گذر به کچلاغ، خاستگاه رهبر مرموز طالبان

این کمیته روز ۲۳ اسد در اعلامیه‌ای گفت محدودیت‌های طالبان دسترسی مردم به اطلاعات مستقل را کاهش داده و زمینه گسترش یک نظام تبلیغاتی زیر کنترول این گروه را فراهم کرده است.

به گفته این سازمان، طالبان به محض بازگشت به کابل، زنان خبرنگار را از کار در رسانه‌های دولتی منع کرد و خبرنگارانی را که اعتراض‌ها را پوشش می‌دادند، لت‌وکوب کرد.

به گفته کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران، طالبان از سال بعد از بازگشت خود، بازداشت خودسرانه و زندانی‌کردن را نیز به ابزاری برای سانسور رسانه‌ها تبدیل کرد.

این کمیته خالد قادری، خبرنگار و تهیه‌کننده رادیو نوروز در هرات، را نخستین خبرنگاری می‌داند که پس از بازگشت طالبان به قدرت به دلیل فعالیت حرفه‌ای خود محکوم و زندانی شد.

ولی‌الله رحمانی، نماینده کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران برای افغانستان و پاکستان، می‌گوید طالبان در پنج سال گذشته افغانستان را به یکی از دشوارترین کشورهای جهان برای کار خبرنگاران تبدیل کرده است.

او گفت: «خبرنگاران زیر نظارت قرار می‌گیرند، بازداشت می‌شوند، لت‌وکوب می‌شوند، سانسور می‌شوند یا مجبور به تبعید می‌شوند. زنان خبرنگار با تبعیض بیشتری روبه‌رو هستند و مردم نیز به شکل فزاینده از صحبت‌کردن می‌ترسند.»

به گفته رحمانی، محدودیت بر اینترنت و شبکه‌های مخابراتی نیز بحران آزادی رسانه‌ها را عمیق‌تر کرده و کنترول طالبان بر فضای اطلاعاتی افغانستان را افزایش داده است.

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران می‌گوید زنان فعال در رسانه‌ها با تبعیض شدید روبه‌رو هستند.

این کمیته می‌گوید سانسور از فشار بر خبرنگاران منفرد فراتر رفته و به کنترول سیستماتیک موضوعاتی تبدیل شده است که خبرنگاران اجازه پوشش آن‌ها را دارند.

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران همچنان گفته است که طالبان نشرات تلویزیون افغانستان اینترنشنال مستقر در لندن را مختل کرده‌ است.

• 

  مرکز خبرنگاران: طالبان در یک سال بیش از ۱۰۰ مورد آزادی رسانه‌ها را نقض کردند

به گفته این سازمان طالبان برای سرکوب رسانه‌های مستقل، یک شبکه گسترده اطلاعاتی زیر کنترول خود ایجاد کرده است.

خبرنگاران در چند ولایت به این کمیته گفته‌اند محدودیت‌ها به اندازه‌ای افزایش یافته که به جز موضوعاتی مانند صحت و آموزش، حوادث ترافیکی از معدود موضوعاتی است که اجازه پوشش آن را دارند.

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران می‌گوید از بین رفتن رسانه‌های مستقل افغانستان صدها خبرنگار را نیز مجبور به ترک کشور کرده است.

بسیاری از این خبرنگاران اکنون در کشورهای همسایه زندگی می‌کنند و با خطر بازداشت، اخراج و بازگرداندن اجباری به افغانستان روبه‌رو هستند.

این کمیته هشدار داده است که بازگرداندن خبرنگارانی که به دلیل آزار طالبان از افغانستان گریخته‌اند، آنان را با خطرهای قابل پیش‌بینی، از جمله انتقام‌گیری و بازداشت خودسرانه، روبه‌رو می‌کند.

اکونومیست در آخرین شماره خود می‌گوید تندروها در طالبان قدرت خود را تحکیم کرده‌اند و شماری از کسانی که در برابر هبت‌الله آخندزاده ایستادند، ناچار به ترک افغانستان شدند.

این نشریه نامی از این افراد نبرده است. عباس استانکزی، معاون سیاسی پیشین وزارت خارجه طالبان، از جمله مقام‌هایی بود که پس از انتقاد علنی از ممنوعیت آموزش دختران، افغانستان را ترک کرد.

