غنی: ماندن من در افغانستان به طالبان مشروعیت میداد
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، در تازهترین مصاحبهاش با شبکه تلویزیونی اروپایی «آرته» گفت اگر در افغانستان میماند، مجبور میشد اعلام کند که به قدرت رسیدن طالبان مشروع بوده است.
اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، در تازهترین مصاحبهاش با شبکه تلویزیونی اروپایی «آرته» گفت اگر در افغانستان میماند، مجبور میشد اعلام کند که به قدرت رسیدن طالبان مشروع بوده است.
او گفت که از ترک افغانستان در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ پشیمان نیست و با خروجش میخواست «شاهد زنده تاریخ» باشد و به ناتو و امریکا نشان دهد که تصمیم آنها چه پیامدهایی در پی داشته است.
آقای غنی روایت خود از خروج از افغانستان را ارایه کرد و گفت که «به من دقیقاً دو دقیقه فرصت داده شد و به من اطلاع دادند که کاخ محاصره شده است. اگر میماندم، بازداشت، شکنجه و مجبور میشدم اعلام کنم که به قدرت رسیدن طالبان مشروع بوده است. پس از آن، نمیدانم چه بر سرم میآمد.»
او گفت که «من تنها با لباسهایی که بر تن داشتم، از آنجا خارج شدم. وقتی سوار هلیکوپتر شدم، نمیدانستم مقصد ما کجاست.»
آقای غنی تصریح کرد: «من هرگز از رفتنم پشیمان نشدم. نمیخواستم جمهوری در حالی پایان یابد که اسلحهای روی شقیقهام گذاشته باشند و گفته شود: «او تسلیم شد.»
رئیسجمهور پیشین افغانستان افزود: «میخواستم شاهد زنده تاریخ باشم. میخواستم به ناتو و ایالات متحده نشان بدهم که تصمیم آنها چه پیامدهایی خواهد داشت. من یک شاهد زنده هستم که میتواند خودش سخن بگوید. نمیخواستم دیگران به جای من سخن بگویند.»
آقای غنی در این مستند درباره چگونگی خروجش از کابل نیز توضیح داد. او گفت که در آن روز قصد داشت به وزارت دفاع برود.
او گفت: «وزیر دفاع تماس گرفت و به من گفت که طالبان دو زندان را در شمال و جنوب کابل به تصرف خود درآوردهاند. گفتم که به وزارتخانه میآیم. نیروهای امنیتی به وزارت دفاع رفتند و متوجه شدند که ساختمان خالی است. زنجیره فرماندهی فروپاشیده بود.»
غنی افزود که بعداً مشخص شد دو گروه از سوی طالبان مأمور ترور او شده بودند. به گفته او، مشاور امنیت ملی به وی اطلاع داد که محوطه ریاستجمهوری محاصره شده است.
او گفت: «دقیقاً دو دقیقه به من فرصت داده شد. وقتی به هلیکوپتر رسیدم، همسرم آنجا بود؛ همچنین کارکنان شورای امنیت ملی و شماری از کارکنان ریاستجمهوری حضور داشتند. سپس پرواز کردیم و از آنجا خارج شدیم.»
انتقاد از توافق دوحه
غنی در بخش دیگری از این مصاحبه بهشدت از توافق دوحه میان ایالات متحده و طالبان انتقاد کرد و گفت این توافق به معنای پایان همکاری واشنگتن با دولت افغانستان بود.
او میگوید در این توافق بر آزادی پنج هزار زندانی طالبان تأکید شده بود؛ در حالی که به گفته او، نیروهای امنیتی افغانستان برای بازداشت این افراد «خون و هزینه زیادی» پرداخته بودند.
غنی گفت که آزادی این زندانیان «پایان نیروهای امنیتی افغانستان بود.»
او همچنین گفت که از حدود ماه می ۲۰۱۹، بخش دیپلوماتیک ایالات متحده دیگر شریک دولت افغانستان نبود. به گفته او، حکومت افغانستان از روند صلح کنار گذاشته شد و پس از تعیین زلمی خلیلزاد بهعنوان فرستاده ویژه امریکا، این روند عملاً از سوی واشنگتن در دست گرفته شد.
ایالات متحده پس از توافق دوحه کمکهای نظامی به نیروهای امنیتی افغانستان را کاهش داد.
رئیسجمهور پیشین افغانستان همچنین درباره وابستگی نیروی هوایی افغانستان به حمایت امریکا گفت: «نیروی هوایی ما به تأمین مداوم تجهیزات و پشتیبانی از سوی امریکا وابسته بود. وابستگی ما بسیار زیاد بود. وقتی این پشتیبانیها متوقف شد، نیروی هوایی ما با مشکلات بسیار بزرگی مواجه شد.»
این اظهارات اشرف غنی در یک مستند سهقسمتی فرانسوی-آلمانی درباره ۲۱ سال جنگ افغانستان مطرح شده است. این مستند به کارگردانی بنسه ماته و لوچو مولیکا ساخته شده است.
این مستند در سه بخش ساخته شده است: «کشور ازدسترفته»، «جنگ امریکا» و «سقوط کابل.»
رابرت کاتلر در مقالهای نوشت که ناآرام شدن شمال میتواند تجارت و طرحهای ترانزیتی اوزبیکستان در افغانستان را تهدید کند.
