شماری از پژوهشگران، کارشناسان و دیپلوماتهای پیشین به تجلیل طالبان از صدوهفتمین سالگرد استقلال افغانستان و سخنان مقامهای این گروه واکنش نشان دادند. منتقدان میگویند که تأکید سراجالدین حقانی بر عدالت اجتماعی با عملکرد و سیاستهای طالبان در پنج سال گذشته همخوانی ندارد.
مراسم صدوهفتمین سالگرد استقلال افغانستان در کابل، با حضور مقامهای ارشد طالبان روز چهارشنبه برگزار شد. مقامهای طالبان در این مراسم بر عدالت اجتماعی، تأمین امنیت، اراده مردم و شیوه حکمرانی سخنرانی کردند.
اما غیبت نام و نمادهای مرتبط با دوره امانالله خان و برخی مواضع مطرحشده از سوی مقامهای طالبان، واکنشهایی را درباره نگاه این گروه به تاریخ استقلال و روایت رسمی آنان از این روز برانگیخته است.
مصطفی مدثر، پژوهشگر روابط بینالملل به افغانستان اینترنشنال میگوید طالبان در مراسم سالروز استقلال از امانالله خان و نمادهای تاریخی افغانستان یاد نکردند و این مراسم را بیشتر به پیروزی خودشان پیوند دادند.
او میگوید طالبان به مسائل ملی و همبستگی باور ندارند و مراسمی که باید مایه وحدت مردم افغانستان باشد، نمیتواند با رویکرد این گروه سازگار باشد.
سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان در این مراسم گفته بود که کسی نباید «نظر و مزاج شخصی» خود را بر مردم تحمیل کند و باید به اراده شهروندان و درخواستهای مشروع آنان احترام گذاشته شود.
وزیر داخله طالبان تاکید کرده بود که نباید مردم به دلیل مطالبه حقوق مشروعشان «توهین و تحقیر» شوند.
نگاره میرداد، دیپلومات پیشین در واکنش به سخنان آقای حقانی به افغانستان اینترنشنال، اظهارات او با واقعیتهای استقلال افغانستان همخوانی نداشت.
این دیپلومات پیشین با اشاره به این که استقلال به معنای حاکمیت مردم بر سرنوشتشان است افزود که وضعیت کنونی در کشور با چنین مفهومی از استقلال همخوانی ندارد.
در این مراسم وزیر داخله طالبان و دیگر مقامهای این گروه همچنین تاکید کردند که افغانستان خانه مشترک همه اقوام است.
امینالله حبیبی، کارشناس، سخنان وزیر داخله طالبان درباره دادن مشروعیت به مردم را نشانه وجود اعتراض میداند.
او میگوید سراجالدین حقانی پنج سال است همین حرفها را میزند اما اگر اصلاحی صورت نگیرد و اقدامی نکند ممکن است وضعیت به جنگ داخلی و دخالت قدرتهای دیگر منجر شود.
قنبرعلی تابش، نویسنده و شاعر، میگوید که طالبان به مفاهیمی مانند استقلال، وطن، عدالت، امنیت و صلح نگاه ابزاری دارند و این مفاهیم را برای ایدئولوژی خود استفاده میکنند.
او افزوده است: «استقلال مفهومی مدرن است در حالی که طالبان ماهیتی سنتی، قبیلهای و ضدمدرن دارند و تلاش میکنند از مفاهیم مدرن به نفع ایدئولوژی خود استفاده کنند.»
این واکنشها در حالی مطرح میشود که مقامهای طالبان در مراسم استقلال بر وحدت، عدالت و احترام به اراده مردم تاکید کردند.
سراجالداین حقانی در این مراسم همچنین گفته بود که تمام مردم افغانستان روز ۲۸ اسد را به عنوان روز استرداد استقلال کشور میپذیرند اما «کسی ۲۴ اسد را استقلال نمیداند.»