اکونومیست پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت نوشته است که سیاست امریکا و اروپا برای منزوی‌کردن این گروه نتیجه نداده است. به باور این نشریه، غرب باید بپذیرد که طالبان در آینده قابل پیش‌بینی در قدرت می‌ماند و به‌جای تحریم، با این گروه وارد تعامل و گفت‌وگو شود.

خبرنگار اکونومیست پس از سفری زمینی به طول هزار کیلومتر در افغانستان نوشته است که طالبان اکنون بر کشور کنترول قوی دارد و به‌جز درگیری‌های گاه‌به‌گاه با پاکستان، بیشتر مناطق آرام است.

اما اکونومیست این وضعیت را «ثباتی تلخ» توصیف کرده است. موسیقی ممنوع است، افراد مسلح در خیابان‌ها حضور دارند و ماموران امر به معروف افرادی را که مقررات طالبان را رعایت نکنند، از جمله مردانی با ریش کوتاه، لت‌وکوب می‌کنند.

زنان از بسیاری از مشاغل و دانشگاه‌ها محروم شده‌اند و بدون محرم مرد اجازه سفر ندارند. دختران نیز نمی‌توانند بالاتر از صنف ششم به مکتب بروند.

اکونومیست نوشته است که بیشتر افغان‌ها آزادی بیشتری می‌خواهند و حتی بسیاری از اعضای طالبان پس از سال‌ها زندگی در خارج دیگر باور ندارند که آموزش دختران خطری برای جامعه است.

امریکا و اروپا در پنج سال گذشته طالبان را به رسمیت نشناخته‌اند، دارایی‌های بانک مرکزی افغانستان در خارج را مسدود کرده‌اند و شماری از مقام‌های این گروه را تحریم کرده‌اند.

اما به نوشته اکونومیست، این اقدامات نتوانسته رفتار طالبان را تغییر دهد. تندروهای این گروه اهمیتی نمی‌دهند که دیپلومات‌ها و سرمایه‌گذاران غربی در افغانستان حضور نداشته باشند و حاضر نیستند برای دسترسی به دارایی‌های مسدودشده بانک مرکزی افغانستان و امتیازاتی دیگر، از سیاست‌های خود عقب‌نشینی کنند.

این مجله معتبر بریتانیایی می‌گوید که اگر غرب با طالبان تعامل نکند، کشورهای دیگر این کار را خواهند کرد. روسیه طالبان را به رسمیت شناخته و چین، هند، ترکیه و امارات متحده عربی نیز در بخش‌هایی مانند معدن و تجارت با این گروه کار می‌کنند.

اکونومیست به نشانه‌هایی از تغییر رویکرد غرب نیز اشاره کرده است. کشورهای اروپایی در ماه جون مقام‌های طالبان را برای گفت‌وگو درباره اخراج مهاجران افغان به بروکسل دعوت کردند. امریکا نیز به‌طور غیرعلنی در مبارزه با گروه‌های اسلام‌گرای افراطی‌ اطلاعات استخباراتی را با طالبان شریک می‌کند.

این نشریه همچنین خواسته است که کاهش کمک‌های بشردوستانه به افغانستان متوقف شود. به گزارش اکونومیست، این کمک‌ها از سال ۲۰۲۲ حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. این در حالیست که براساس یک برآورد، نزدیک به نیمی از جمعیت افغانستان به کمک نیاز دارد.

اکونومیست خواهان بازنگری در تحریم‌ها نیز شده است. به باور این نشریه، تحریم شماری از مقام‌های طالبان افغان را بیشتر از نظام مالی جهانی دور کرده و سرمایه‌گذاری خصوصی را کاهش داده است.

این نشریه همچنین می‌گوید به‌رسمیت‌شناختن طالبان به معنای تأیید سیاست‌های این گروه نیست، بلکه پذیرش این واقعیت است که طالبان احتمالاً در آینده قابل پیش‌بینی بر افغانستان حاکم خواهد ماند.

به نوشته اکونومیست، خودداری از برقراری روابط دیپلوماتیک اهرم فشار موثری بر طالبان نبوده است. در مقابل، سفارت‌های فعال می‌توانند تهدیدهای تروریستی را زیر نظر بگیرند و کانال‌های مستقیم ارتباط با طالبان ایجاد کنند.

اکونومیست در پایان نوشته است که تغییر در درون طالبان احتمالاً زمان زیادی می‌برد و تعامل سنجیده با این گروه می‌تواند موثرتر از ادامه سیاست انزوا باشد.

