حکومت طالبان در افغانستان هیچ بیانیه رسمی یا موضع علنی به مناسب بیستوپنجمین سالگرد حملات مرگبار ۱۱ سپتامبر صادر نکرد. برخلاف سالهای گذشته، سخنگویان اصلی طالبان از جمله ذبیحالله مجاهد در روز ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ یا روزهای اطراف آن هیچ بیانیه خاصی درباره این سالگرد منتشر نکردند.
طالبان در سالهای اخیر بارها تأکید کردهاند که خاک افغانستان را برای حملات علیه کشورهای دیگر اجازه نمیدهند و فصل جنگ را پایانیافته میدانند. سکوت امسال میتواند تلاشی برای اجتناب از زنده کردن خاطرات منفی و تمرکز بر مذاکرات اقتصادی و سیاسی با کشورهای منطقه و غرب باشد.
واکنش القاعده
القاعده اما رویکردی کاملاً متفاوت داشت. شاخه رسانهای این گروه، السحاب، یک روز پیش از سالگرد، ویدیویی ۵۲ دقیقهای با عنوان «یکچهارم قرن از ۱۱ سپتامبر» منتشر کرد.
این ویدئو حملات را ستایش کرده و شامل ظاهر نادر حمزه بنلادن، پسر اسامه بنلادن، است. القاعده در این تولید رسانهای، حملات را نقطه عطفی در تغییر موازنه قدرت جهانی توصیف کرده است.
در سالهای گذشته، طالبان معمولاً در سالگرد ۱۱ سپتامبر موضع میگرفتند. پارسال، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی ارشد طالبان، بیانیهای صادر کرد و اعلام داشت که حملات هیچ ارتباطی با افغانستان و افغانها نداشته، خارج از مرزهای کشور طراحی شده و امریکا از آن به عنوان بهانهای برای اشغال افغانستان استفاده کرده است. در سالهای اولیه پس از بازگشت به قدرت نیز، مقامات طالبان بارها مسئولیت را رد کرده و بر محکومیت حملات به غیرنظامیان تأکید میکردند.
ایالات متحده امریکا
در امریکا، مراسم یادبود قربانیان حملات یازدهم سپتامبر با حضور مقامات ارشد برگزار شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا، در مراسم پنتاگون شرکت کرد و گفت: «ما هرگز، هرگز فراموش نمیکنیم. به همین دلیل است که امروز میجنگیم.»
او حملات را به تهدیدات جاری از جمله جنگ با ایران پیوند زد. معاون رئیسجمهور و چهار رئیسجمهور سابق امریکا (جورج دبلیو بوش، باراک اوباما، بیل کلینتون و جو بایدن) در مراسم نیویارک حضور یافتند. شورای امنیت سازمان ملل نیز جلسهای برگزار کرد که در آن نماینده امریکا بر شکار بنلادن و رهبران دیگر گروههای تروریستی تأکید کرد.
شورای امنیت
شورای امنیت نشستی با موضوع «تهدیدات علیه صلح و امنیت بینالمللی ناشی از اقدامات تروریستی» برگزار کرد. این جلسه همزمان با سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر برگزار شد و اعضای شورا به احترام قربانیان یک دقیقه سکوت کردند. شورای امنیت برای اولین بار در پنج سال گذشته یک بیانیه ریاستی در مورد مبارزه با تروریسم تصویب کرد. در این بیانیه بر محکومیت قاطع حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تکرار شده است. همچنین تأکید شد که تروریسم نباید به هیچ دین، ملیت، تمدن یا گروهی نسبت داده شود. علاوه بر آن در بیانیه از تشدید، پیچیدهتر شدن و تغییر ماهیت حملات تروریستی نگرانی شدید ابراز شد و به استفاده فزاینده تروریستها از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، پهپادها، اینترنت و سیستمهای رمزگذاریشده اشاره شد.
مخالفان طالبان
نیروهای مخالف طالبان از این مناسبت برای ارسال پیام استفاده کردند. سمیع سادات، رهبر جبهه متحد افغانستان، از جامعه بینالمللی خواست از مقاومت علیه طالبان و دیگر گروههای تروریستی حمایت کند. او گفت افغانها ۲۰ سال در کنار نیروهای امریکایی با تروریسم جنگیدهاند. سادات گفت نیروهایش نیازی به سربازان خارجی ندارند اما به حمایت بینالمللی نیازمندند. جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود نیز بر ادامه مبارزه علیه طالبان تأکید کرد.