این پژوهشگر کانادایی که بیش از سه دهه درباره آسیای مرکزی پژوهش کرده و مشوره داده است، روز سهشنبه در وبسایت تایمز آسیای میانه نوشت که درگیریهای اخیر میان طالبان و نیروهای وابسته به جمعهخان فاتح در ولسوالی نسی بدخشان، هرچند با تسلیمشدن فاتح پایان یافت، ولی نشانهای از افزایش بیثباتی در شمالشرق افغانستان است.
به نوشته او، از از جدی ۱۴۰۴ تا اسد ۱۴۰۵، ۲۲ رویداد مرتبط با گروههای مسلح مخالف طالبان در بدخشان ثبت شده است. این رقم در نیمه دوم سال ۲۰۲۵ تنها چهار مورد بود.
درگیری میان طالبان و نیروهای جمعهخان فاتح در ۲۰ اسد در ولسوالی نسی آغاز شد. تلاش طالبان برای گرفتن تجهیزات نظامی و موترها از نیروهای فاتح، جرقه این درگیری را زد. با این حال، اختلاف بر سر خلع سلاح نیروهای محلی، میزان اختیار فرماندهان طالبان و کنترول معادن طلا از مدتها پیش وجود داشت.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت، اختلاف بر سر معادن طلا چندین بار به درگیری میان فرماندهان محلی و نیروهای این گروه در بدخشان منجر شده است.
جمعهخان فاتح پس از نزدیک به یک هفته درگیری، در ۲۶ اسد خود را به طالبان تسلیم کرد. چند روز بعد، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفت که پرونده او برای محاکمه آماده میشود.
سرایت درگیری به تاجیکستان
ولسوالی نسی با ولسوالی درواز تاجیکستان هممرز است. در ۲۲ اسد، تیراندازی از خاک افغانستان به آن سوی مرز یک زن ۲۱ ساله را در خانهاش کشت و به شماری از خانههای مسکونی آسیب رساند.
وزارت خارجه تاجیکستان پس از این رویداد یادداشت اعتراضی رسمی به اداره طالبان فرستاد و خواستار رعایت مرز این کشور و جلوگیری از تکرار چنین حوادثی شد.
وزارت خارجه طالبان نیز کشتهشدن این زن را تایید و ابراز تاسف کرد، اما مسئولیت رویداد را متوجه آنچه «عناصر اخلالگر و فرصتطلب» خواند، دانست.
کاتلر نوشت که این حادثه به معنای گسترش دوامدار درگیری به خاک تاجیکستان نیست، اما نشان داد که خطر سرایت خشونت از بدخشان دیگر تنها یک احتمال فرضی نیست.
او همچنین به گزارش شورای امنیت سازمان ملل درباره فعالیت داعش خراسان در شمال افغانستان، بهویژه بدخشان، اشاره کرد. براساس این گزارش، تاجیکستان و اوزبیکستان درباره احتمال ایجاد هستههای مخفی داعش خراسان و حضور شهروندان خود در صفوف این گروه ابراز نگرانی کردهاند.
خطر برای اوزبیکستان بیشتر اقتصادی است
اوزبیکستان تاکنون مستقیما از درگیریهای بدخشان آسیب ندیده و گزارشی نیز از اختلال در تجارت، گمرک، راهآهن یا صادرات برق میان دو کشور منتشر نشده است. با این حال، گسترش ناامنی در شمال افغانستان میتواند منافع اقتصادی و ترانزیتی تاشکند را تهدید کند.
افغانستان سومین بازار بزرگ صادراتی اوزبیکستان است. صادرات این کشور به افغانستان در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۸۱۷.۸ میلیون دالر رسید. افغانستان در این دوره پنجمین شریک بزرگ تجاری اوزبیکستان بود.
یکی از مهمترین منافع تجاری اوزبیکستان در افغانستان، خط آهن حیرتان–مزارشریف است که مرز این کشور را به مرکز تجاری بلخ وصل میکند.
سرمایهگذاری در این مسیر در سال جاری نیز ادامه یافته است. در ماه حمل، یک خط فرعی هزارمتری در نایبآباد تکمیل شد تا ظرفیت انتقال بار افزایش یابد و ازدحام کاهش پیدا کند.
تاکنون نشانهای وجود ندارد که ناامنی بدخشان بر فعالیت این خط آهن اثر گذاشته باشد. با این حال، وابستگی فزاینده اوزبیکستان به مسیرهای تجاری شمال افغانستان، اهمیت ثبات این مناطق را برای تاشکند بیشتر کرده است.
کاتلر نوشت که اوزبیکستان همچنین طرح بزرگتری برای اتصال این کشور از طریق افغانستان به پاکستان و بنادر جنوب آسیا دنبال میکند. راهآهن ترانسافغان هنوز عملیاتی نشده و در مرحله برنامهریزی و بررسی قرار دارد.
در صورت گسترش ناامنی از بدخشان به دیگر مناطق شمال افغانستان، این وضعیت میتواند نهتنها خط آهن حیرتان–مزارشریف، بلکه برنامه گستردهتر اوزبیکستان برای دسترسی به بازارهای جنوب آسیا را نیز با خطر روبهرو کند.
کاتلر در جمعبندی نوشت که شواهد موجود هنوز از محلی ماندن درگیریهای بدخشان حکایت دارد. با این حال، این ولایت اکنون به یک نگرانی مستقیم امنیت مرزی برای تاجیکستان تبدیل شده است و در صورت گسترش ناامنی، منافع تجاری و ترانزیتی اوزبیکستان نیز بیشتر در معرض خطر قرار خواهد گرفت.
