طالبان به جنگ پهپادی روی میآورد
طالبان با وجود مشکلات گسترده اقتصادی، برنامهای جاهطلبانه برای توسعه تواناییهای نظامی پهپادی خود آغاز کردهاند. موفقیت این برنامه میتواند پیامدهای جدی برای ثبات و توازن قدرت در جنوب آسیا و خاورمیانه داشته باشد.
طالبان با وجود مشکلات گسترده اقتصادی، برنامهای جاهطلبانه برای توسعه تواناییهای نظامی پهپادی خود آغاز کردهاند. موفقیت این برنامه میتواند پیامدهای جدی برای ثبات و توازن قدرت در جنوب آسیا و خاورمیانه داشته باشد.
بر اساس گزارشی که وبسایت «هو وات، هوای» منتشر کرده است، طالبان علاوه بر خرید و تغییر پهپادهای تجارتی موجود در بازار آزاد، روی ساخت پهپادهای داخلی نیز کار میکنند.
احمد ضیا سراج، رییس پیشین ریاست امنیت ملی افغانستان، گفته است طالبان پیش از رسیدن به قدرت، عمدتاً از فناوریهای تجارتی، بهویژه پهپادهای موجود در بازار آزاد، استفاده میکردند و آنها را برای کاربردهای نظامی تغییر میدادند.
به گفته سراج، طالبان هنوز پهپادهای تجارتی را وارد میکنند و تغییر میدهند، اما اکنون تمرکز بیشتری بر تولید داخلی دارند. او گفت این پهپادها عمدتاً از شرکتهای چینی خریداری میشوند و نسبت به مدلهایی که طالبان پیش از رسیدن به قدرت استفاده میکردند، گرانتر هستند.
سراج افزود: «طبق شنیدههایم از افراد مورد اعتماد، بودجه این خریدها از هند تأمین میشود.» با این حال، او تأکید کرد که تاکنون مدرک محکمی وجود ندارد که نشان دهد حکومت نارندرا مودی، نخستوزیر هند، رسماً در پشت این تأمین مالی قرار دارد.
یکی از پهپادهای تجارتی که طالبان برای کاربردهای رزمی تغییر میدهند، پهپاد چینی «ماتریس ۳۰۰» است. این پهپاد که مدل صنعتی شرکت دیجیآی محسوب میشود، روز ۱۲ اکتوبر ۲۰۲۲ از سوی ارتش اسرائیل در شهر یروحام این کشور آزمایش شده بود.
نقش ایران در تأمین پهپادهای طالبان
به گفته سراج، منبع دوم پهپادهای طالبان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران است.
او گفت سپاه پاسداران «پهپادهای بالثابت اهدایی دولت ایران» را در اختیار طالبان قرار میدهد. سراج افزود روابط طالبان با سپاه پاسداران حتی پیش از سقوط کابل نیز نزدیک بود و پس از تسلط طالبان بر افغانستان، این روابط عمیقتر شده است.
اسلامخان غفاروف، تحلیلگر سیاستگذاری در مرکز اصلاحات پیشرو و استاد ارشد دانشگاه اقتصاد جهانی و دیپلوماسی در تاشکند، نیز اطلاعات سراج را تأیید کرده است.
غفاروف در یک سال گذشته دو بار به افغانستان سفر کرده و با شهروندان عادی و اعضای صفوف طالبان دیدار کرده است. او میگوید طالبان شماری از مهندسان افغان را که در خارج از کشور تحصیل کردهاند، استخدام کردهاند. برخی از این مهندسان پیشتر با نیروهای امریکایی و بریتانیایی کار کرده بودند.
به گفته غفاروف، بسیاری از این مهندسان به این دلیل جذب طالبان شدهاند که باور داشتند این گروه نسبت به دوره حاکمیت خود در دهه ۱۳۷۰ و سالهای نخست قرن جاری، این بار عملگراتر خواهد بود.
وبسایت «میدل ایست آنکاورد» نیز در ماه آگست گذشته گزارشی درباره ایجاد شرکتهایی از سوی طالبان برای جذب مهندسان جوان افغان به هدف ساخت پهپاد منتشر کرده بود.
علاقه طالبان به پهپادهای ترکیه
غفاروف میگوید هند و ایران تنها منابع کمک به توسعه پهپادهای طالبان نیستند.
او گفت وزیر خارجه طالبان حدود شش ماه پیش، هنگام سفر به ترکیه، به پهپادهای انتحاری این کشور علاقه نشان داده است. تاکنون اطلاعات بیشتری درباره نتیجه این مذاکرات منتشر نشده است.
همچنین فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، در ماه جنوری گذشته در نمایشگاه بینالمللی دیمکس در قطر شرکت کرد. گفته میشود او در این نمایشگاه درباره پهپادهای انتحاری ترکیه مجهز به هوش مصنوعی پرسوجو کرده است.
طالبان سال گذشته نیز با روسیه توافقنامه همکاری فنی امضا کردند، اما جزئیات این توافقنامه روشن نیست.
دو هدف فوری طالبان
احمدضیا سراج، اسلامخان غفاروف و یک خبرنگار افغان در کابل که نخواسته نامش فاش شود، دو هدف فوری طالبان را تقویت توان نظامی برای مقابله با گروههای مخالف داخلی، از جمله داعش، و ایجاد دستکم نوعی نیروی هوایی میدانند.
پیش از سقوط حکومت پیشین افغانستان در سال ۱۴۰۰، دولت این کشور میلیاردها دالر تجهیزات نظامی از امریکا و شرکای ائتلاف بینالمللی دریافت کرده بود. این تجهیزات شامل هواپیماها و هلیکوپترهای نظامی نیز میشد.