به باور این نشریه، زمان آن رسیده است که امریکا و دیگر کشورهای دموکراتیک با طالبان گفت‌وگو کنند.

جان ساپکو روز پنجشنبه در مصاحبه با کریستین امانپور، مجری شبکه سی‌ان‌ان، از برخورد دولت امریکا با افغان‌هایی که با حکومت و ارتش این کشور همکاری کرده‌اند، به‌شدت انتقاد کرد. او هشدار داد که رها کردن همکاران پیشین امریکا می‌تواند اعتماد به این کشور را از بین ببرد.

هم‌زمان، محبوبه سراج، فعال حقوق زنان، از کابل به سی‌ان‌ان گفت که پس از بسته‌شدن خانه‌های امن تحت اداره‌اش، دیگر عملاً نمی‌تواند به فعالیت خود در داخل افغانستان ادامه دهد. طالبان این خانه‌های امن را که برای حمایت از زنان آسیب‌دیده ایجاد شده بود، در نخستین روزهای بازگشت به قدرت بست.

سراج گفت: «نمی‌توانم به این شکل به کارم ادامه دهم، چون نتوانسته‌ام به هیچ‌یک از زنان افغان که به من نیاز داشتند، کمکی کنم. نتوانسته‌ام این کار را انجام دهم، چون کسی به من اجازه نمی‌دهد.»

او گفت زنان افغانستان تقریباً از همه حقوق خود محروم شده‌اند و حتی کسانی مانند او نمی‌توانند آزادانه درباره این وضعیت سخن بگویند و از آنان انتظار می‌رود که سکوت کنند.

ساپکو در پاسخ به پرسش امانپور درباره افغانستان، پنج سال پس از بازگشت طالبان، گفت: «من افسرده و غمگینم.» او افزود که افغان‌های زیادی را می‌شناسد که نتوانسته‌اند کشور را ترک کنند.

او وضعیت زنان افغانستان را «تراژیک» خواند و گفت: «اگر زن باشید، افغانستان برای شما جهنم است.»

ساپکو از جامعه جهانی و به‌ویژه دولت دونالد ترامپ انتقاد کرد و گفت اقدام موثری برای تغییر این وضعیت صورت نمی‌گیرد. او کاهش کمک‌های آژانس توسعه بین‌المللی امریکا و پروژه‌های بشردوستانه را از عواملی دانست که زندگی مردم افغانستان را دشوارتر کرده است.

ساپکو در بخش دیگری از مصاحبه به وضعیت افغان‌هایی پرداخت که با دولت و نیروهای امریکایی کار کرده‌اند. او گفت صدها هزار نفر از این افراد همچنان در افغانستان مانده‌اند و در تلاش برای انتقال به امریکا بوده‌اند.

به گفته او، حدود ۱۷۵ هزار نفر در مقطعی شامل روند انتقال به امریکا بودند. آنان مدارک خود را تکمیل کرده و مراحل بررسی امنیتی را پشت سر گذاشته بودند، اما این روند اکنون متوقف شده است.

ساپکو از روند بررسی امنیتی این افراد دفاع کرد و آن را «بهترین نظام بررسی امنیتی» خواند. به گفته او، این نظام در نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ ایجاد شد و بعداً تقویت شد.

ساپکو گفت که رفتار امریکا با همکاران افغان فقط یک مسئله اخلاقی نیست، بلکه به امنیت ملی این کشور نیز مربوط می‌شود. به گفته او، اگر واشنگتن کسانی را که در افغانستان در کنارش ایستادند رها کند، یافتن متحدان قابل اعتماد در آینده دشوارتر خواهد شد.

او در پایان پرسید: «فکر می‌کنید پس از نحوه‌ای که با آنها رفتار کرده‌ایم، دفعه بعد که به متحدانی برای جنگ نیاز داشته باشیم- چه در اوکراین، چه ایران یا هر جای دیگر- کسی به امریکا اعتماد خواهد کرد؟»

امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، روز پنجشنبه در مصاحبه با حسیب عمار، خبرنگار بی‌بی‌سی در کابل، تحرکات مخالفان در مناطقی مانند یفتل و زیباک بدخشان را کم‌اهمیت خواند.