سکوت طالبان در حالی رخ داده که گزارشهای سازمان ملل و رسانههای غربی همچنان از حضور القاعده و دیگر گروههای مسلح در افغانستان سخن میگویند؛ موضوعی که نگرانیها درباره احتمال تبدیل دوباره این کشور به پایگاه تروریسم جهانی را زنده نگه داشته است.
محب مدیرعامل شرکت «مارلان اسپیس» و مدیرعامل شرکت «اوربیتورکس» است؛ دو شرکت مستقر در امارات که در حوزه فناوری فضایی و ساخت و بهرهبرداری از ماهوارهها فعالیت میکنند.
مارلان اسپیس و شرکت «لافت اوربیتال» رهبری کنسرسیومی را بر عهده دارند که برای توسعه برنامه «آلتایر-نسل بعد» یک میلیارد دالر سرمایهگذاری میکند. این پروژه در مرحله نخست شامل ۵۰ ماهواره خواهد بود که در ابوظبی ساخته میشوند.
آقای محب در مراسم اعلام این پروژه گفته است که زمانی که ساخت آلتایر را آغاز کردند، روی آیندهای حساب کرده بودند که در آن «هوش» به مدار زمین منتقل شود و امارات یکی از کشورهایی باشد که این فناوری را میسازد.
او گفته است که ۵۰ ماهواره با قابلیتهای متفاوت، در قالب یک منظومه واحد فعالیت خواهند کرد و این پروژه میتواند یکی از پیشرفتهترین منظومههای ماهوارهای جهان باشد.
محب همچنین گفته است که هدف تنها مشارکت در این صنعت نیست، بلکه رهبری آن است.
او آلتایر و آلتایر-نسل بعد را بخشی از تلاش برای تبدیل ظرفیت تولید ماهواره در ابوظبی به یک «توانمندی ملی» توصیف کرده است. به گفته او، این پروژه میتواند امارات را از یک خریدار خدمات ماهوارهای به یک فروشنده این خدمات تبدیل کند و همزمان مهارتهای مهندسی، مالکیت فکری و زنجیره تأمین مرتبط با این صنعت را در داخل کشور نگه دارد.
شرکت اوربیتورکس که محب در رأس آن قرار دارد، ماهوارههای مجهز به هوش مصنوعی را در ابوظبی طراحی، تولید و عملیاتی میکند. این شرکت میگوید هدف آن ایجاد زیرساخت فضایی بومی برای مأموریتهای تجاری، غیرنظامی و امنیتی است.
بر اساس برنامه اعلامشده، ماهوارههای آلتایر-نسل بعد به رادار، حسگرهای نوری و تجهیزات دیگر مجهز خواهند بود. بخشی از پردازش دادهها نیز بهجای ارسال تصاویر خام به زمین، در خود ماهواره انجام میشود.
کاربردهای اعلامشده این منظومه شامل نظارت دریایی، شناسایی آتشسوزیهای جنگلی، واکنش به حوادث و نظارت بر بنادر و زیرساختهای حیاتی است.
لافت اوربیتال نیز اعلام کرده است که در بخش فناوری ماهواره، هوش مصنوعی، نرمافزار و عملیات این منظومه با اوربیتورکس همکاری خواهد کرد.
نخستین ماهوارههای ساختهشده در ابوظبی قرار است در هفتههای آینده به فضا پرتاب شوند. شرکت اوربیتورکس نیز اعلام کرده است که مأموریت آلتایر، بخشی از تلاش امارات برای ایجاد یک صنعت فضایی با قابلیت طراحی، ساخت و بهرهبرداری از ماهواره در داخل این کشور است.
محب، که پیش از خروج نیروهای خارجی و سقوط دولت جمهوری در اگست ۲۰۲۱ مشاور امنیت ملی اشرف غنی بود، پس از ترک افغانستان وارد فعالیتهای تجاری در حوزه فناوری فضایی در امارات شده است.
رسانههای افغانستان در سال ۲۰۲۴ نیز از راهاندازی مارلان اسپیس توسط او در امارات خبر داده بودند.
در فبروری ۲۰۲۶ نیز محب در مقام مدیر اجرایی اوربیتورکس توافقی در زمینه ماهواره با صندوق توسعه ابوظبی امضا کرده بود.
پروژه جدید، یکی از مهمترین فعالیتهای تجاری محب پس از پایان دوره حضور او در حکومت افغانستان به شمار میرود و نشان میدهد که فعالیت حرفهای او در سالهای اخیر از حوزه سیاست و امنیت افغانستان به سمت فناوری فضایی و سرمایهگذاری در بخش هوش مصنوعی تغییر کرده است.
