مجله اکونومیست نوشته است که طالبان پس از پنج سال توانسته کنترول خود را بر افغانستان تثبیت کنند؛ اما تمرکز فزاینده قدرت در دست هبتالله آخندزاده، رویکرد افراطی رهبر طالبان و نبود چشمانداز روشن برای رفاه اقتصادی، آینده افغانستان را با ابهام روبهرو کرده است.
اکونومیست در گزارشی به مناسبت پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به کابل مینویسد وزیران طالبان در محافل خصوصی میگویند در «وضعیت کنترول» قرار دارند؛ تعبیری که نشان میدهد حفظ امنیت و کنترول، اولویت اصلی اداره طالبان است.
به نوشته این مجله، طالبان پس از دو دهه جنگ، اکنون صلحی نسبتاً باثبات برقرار کردهاند و یک دولت مدرن را بسیار بهتر از حکومت نخست خود در دهه ۱۹۹۰ اداره میکنند. بسیاری از افغانهایی که از دههها جنگ خسته شده بودند نیز از کاهش خشونت و برقراری امنیت استقبال کردهاند.
با این حال، اکونومیست تأکید میکند که این ثبات به معنای ایجاد مسیر روشن برای رفاه و توسعه افغانستان نیست.
قدرت در دست هبتالله
اکونومیست مینویسد طالبان راهی برای جذب سرمایهگذاری خارجی ندارند و همزمان قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی بیش از پیش در اطراف هبتالله آخندزاده متمرکز شده است.
به نوشته این مجله، هبتالله نه از کابل که نسبتاً جهاندیده و مدرنتر است، بلکه از قندهار، شهر پشتوننشین و محافظهکار جنوب افغانستان، حکومت میکند.
اکونومیست هبتالله را «حتی با معیارهای طالبان، بهطور غیرمعمول افراطی» توصیف میکند و میافزاید که تمرکز فزاینده قدرت در دست او، همراه با سیاستهای سختگیرانهاش، طالبان را بیش از پیش از جامعه جهانی منزوی کرده است.
ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از ۱۲ سال از جمله سیاستهایی است که به نوشته اکونومیست، جایگاه طالبان را بهعنوان یک حکومت مطرود در جامعه بینالمللی تثبیت کرده است.
نسل جدید؛ بدون چشمانداز رفاه
اکونومیست مینویسد ثبات پس از دههها جنگ «دستاورد کوچکی نیست»، اما اداره هبتالله آخندزاده برای جمعیت رو به رشد افغانستان که اکنون به حدود ۴۵ میلیون نفر رسیده، هیچ مسیر روشنی بهسوی رفاه ارائه نمیکند.
نزدیک به دو سوم جمعیت کنونی افغانستان پس از سال ۲۰۰۱ به دنیا آمدهاند؛ نسلی که اکنون تحت حاکمیت طالبان زندگی میکند، اما چشمانداز روشنی برای بهبود زندگی و رفاه اقتصادی پیش روی خود نمیبیند.
به نوشته اکونومیست، بسیاری از افغانها از نظر مادی احساس میکنند وضعیتشان بدتر شده است. آزادیهای عمومی نیز برای همه مردم، بهویژه زنان، بهشدت محدود شده و شهروندان دائماً آزادیهای کوچک خود را در برابر خطر مجازات میسنجند.
درآمد بیشتر، اما سرمایهگذاری کمتر
اکونومیست مینویسد اداره طالبان توانسته است درآمدهای داخلی خود را افزایش دهد. درآمد این اداره از مالیات و سایر منابع اکنون به حدود چهار میلیارد دالر در سال رسیده که تقریباً ۶۰ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۰ است.
اما این افزایش درآمد نتوانسته کاهش شدید کمکهای خارجی را جبران کند. کمکهای بشردوستانه و توسعهای افغانستان در سال ۲۰۲۰ حدود چهار میلیارد دالر بود، در حالی که کمکهای بشردوستانه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱٫۲ میلیارد دالر کاهش یافت و انتظار میرود امسال حتی کمتر شود.
به نوشته اکونومیست، حکومت طالبان حدود نیمی از درآمد خود را صرف امنیت میکند و در نتیجه بودجه بخشهای صحت و رفاه اجتماعی بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
کنترول امنیتی؛ دستاورد طالبان
اکونومیست مینویسد رویکرد طالبان در اولویت دادن به کنترول و امنیت، دستکم در زمینه کاهش خشونت نتایج ملموسی داشته است.
بر اساس دادههای «پورتال تروریسم آسیای جنوبی»، سال گذشته کمتر از ۱۰۰ غیرنظامی در حملات تروریستی در افغانستان کشته شدند. طالبان همچنین فعالیت داعش خراسان را بهشدت محدود کردهاند و القاعده نیز فعالیتهای خود را در افغانستان کاهش داده است.
با این حال، پاکستان همچنان طالبان را متهم میکند که به تحریک طالبان پاکستان اجازه داده است از خاک افغانستان برای حمله به پاکستان استفاده کند. پاکستان در واکنش به این حملات، اهدافی را در داخل افغانستان هدف قرار داده و مرز دو کشور را نیز بسته است.