او گفت که در کشوری با حدود ۴۰۰ ولسوالی، ناامنی در یک منطقه «گپ کلانی نیست». متقی گفت که اگرچه مخالفان پس از پنج سال توانسته‌اند در گوشه‌ای خود را نشان بدهند، اما نیروهای طالبان آنان را سرکوب یا بازداشت کرده‌اند و شماری نیز از منطقه گریخته‌اند.

متقی اذعان کرد که حکومت بر افغانستان بدون رضایت مردم ممکن نیست و آرامش در بیشتر مناطق کشور را نشانه همراهی مردم با طالبان دانست. او در عین حال پذیرفت که در هیچ کشوری صد درصد مردم از حکومت راضی نیستند.

خبرنگار بی‌بی‌سی از او پرسید که در کشورهای دیگر، مردم ناراضی می‌توانند به خیابان بیایند و اعتراض کنند. متقی در پاسخ، تظاهرات را «گدودی» یا هرج‌ومرج خواند.

طالبان در اسد ۱۴۰۰ با پیروزی نظامی بر دولت پیشین، قدرت را در افغانستان به دست گرفت و هبت‌الله آخندزاده را رهبر بلامنازع این گروه و حاکم افغانستان اعلام کرد.

هبت‌الله که بیشتر در قندهار به سر می‌برد، به‌ندرت در انظار عمومی ظاهر می‌شود و از همان‌جا فرمان‌ها و دستورهای خود را صادر می‌کند. طالبان می‌گوید اداره کشور را براساس فرمان‌های رهبر خود و برداشت این گروه از شریعت پیش می‌برد.

طالبان تا هنوز در مورد تصمیمات کلان کشور مانند آموزش دختران به آرای عمومی مراجعه نکرده است.

بی‌نیازی از مذاکره با مخالفان

وزیر خارجه طالبان در بخش دیگری از این گفت‌وگو گفت که این گروه دیگر نیازی به مذاکره با مخالفان خود نمی‌بیند. او گفت: «دروازه‌های ما به روی همه باز است.» متقی افزود که اکنون امنیت در کشور برقرار است و دلیلی برای مذاکره وجود ندارد.

طالبان فعالیت احزاب و جریان‌های سیاسی را ممنوع کرده و همچنین حامد کرزی و عبدالله عبدالله، دو چهره برجسته سیاسی را محدود کرده و فعالیت‌های شان را تحت نظر دارد. این گروه از رهبران و چهره‌های سیاسی و اجتماعی خواسته است که در افغانستان به‌عنوان شهروند عادی زندگی کنند.

طالبان همچنین قدرت و مقام‌های ارشد دولتی را به‌طور انحصاری در اختیار اعضای خود قرار داده و به دیگر جریان‌های سیاسی سهمی در اداره کشور نداده است.

در مقابل، جریان‌های مخالف طالبان بر گفت‌وگو و رسیدن به یک راه‌حل سیاسی برای تشکیل حکومت فراگیر تأکید دارند. آنان طالبان را به انحصار قدرت متهم می‌کنند و می‌گویند این گروه با بستن راه‌های مسالمت‌آمیز، مخالفان را به مبارزه مسلحانه واداشته است.

انتقاد از ایران به‌دلیل دعوت از مخالفان طالبان

متقی همچنین از ایران به‌دلیل دعوت از شماری از چهره‌های مخالف طالبان به مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، انتقاد کرد.

ایران در کنار هیئت طالبان به رهبری ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی طالبان، و امیرخان متقی، از احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی و محمد محقق، از رهبران سیاسی مخالف طالبان، نیز دعوت کرده بود.

متقی گفت که ایران با این کار «کار خوبی نکرده است». او به روابط دیرینه تهران با این چهره‌ها اشاره کرد و گفت که آنان نیز از جمهوری اسلامی «گلایه» داشته‌اند.

با این حال، وزیر خارجه طالبان روابط این گروه با ایران را بسیار نزدیک توصیف کرد.

انیمیشن برای کیمیا فقط جان‌بخشیدن به تصویر نیست. او می‌خواست از قصه‌ها، خاطره‌ها و جزئیات زندگی در افغانستان، از افسانه‌ها، گلیم، توت و چهارمغز و صندلی در زمستان، شخصیت و داستان بسازد.

اما، پنج سال گذشته سوژه‌های دیگری را وارد کار او کرده است: زنان، محرومیت و محدودیت.

100%

آنچه کیمیا می‌خواست بیافریند و با آنچه واقعیت پیش رویش گذاشت، فاصله زیادی وجود دارد و همین فاصله حالا بخشی از داستان هنری اوست.