تنها یک ماه پیش، آژانس پولیس اروپا (یوروپل) هشدار داده بود که سرقت از موزیمها در سراسر اروپا با جسارت فزایندهای انجام میشود.
و تنها چند روز پیش از سرقت آثار رنوار، آرتور برند، کارآگاه سرشناس بینالمللی آثار هنری، در گفتوگو با بیبیسی پیشبینی کرده بود که احتمال وقوع سرقتهای بزرگ دیگری وجود دارد؛ بهویژه پس از سرقت موفقیتآمیز از موزیم لوور در پاریس در اکتبر سال گذشته.
این سرقت جسورانه از یکی از مشهورترین موزههای جهان، فرانسه را شوکه کرد. جواهرات سرقتشده به ارزش ۸۸ میلیون یورو (۷۵ میلیون پوند) نیز با گذشت نزدیک به یک سال، هنوز پیدا نشدهاند.
برند میگوید: «باز هم شاهد چنین سرقتهایی خواهیم بود. چون اگر بتوانید به لوور دستبرد بزنید، سارقان در سراسر جهان این اتفاق را زیر نظر دارند و با خودشان میگویند: وای! بعد فکر میکنند: مگر در شهر خودمان موزهای نیست که طلا و نقره داشته باشد؟»
تنها چند ساعت پس از سرقت از موزه لوور، سارقان به یک موزه کوچکتر در فرانسه نیز دستبرد زدند و سکههایی را به سرقت بردند. از آن زمان تاکنون، سارقان یک گردنبند الماس در ویانا، اشیای متعلق به عصر برنز در اسپانیا و آثار هنری از دو موزه در ایتالیا را نیز دزدیدهاند؛ و این تنها مواردی است که بیبیسی درباره آنها گزارش کرده است.
سرقت از موزه رنوار در کانی-سور-مر تازهترین مورد است. کارآگاهان همچنان در تلاشاند تابلوهای چندمیلیونپوندی باقیمانده را پیدا کنند. دو تابلوی دیگر زمانی که سارقان آنها را در باغ موزه رها کردند، بهسرعت پیدا و بازگردانده شدند.
یوروپل به بیبیسی گفته است که شمار موارد سرقت از موزهها که در سراسر اروپا به این نهاد گزارش میشود، از حدود دو سال پیش روند افزایشی داشته است.
در گزارش اخیر این نهاد آمده است که هم شیوههای سرقت و هم اهداف سارقان در حال تغییر است؛ بهگونهای که استفاده از روشهای خشونتآمیزتر افزایش یافته و، مانند مورد لوور، تمرکز سارقان بر اشیای باارزش، از جمله فلزات گرانبها و سنگهای قیمتی، بیشتر شده است.
آرتور برند و ابراهیم بولوت، کارشناس امنیت موزهها در یک شرکت مشاوره امنیتی بلژیکی، هر دو معتقدند بسیاری از سرقتهایی که پس از دستبرد به لوور رخ دادهاند، از آن سرقت الگوبرداری شدهاند.
برند میگوید: «اکنون همه موزههای جهان نگراناند. در هر موزهای جلسهای با مسئول امنیت یا پولیس برگزار شده است.»
از تاجهای جواهرنشان تا حلقههای عصر برنز: گنجینههای موزهای به سرقترفته
انجمن پژوهش درباره جرایم علیه هنر (ای.آر.سی.ای) میگوید سرقتهای اخیر نشاندهنده «تمایل تکرارشونده به سرقت اشیای کوچک، قابل حمل و در دسترس و اجرای عملیاتهایی است که در چند دقیقه به پایان میرسند».
دادههایی که این نهاد در اختیار بیبیسی قرار داده است، نشان میدهد شمار سرقتهای ثبتشده از موزهها در فرانسه در سال ۲۰۲۴ بهطور چشمگیری افزایش یافته و در سال ۲۰۲۵ نیز اندکی بیشتر شده است.
با این حال، این آمار در طول زمان نوسان داشته است؛ بهگونهای که شمار سرقتهای ثبتشده در سال ۲۰۱۵ بیشتر از یک دهه بعد بوده است.