اکونومیست در جمعبندی مینویسد که ثبات پس از دههها جنگ دستاورد مهمی است، اما این ثبات هنوز به یک مسیر روشن برای رفاه اقتصادی و آزادیهای بیشتر برای جمعیت جوان افغانستان تبدیل نشده است.
بر اساس اعلام وزارت داخله پاکستان، طرفین در این دیدار درباره تقویت همکاریهای ضد تروریسم، وضعیت افغانستان و فعالیت گروههای تروریستی مستقر در این کشور گفتوگو کردند.
نقوی با تأکید بر اینکه پاکستان «مانند دیواری محکم» در برابر گروههای تروریستی ایستاده است، افزود: «برای ریشهکنی کامل تروریسم، نیازمند همکاری و همپیمانی همه کشورها هستیم.»
او همچنین بر لزوم ارتقای سطح همکاریهای پاکستان و ناروی در زمینههای مبارزه با تروریسم، جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی، آموزش پلیس و استرداد و کمکهای حقوقی متقابل تأکید کرد.
دفاع اسلامآباد از سیاستهای جدید مهاجرتی
وزیر داخله پاکستان در بخش دیگری از این گفتوگو، از اقدامات اسلامآباد برای مهار مهاجرت غیرقانونی به اروپا دفاع کرد.
نقوی خاطرنشان کرد که اقدامات کشورش موجب کاهش ۴۷ درصدی مهاجرت غیرقانونی به اروپا شده است. وی افزود: «اسلامآباد در قبال مهاجرت غیرقانونی سیاست تحمل صفر را اتخاذ کرده؛ رویکردی که با استقبال اتحادیه اروپا نیز مواجه شده است.»
او در عین حال یادآور شد که تسهیل و گسترش مسیرهای قانونی مهاجرت، گامی کلیدی برای مبارزه مؤثر با مهاجرتهای غیرقانونی است.
به گفته وزارت داخله پاکستان، وزیر خارجه ناروی نیز در این دیدار از نقش «سازنده و فعال» پاکستان در تحولات منطقهای تمجید کرده است.
سفر تاریخی وزیر خارجه ناروی به اسلامآباد
اسپن بارت ایده برای سفر دو روزه وارد پاکستان شده است. این نخستین سفر یک وزیر خارجه ناروی به اسلامآباد طی ۱۰ سال گذشته به شمار میرود.
وزیر خارجه ناروی روز پنجشنبه نیز با شهباز شریف، نخستوزیر، اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان دیدار و گفتوگو کرد.
ابراز نگرانی مشترک اسلامآباد و اسلو درباره افغانستان
پاکستان و ناروی پس از این دیدارها در بیانیهای مشترک، بر ضرورت جلوگیری از بهکارگیری خاک افغانستان علیه سایر کشورها تأکید کردند.
دو کشور همچنین با بررسی آخرین وضعیت افغانستان، نسبت به وضعیت حقوق بشر، به ویژه محدودیتهای اعمالشده بر زنان و دختران ابراز نگرانی کردند.
اسلامآباد در ماههای اخیر بارها اداره طالبان را متهم کرده که به گروههای مسلح مخالف پاکستان بهویژه تحریک طالبان پاکستان اجازه داده است از خاک افغانستان برای طراحی و اجرای حملات استفاده کنند. پاکستان بارها از طالبان خواسته است جلوی فعالیت این گروهها را بگیرد و امنیت مرزها را تضمین کند.
در مقابل، اداره طالبان با رد این اتهامات تأکید کرده است که به هیچ گروهی اجازه نخواهد داد از قلمرو افغانستان علیه امنیت کشور دیگری استفاده کند.
این سفر در حالی انجام میشود که تیرگی روابط اسلامآباد و کابل به دلیل اختلافات امنیتی و ادعای حضور گروههای شبهنظامی در مناطق مرزی همچنان ادامه دارد.
یک منبع معتبر گفت که وزیران دفاع و داخله و رئیس استخبارات طالبان از عملکرد تاجمیر جواد، معاون این اداره، رضایت ندارند. به گفته این منبع، تاجمیر جواد بدون هماهنگی با ارگانهای امنیتی طالبان، برای خلع سلاح جمعه خان فاتح اقدام کرده است؛ اقدامی که منجر به درگیریهای گسترده شده و چالشهای جدی خلق کرده و تلفاتی برجای گذاشته است.
محمدیعقوب مجاهد وزیر دفاع طالبان، سراجالدین حقانی وزیر داخله، و عبدالحق وثیق، رئیس عمومی استخبارات طالبان، از عملکرد تاجمیر جواد ناراضی هستند.
این منبع میافزاید که روز سهشنبه هفته جاری، حدود ۳۰۰ نیروی ویژه بدری به دستور تاجمیر جواد و بدون هماهنگی و مشورت با وزیر دفاع، رئیس استخبارات و وزیر داخله، به هدف خلع سلاح افراد «غیرمطلوب» و طالبان مسلح محلی تاجیکتبار به منطقه اعزام شد.