پس از خروج نیروهای امریکایی، تجهیزات نظامی به ارزش میلیاردها دالر در افغانستان باقی ماند، اما بسیاری از هواپیماها و هلیکوپترها از هم باز یا اوراق شدند. طالبان بخشی از این تجهیزات را برای تهیه پرزههای یدکی استفاده کردهاند و تنها شماری محدود از هلیکوپترها هنوز فعالاند.
تحریمهای بینالمللی نیز خرید پرزههای یدکی و نگهداری تجهیزات نظامی را برای طالبان دشوار کرده است.
حملات پهپادی طالبان علیه پاکستان
پاکستان در ماههای اخیر چندین حمله زمینی و هوایی در داخل افغانستان انجام داده است. در یکی از این حملات که در ماه می گذشته در حومه کابل انجام شد، بیش از ۲۰۰ نفر کشته شدند.
نگرانی اصلی پاکستان، فعالیت تحریک طالبان پاکستان است. اسلامآباد این گروه را نزدیک به طالبان افغانستان میداند. تحریک طالبان پاکستان در سالهای اخیر حملات متعددی را در پاکستان انجام داده است.
در مقابل، طالبان افغانستان در ماههای فبروری و مارچ ۱۶ حمله پهپادی علیه تأسیسات نظامی پاکستان انجام دادند. این حملات عمدتاً با استفاده از پهپادهای تجارتی تغییریافته صورت گرفت که برای حمل مواد منفجره و انجام مأموریتهای انتحاری آماده شده بودند.
تاکنون گزارشی درباره استفاده از پهپادهای بالثابت ساخت ایران در حملات طالبان علیه پاکستان منتشر نشده است. با توجه به روابط نزدیک ایران و پاکستان و نقش میانجیگرانه اسلامآباد میان تهران و واشنگتن در ماههای اخیر، بعید به نظر میرسد ایران تجهیزاتی را در اختیار طالبان قرار دهد که برای حمله به پاکستان استفاده شوند.
با این حال، نقش هند میتواند متفاوت باشد. هند و پاکستان برای چندین دهه روابط پرتنش و خصمانه داشتهاند.
سیاست در خاورمیانه همواره در حال تغییر است و جنگهای نیابتی در منطقه رواج دارد. در چنین شرایطی، دشمنِ دشمن ممکن است به دوست تبدیل شود.
حکمتیار در مقالهای با عنوان «در منطقه چه میگذرد و افغانستان را به کجا میبرند؟» قرارداد اکتشاف و استخراج حوزه کشک–تیرپل هرات را تکرار تجربه دهه ۱۹۹۰ خواند و گفت طالبان با انعقاد این قرارداد، منابع افغانستان را در شرایطی معامله کرده است که این گروه «نه قانون اساسی، نه شورا و نه حکومت برخوردار از حمایت ملت» دارد.
وزارت معادن و پترولیم طالبان در ۱۶ سنبله اعلام کرد که قرارداد حوزه کشک–تیرپل را با شرکت «دلتا انترنشنال» امضا کرده است.
بر اساس اعلام حکومت طالبان، این شرکت ۵۰ میلیارد دالر برای اکتشاف و استخراج هفت بلاک گاز سرمایهگذاری میکند. این قرارداد در حضور عبدالغنی برادر و زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین امریکا برای افغانستان، امضا شد.
حکمتیار با انتقاد از نحوه تصمیمگیری طالبان درباره منابع طبیعی افغانستان گفت: «چند زورمند یک گروه میتوانند کشور، ارزشها و ذخایر آن را» بدون پرسش از مردم و بدون بررسی در «شورای ممثل ملت» با کشورهای مختلف معامله کنند.
رهبر حزب اسلامی هشدار داد که چنین قراردادهایی بدون وجود یک حکومت قانونی و مورد قبول مردم، میتواند زمینهساز منازعات تازه شود.
به گفته او، رقبای منطقهای شرکتهای دخیل در پروژههای انرژی افغانستان «دستبسته و مانند ناظری بیاعتنا باقی نخواهند ماند» و رقابت بر سر مسیر انتقال انرژی میتواند به جنگهای نیابتی منجر شود.
حکمتیار همچنین ادعا کرد که روسیه و ایران با انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی از مسیر افغانستان به جنوب مخالفاند و تلاش خواهند کرد مانع اجرای چنین پروژههایی شوند. او گفت اگر شرکتها تصور کنند که روسیه، چین و ایران توانایی مقابله با این پروژهها را ندارند، «اشتباهی بزرگ» مرتکب شدهاند.
او قرارداد کنونی طالبان با «دلتا» را با تلاشهای شرکتهای نفتی بینالمللی در افغانستان در دهه ۱۹۹۰ مرتبط دانست و گفت بازگشت دوباره این شرکت به افغانستان، همراه با حضور چهرههایی از آن دوره، نشاندهنده تداوم همان رقابتهای ژئوپولیتیکی است.
حکمتیار در بخش دیگری از مقاله، طالبان را متهم کرد که بدون داشتن سازوکارهای قانونی و نمایندگی ملی درباره منابع استراتژیک افغانستان تصمیم میگیرند و هشدار داد که تکرار چنین رویکردی میتواند پیامدهای امنیتی و سیاسی گستردهای برای افغانستان داشته باشد.
او در پایان پرسید: «مگر ناکامیهای گذشته و تجربههای خونین قبلی کافی نبود تا از تکرار اقدامات مشابه خودداری شود؟»