پنج سال از بازگشت طالبان می‌گذرد. این پنج سال فقط زندگی زنان را محدود نکرده، بر دنیای هنر هم سایه انداخته است. اثر این محدودیت‌ها پیش از خلق اثر، در ذهن هنرمند شکل می‌گیرد و‌ به ناگزیر در آثارش بازتاب می‌یابد.

100%

کیمیا در گفت‌وگو با افغانستان اینترنشنال گفت که اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، این پنج سال می‌توانست فرصتی برای تجربه، یادگیری و آفرینش آثار بیشتر باشد. اما علاقه او به زندگی روزمره و فرهنگ افغانستان، جای خود را به روایت درد و اندوه زنانی داده است که زیر حاکمیت طالبان زندگی می‌کنند.

پنج سال در زندگی یک انیمیشن‌ساز فقط گذشت زمان نیست، می‌تواند مجموعه‌ای از آثار تازه، تجربه‌های بیشتر و مرحله دیگری از رشد هنری باشد.

کیمیا می‌گوید وضعیت زنان و محدودیت‌های افغانستان به تدریج وارد جهان هنری‌اش شدند. واقعیت جای بیشتری در ذهنش گرفت و به سوژه‌هایی رسید که پیش از آن محور اصلی کارش نبودند.

گاهی محدودیت فقط این نیست که به هنرمند گفته شود چه بیافریند یا نیافریند. گاهی واقعیت چنان سنگین می‌شود که خودش سوژه را به هنرمند تحمیل می‌کند.

کیمیا اکنون دور از افغانستان و در فضایی آزاد کار می‌کند. با این حال، زنان، محدودیت‌ها و آنچه در افغانستان می‌گذرد همچنان در آثارش حضور دارند.

کیمیا می‌گوید خروج از افغانستان، تجربه آن سال‌ها را از ذهن او پاک نکرده است. او کشورش را ترک کرده، اما تصویرها و دغدغه‌هایش در مورد افغانستان هنوز بخشی از جهان هنری او اند.

100%

اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، حالا چه سوژه‌هایی در آثار کیمیا بازتاب می‌یافت؟ او خود می‌گوید اگر طالبان دوباره به قدرت نمی‌رسیدند، دوست داشت بیشتر سراغ قصه و افسانه، گلیم، توت، چهارمغز و نوستالژی‌های زندگی در افغانستان برود. این سوژه‌ها ریشه در علاقه، خاطره و فرهنگ دارند، نه در درد و محدودیت.

شاید رنگ‌ها و فضای آثارش هم متفاوت می‌بود. شاید شخصیت‌های دیگری در ذهنش جان می‌گرفتند و قصه‌های دیگری فرصت روایت پیدا می‌کردند.

در بسیاری از کشورهای دیگر، انیمیشن‌سازان هم‌سن‌وسال او می‌توانند از آرزوها، علاقه‌ها و با تخیلات شخصی خود کرکتر بیافرینند و قصه بگویند. اما، تخیل شماری از هنرمندان افغانستان، حتی پس از مهاجرت، همچنان با درد، محدودیت و اندوه سرزمینی که پشت سر گذاشته‌اند دست به گریبان اند.

جغرافیا عوض شده است، اما خاطرات به این آسانی تغییر نمی‌کند.

100%

برای کیمیا این تفاوت را می‌توان در دو قاب دید. در یک قاب، قصه و افسانه، گلیم، توت و چهارمغز قرار دارد. در قاب دیگر زنانی هستند که زندگی‌شان با ممنوعیت و اندوه زندگی در زیر سلطه طالبان گره خورده است.

هیچ‌کس نمی‌تواند با قاطعیت بگوید اگر طالبان در اسد ۱۴۰۰ به قدرت بازنمی‌گشتند، کیمیا امروز چه آثاری ساخته بود یا تا کجای مسیر حرفه‌ای خود پیش رفته بود. اما، می‌توان دید که این پنج سال، جهت بخشی از تخیل و تعیین سوژه‌های او را تغییر داده است.

100%

کیمیا اکنون در آلمان زندگی می‌کند و می‌تواند آزادانه به کار هنری‌اش ادامه دهد. قفس طالب را پشت سرگذاشته اما اثر آن هنوز در بخشی از تخیلش پیداست. او بیرون از قفس است، اما با پر و بال شکسته.