این جرایم، آثار تاریخی و فرهنگی بسیاری را که از نظر شمار زیادی از مردم ارزشمند و بیبدیلاند و عموم مردم از دیدن آنها لذت میبرند، تهدید میکنند؛ هرچند به گفته برند، برخی افراد استدلال میکنند که «از ثروتمندان میدزدند، چه اهمیتی دارد؟»
برخی دیگر نیز به پیشینه استعماری بسیاری از گنجینههای موجود در موزههای اروپا اشاره میکنند. مورخان هنر میگویند جواهرات سلطنتی فرانسه که از لوور به سرقت رفتهاند، حاوی زمرد، الماس، یاقوت کبود و مرواریدهایی بودهاند که بومی فرانسه نیستند.
چرا موزیمها هدف قرار میگیرند؟
برند میگوید موزیمها در مقایسه با جواهرفروشیها و بانکهای مجهز به سیستمهای امنیتی پیشرفته، آسیبپذیر و سرقت از آنها آسانتر است؛ بهویژه اینکه بانکها این روزها پول نقد کمتری نگهداری میکنند.
او میافزاید که مدیران موزیمها معمولاً «هیچوقت بودجه کافی برای تأمین امنیت ندارند» یا ترجیح میدهند بودجه خود را صرف برگزاری نمایشگاه بعدی کنند. همچنین، موزیمها اغلب در ساختمانهای قدیمی قرار دارند که حفاظت از آنها دشوار است.
برای نمونه، موزیم «دنی دیدرو مَزُن د لومیر» (خانه روشنگری) که تنها چند ساعت پس از لوور هدف سرقت قرار گرفت، در دو عمارت متعلق به قرن هجدهم در شهر لانگر واقع شده است.
تئو کاویزیل، شهردار این شهر، میگوید: «بنابراین باید میان الزامات امنیتی مدرن و ضرورت حفظ ساختمانهای تاریخی و رعایت مقررات میراث فرهنگی فرانسه تعادل برقرار کنیم.»
کومار سوکا، مدیرعامل شرکت امنیتی اَکر سکیوریتی که با شماری از موزههای اروپا همکاری میکند، میگوید موزهها همچنین فضاهای عمومی و باز هستند و کنترول ورود و خروج در آنها کمتر است؛ بنابراین سارقان میتوانند مانند بازدیدکنندگان عادی وارد شوند.
برند میگوید حتی اگر یک موزیم بهخوبی ایمن شده باشد، سارقان همچنان میتوانند مسلحانه وارد شوند. او اضافه میکند که مستقر کردن پولیس در گالریها نیز عملی نیست.
بسیاری از این سرقتها تنها چند دقیقه طول میکشند و زمانی که پولیس به محل میرسد، سارقان مدتهاست گریختهاند. سرقت از موزه رنوار نیز تنها در پنج دقیقه انجام شد.
در گذشته، سرقتهای بزرگ بیشتر به فریب و نیرنگ متکی بودند، اما گزارش ماه گذشته یوروپل نشان میدهد که این سرقتها اکنون بهطور فزایندهای خشونتآمیز شدهاند. سارقان برای ورود به موزهها از ابزارهایی مانند پتک، تبر و دیلم و در برخی موارد از مواد منفجره استفاده میکنند.
در لوور، سارقان با استفاده از بالابر مکانیکی وارد ساختمان شدند، با ابزار برقی پنجره را بریدند و سپس نگهبانان را تهدید کردند تا محل را ترک کنند. آنها بعد از ورود به داخل، ویترینها را شکسته و جواهرات را برداشتند. در سرقت از موزه رنوار نیز سارقان با استفاده از یک چاقوی برقی حصار را بریدند و سپس سازههایی را که قاب تابلوها را در جای خود نگه میداشتند، اره کردند.
افزایش خشونت در این سرقتها، نگرانیهای تازهای در زمینه امنیت ایجاد کرده است.
لیلی هولاین، مدیر موزه هنرهای کاربردی (ام.ای.کا) در ویانا که ماه گذشته هدف سرقت قرار گرفت، میگوید: «وقوع یک حمله مسلحانه در ساعات بازدید، مانند آنچه ما تجربه کردیم، شرایطی ایجاد میکند که در آن اولویت فوری، حفظ امنیت بازدیدکنندگان و کارکنان است.»
سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) روز جمعه ۲۰ سنبله، همزمان با بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، ۷۱ سند از طبقهبندیخارجشده را در دسترس عموم قرار داد.
جان رتکلیف، رییس این سازمان، نشر این اسناد را «اقدامی در راستای شفافیت استثنایی» خواند و گفت که این بزرگترین مجموعهای است که سیا تاکنون به طور همزمان از تحلیلهای خود درباره حملات ۱۱ سپتامبر منتشر کرده است.