طالبان در ۲۴ اسد بر افغانستان مسلط شدند و این روز را تجلیل و از آن به عنوان استقلال یاد میکنند.
سخنان سراجالدین حقانی و دیگر مقامهای طالبان اما با دیدگاههای موافق هم روبرو بوده است. برخی کاربران شبکههای اجتماعی در واکنش به این سخنان او نوشتند که طالبان حقایق را پذیرفتهاند.
یک کاربر دیگر در شبکه اجتماعی اکس به سخنان وزیر داخله طالبان مبنی بر تامین عدالت اجتماعی اظهار موافقت کرد و نوشت: «عدالت اجتماعی و پایبندی به قانون در همه جا باعث پیشرفت مردم و کشور میشود.»
آمار اداره احصائیه تحت کنترول طالبان نشان میدهد که شمار جرایم جنایی ثبتشده در افغانستان طی سه سال حدود ۶۰ درصد افزایش یافته و از ۱۰ هزار مورد در سال ۲۰۲۱ به بیش از ۱۷ هزار مورد در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
طالبان پس از سال ۲۰۲۴ آمار کلی جرایم جنایی را منتشر نکرده است.
آمار اداره ملی احصائیه تحت کنترول طالبان نشان میدهد که افزایش موارد جرایم جنایی طی سه سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته است.
در میان جرایم جنایی ثبتشده، سرقت بیشترین افزایش را داشته است و طی چهار سال تقریبا دو برابر شده است. بر اساس آمار اداره ملی احصائیه، شمار موارد سرقت از سه هزار و ۱۰۲ مورد در سال ۲۰۲۱ به شش هزار و ۲۲۵ مورد در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
مشکلات اقتصادی، بیکاری و گسترش فقر از عوامل عمده افزایش جرایم و سرقت به شمار میروند.
جان آیلیف، رئیس برنامه جهانی غذا در افغانستان اخیرا گفت که با وجود موجودیت مواد غذایی در بازارهای افغانستان، فقر و کاهش قدرت خرید مردم باعث شده است که میلیونها نفر نتوانند غذای مورد نیاز خود را تهیه کنند. او گفت: «مواد غذایی در بازارها موجود است؛ میوه و سبزی، غله و برنج وجود دارد، اما مردم توان خرید آنها را ندارند.»
شاهحسین مرتضوی، مشاور فرهنگی اشرف غنی بود. او در مصاحبه با بیبیسی، با اشاره به گسترش بیکاری، فقر و مشکلات اقتصادی در افغانستان، از ضرورت بهبود وضعیت معیشتی مردم سخن گفت و در بخشی از صحبتهایش نیز به وضعیت شخصی خود اشاره کرد. او گفت «یک بایسکل داشتم که دزد برد.»
آقای مرتضوی در این مصاحبه گفت که حوادث طبیعی، توقف فعالیت برخی نهادها و مشکلات اقتصادی، فشار بیشتری بر مردم وارد کرده است.
او میگوید باید شرایطی فراهم شود که شهروندان برای یافتن کار و زندگی بهتر، مجبور نشوند جان خود را در مسیرهای خطرناک، در دشتهای نیمروز یا در مسیر ترکیه از دست بدهند.
شاهحسین مرتضوی از اداره طالبان خواست در زمینه رفاه عمومی، خدمات صحی و آموزش همگانی اقدام کند.
او در بخش دیگری این گفتوگو درباره دلایل سقوط دولت پیشین گفت که فساد در آن دوره به یک فرهنگ تبدیل شده بود و قبح آن از بین رفته بود.
به گفته شاهحسین مرتضوی، فساد در بخشهای مختلف حکومت، از قراردادها و پروژهها گرفته تا دستگاه قضایی، نهادهای امنیتی و روندهای اداری، گسترده بود.
مقامات طالبان همواره از مبارزه با جرایم جنایی و بازداشت سارقان خبر میدهند.
