بهتر میبیند.
برخی ویدیوها حتی اطلاعات عملی درباره مسیرها مانند تصاویر جنگلها، نقاط عبور از مرز، محلهای ملاقات و نقشههای عبور از مسیر ارائه میکند.
در همین حال طبق بررسی شبکه تحلیلگران افغانستان، شبکههای اجتماعی همچنین برای جذب نیروی محلی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
گزارش شبکه تحلیل افغانستان براساس یافتههای خود مینویسد که قاچاق مهاجران افغان در بالکان دیگر مجموعهای از واسطههای کوچک نیست، بلکه به یک اقتصاد فراملی تبدیل شده است که از ترکیب شبکههای اجتماعی، سیستمهای مالی غیررسمی و ساختارهای جنایی محلی شکل گرفته است.
با وجود این، پژوهشگران هشدار میدهند که نباید این وضعیت را ظهور یک «مافیای واحد افغان» دانست؛ بلکه این شبکهها مجموعهای از گروههای مختلف با اندازه، توانایی و میزان خشونت متفاوت هستند.
این گزارش تاکید دارد افزایش کنترولهای مرزی، محدود شدن مسیرهای قانونی و سختتر شدن سیاستهای مهاجرتی اروپا نه تنها قاچاق مهاجران را متوقف نکرده، بلکه در برخی مناطق باعث تغییر شکل آن شده و شبکههایی را ایجاد کرده است که اکنون حرفهایتر، دیجیتالیتر و در بعضی موارد خطرناکتر از گذشته فعالیت میکنند.