رتکلیف در بیانیهای گفت: «۲۵ سال پیش، حملات ۱۱ سپتامبر ضربهای به کشور ما وارد کرد، اما نتوانست ما را شکست دهد.» او افزود که نسلهای مختلفی از ماموران استخباراتی سیا از آن زمان، فعالیت مسلکی خود را وقف تأمین عدالت برای امریکاییهای جانباخته و اطمینان از این کردهاند که القاعده دیگر هرگز نتواند به امریکا آسیب برساند.
رییس سیا همچنین گفت که شماری از ماموران این سازمان در سالهای پس از حملات، در جریان آنچه «جنگ جهانی در برابر تروریزم» خوانده میشود، جان خود را فدا کردند. او افزود: «ما با پایبندی به تعهدمان برای مختل ساختن، از هم پاشیدن و شکست دادن کسانی که قصد آسیب رساندن به ما را دارند، یاد و خدمات آنان را گرامی میداریم.»
یکی از مهمترین اسناد منتشرشده، هشداری است که سیا در سال ۱۹۹۸ و در دوران ریاستجمهوری بیل کلینتون در اختیار او قرار داده بود. در این یادداشت که تاریخ آن به ۱۰ سپتامبر همان سال بازمیگردد، هشدار داده شده بود که القاعده «ممکن است طیارهای پر از مواد منفجره را به یکی از شهرهای امریکا بزند».
کمیسیون تحقیق درباره حملات ۱۱ سپتامبر در گزارش سال ۲۰۰۴ خود به این یادداشت اشاره کرده بود، اما ذکر نکرده بود که این هشدار، بخشی از گزارش استخباراتی روزانه رییسجمهور بوده است. مطالب گنجاندهشده در این گزارشهای روزانه از حساسترین اسناد استخباراتی دولت امریکا به شمار میروند که تنها در اختیار رییسجمهور و حلقه محدودی از مشاوران امنیت ملی قرار میگیرند.
اگرچه به نظر نمیرسد اسناد تازهی از طبقهبندیخارجشده حاوی افشاگری کلانی درباره حملات باشند، اما جزئیات بیشتری از اطلاعاتی را ارائه میکنند که کلینتون و بوش در آستانه ۱۱ سپتامبر دریافت کرده بودند. نشر این اسناد بار دیگر بحث دربارهی میزان آگاهی مقامهای ارشد امریکا از تهدید القاعده و نحوه برخورد با هشدارهای پیش از حملات را مطرح کرده است.
به نوشته نشریه هیل، اولیویا ویلز، سخنگوی کاخ سفید، گفته است که ترامپ «شفافترین دولت تاریخ» را رهبری میکند و به همین دلیل اجازه داده است تا صدها صفحه سند مرتبط با حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ از طبقهبندی خارج و منتشر شوند.
ویلز افزود که رییسجمهور امریکا همواره یاد امریکاییهایی را که در حملات ۱۱ سپتامبر جان باختند، اعضای خانوادههای آنان و اقدامهای قهرمانانه آن روز را گرامی خواهد داشت؛ روزی که به گفته او، «روحیه شکستناپذیر مردم امریکا» بر شرایط سخت غلبه کرد.
حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ یکی از مرگبارترین حملات تروریستی تاریخ امریکا بود که در صبح روز سهشنبه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ توسط ۱۹ عضو سازمان تروریستی القاعده انجام شد. این حمله هماهنگشده با ربودن چهار هواپیمای مسافربری تجاری صورت گرفت و حدود ۲۹۷۷ نفر جان خود را از دست دادند.
پیام تازه حمزه بنلادن
«السحاب»، بازوی رسانهای القاعده، اولین بخش از یک مجموعه ویدیوهای تبلیغاتی را به مناسبت بیستوپنجسالگی حملات ۱۱ سپتامبر منتشر کرده است. علیرغم آنکه ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ مرگ حمزه بنلادن را اعلام کرده بود، این ویدیو او را در محور پیام خود قرار داده است.
هشدار رئیسجمهور سابق امریکا
جورج دبلیو بوش، رئیسجمهور سابق امریکا، به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر، گفت که کشورش گاهی وارد دورههایی از انزواطلبی در عرصه سیاست خارجی میشود. او افزود این رویکرد و بیتوجهی ایالات متحده به تحولات جهان میتواند به معنای نادیده گرفتن درس حملات ۱۱ سپتامبر باشد.