بر اساس اطلاعات این منبع، نیروهای بدری در جریان این عملیات تلاش کردند نیروهای تحت فرماندهی جمعه خان فاتح را خلع سلاح کنند، اما این نیروها در برابر عملیات مقاومت کرده و علیه طالبان ایستادگی کردند.
تلفات سنگین قطعه بدری
منابع گفتند در جریان درگیریهای چهار روز گذشته شمار از نیروهای بدری کشته یا بهشدت زخمی شدند. این منبع دلیل تلفات سنگین را ناآشنایی نیروهای اعزامشده با منطقه و بیاطلاعی آنان از شرایط و پیچیدگیهای محلی عنوان میکند.
به گفته منابع، جمعه خان فاتح به فصیحالدین فطرت رئیس ارتش و وزیر دفاع طالبان پیام فرستاد و از آنان پرسید که آیا دستور تاجمیر جواد برای انجام این عملیات با اطلاع و تأیید آنان صادر شده است یا خیر. به گفته منابع، آنان در پاسخ اظهار بیخبری کرده و گفتهاند که از این اقدام اطلاعی نداشتهاند.
نگرانی طالبان از افزایش حملات سراسر
این منبع میگوید که طالبان اکنون این رویداد را یک «پرونده آزمایشی» و تعیینکننده میدانند که میتواند بر تصمیمگیریهای آینده و حتی سرنوشت طالبان تأثیر بگذارد.
به باور این منبع، اگر جمعه خان فاتح کشته یا دستگیر شود، طالبان میتوانند کنترول اوضاع را حفظ کنند؛ اما در صورت شکست این عملیات، ضربه بزرگی به طالبان وارد خواهد شد.
این منبع همچنین هشدار میدهد که درگیریهای اخیر در بدخشان میتواند به نقطه آغاز شکلگیری یک جبهه ضدطالبان در دیگر مناطق افغانستان تبدیل شود.
جمعه خان فاتح، از فرماندهان ناراضی طالبان است. اختلاف میان او و اداره طالبان در ماههای گذشته پس از آن شدت گرفت که والی طالبان در بدخشان شماری از نزدیکان او را در ارتباط به استخراج معادن بازداشت کرد.
روز گذشته جمعه خان فاتح در پیامی خطاب به فصیحالدین فطرت، رئیس ارتش طالبان گفت که آنان هیچ مشکلی با اداره طالبان ندارند و مخالفتشان با نیروهای اعزامی است. او افزود که این نیروها با ورود به خانههای مردم و تیراندازی، باعث کشته و زخمی شدن غیرنظامیان شدهاند.
این فرمانده محلی طالبان در این پیام افزود که ورود قطعه اعزامی به ولسوالیهای درواز و یفتل با وجود اطمینانهایی که پیشتر درباره نبود مشکل داده شده بود، به ایجاد پستهای امنیتی و افزایش تنش انجامید. او مدعی شده است که در جریان حضور نیروهای طالبان، عملیات تلاشی خانهبهخانه انجام شده و نیروهای این قطعه وارد حریم خصوصی مردم شدهاند. این فرمانده طالبان همچنین گفت که نیروهای اعزامی چند تانک را نیز تصرف کردند.
تشدید درگیریها در نسی
هلیکوپترهای طالبان در جریان دو روز گذشته مواضع افراد وابسته به جمعه فاتح را در نزدیکی مرکز ولسوالی نسی بمباران کردند.
افراد فاتح همچنین روز پنجشنبه یک چرخبال طالبان را در مرکز این ولسوالی ساقد کردند. طالبان وقوع این حادثه را تایید کرد.
منابع محلی میگویند نیروهای اعزامی طالبان و افراد فاتح متحمل تلفات شدهاند، اما تاکنون آمار دقیقی در مورد شمار کشتهها و زخمیهای این درگیری منتشر نشده است.
اعتراض تاجیکستان علیه طالبان
رسانههای تاجیکستان گزارش دادند که یک زن تاجیک بر اثر تیراندازی از داخل خاک افغانستان ناشی از درگیری در نسی بدخشان، در منطقه مرزی درواز جان باخته است. طبق گزارشها، این زن بادار بوده است.
ولسوالی نسی با منطقه درواز تاجکستان همرز است. این منطقه شاهد درگیری سنگین میان طالبان بوده است.
در پی این حادثه، وزارت خارجه تاجیکستان از نقض حریم هوایی این کشور، آسیب رسیدن به منازل مسکونی و کشتهشدن یک زن ۲۱ ساله بر اثر درگیریهای مسلحانه در خاک افغانستان، یادداشت اعتراضی رسمی به اداره طالبان فرستاد.
وزارت خارجه تاجیکستان اعتراض شدید خود را نسبت به پیامدهای درگیریهای مرزی ابراز کرده و تاکید کردهاند که ادامه این وضعیت حاکمیت ملی و امنیت مناطق مرزی تاجیکستان را به شدت تهدید کرده و نقض صریح قوانین و حقوق بینالملل محسوب میشود.
امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان با خانواده زن جوانی که در پی تیراندازی از خاک افغانستان کشته شد ابراز همدردی کرد و تسلیت گفت.
