حنیف اتمر، وزیر خارجه پیشین افغانستان، روز سهشنبه در واکنش به حملات هوایی اخیر پاکستان گفت که افغانستان نباید بار دیگر به میدان جنگ، خونریزی و رقابتهای نیابتی قدرتها تبدیل شود. او هشدار داد که بیثباتی و خشونت در افغانستان هرگز در مرزهای این کشور محدود نخواهد ماند.
آقای اتمر گفت که ادامه درگیریها و حملات نظامی، بحران در روابط افغانستان و پاکستان را پیچیدهتر میکند و تلاشهای سیاسی برای حل اختلافات را با دشواری روبهرو میسازد.
او تاکید کرد که حاکمیت ملی افغانستان، قوانین بینالمللی و جان غیرنظامیان باید در هرگونه اقدام نظامی رعایت شود.
اظهارات آقای اتمر پس از آن مطرح میشود که پاکستان در روزهای اخیر حملات هوایی در بخشهایی از شرق افغانستان انجام داده است. بر اساس گزارش یوناما، در حملات هوایی در کنر دستکم سه غیرنظامی کشته و چهار تن دیگر زخمی شدهاند.
پاکستان گفته است که هدف این حملات، شبه نظامیان پاکستانی مستقر در افغانستان بودند.
تلاش ترکیه و قطر برای ازسرگیری گفتوگوها
اتمر در بیانیه خود از تلاشهای اخیر ترکیه و قطر برای کاهش تنش میان طالبان و پاکستان و فراهم کردن زمینه گفتوگو میان دو طرف استقبال کرده است.
اخیراً ابراهیم کالین، رئیس استخبارات ترکیه و حمد بن خمیس الکبیسی، معاون شورای امنیت ملی قطر به کابل رفتند و با مقامهای طالبان درباره تنش میان کابل و اسلامآباد و تلاشها برای ازسرگیری گفتوگوها میان دو طرف رایزنی کردند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، گفته است که روابط با پاکستان از موضوعات مطرحشده در دیدار با هیئت ترکیه بوده است.
ابراهیم کالین پس از سفر به کابل به اسلامآباد نیز رفت و با مقامهای پاکستانی درباره تنشهای میان پاکستان و طالبان و راههای کاهش آن گفتوگو کرد.
اتمر گفته است که ترکیه و قطر در شرایط کنونی میتوانند در کاهش تنشها و فراهم کردن زمینه گفتوگو میان کابل و اسلامآباد نقش داشته باشند.
مسئولیت طالبان
وزیر خارجه پیشین افغانستان در بخش دیگری از بیانیه خود گفته است که اداره طالبان نیز مسئولیت دارد برای ایجاد زمینه آشتی ملی، پاسخگویی به خواستههای مشروع مردم و رعایت تعهدات بینالمللی تلاش کند.
او تاکید کرده است که جلوگیری از تبدیل شدن افغانستان به میدان رقابت و جنگ نیابتی قدرتهای منطقهای، تنها با اقدامات نظامی ممکن نیست و نیازمند یک راهحل سیاسی و گفتوگوی مستقیم میان طرفهای درگیر است.
اتمر گفته است ادامه خشونت و حملات نظامی میتواند تلاشهای منطقهای برای کاهش تنش را تضعیف کند و بر ثبات افغانستان و منطقه اثر منفی بگذارد.
او از کشورهای منطقه و جامعه جهانی خواسته است برای یافتن یک راهحل سیاسی و پایدار برای بحران افغانستان و پاکستان تلاش کنند.
اتمر در پایان گفته است: «آنچه را میتوان با عقلانیت، گفتوگو و تدبیر حل کرد، نباید به روشهای مبتنی بر خشونت و خونریزی سپرد.»
خنجانی روز سهشنبه در مصاحبه با افغانستان انترنشنال، تأکید کرد که بازگشت ریگستانی به عنوان فرمانده عملیاتی جبهه مقاومت ملی به کوهپایههای هندوکش یک اقدام مقطعی نیست و در قالب یک روند ادامهدار دنبال خواهد شد.
او ابراز امیدواری کرد که حضور فرمانده عملیاتی جبهه مقاومت ملی «انرژی تازهای» به نیروهای این جبهه بدهد و روحیه مخالفان طالبان را تقویت کند.
جبهه مقاومت ملی روز دوشنبه با نشر ویدیویی اعلام کرد که ریگستانی به افغانستان بازگشته و در کوهپایههای هندوکش حضور دارد.
ریگستانی در این ویدیو گفت که «مقاومت ادامه دارد» و جبهههای دیگری نیز در نقاط مختلف کشور علیه طالبان میجنگند.
در پی انتشار این ویدیو، شماری از چهرههای سیاسی و نظامی مخالف طالبان از این اقدام استقبال کردهاند.
سخنگوی جبهه مقاومت ملی، هرگونه اختلاف میان گروههای مسلح مخالف طالبان را رد کرد و گفت میان جبهههای نظامی مخالف طالبان تفاوتی وجود ندارد. به گفته او، جبهه مقاومت ملی با جریانهای مطرح مخالف طالبان در هماهنگی قرار دارد و هیچ مانع یا مشکلی در روابط و هماهنگی میان این گروهها وجود ندارد.
خنجانی افزود که جبهه مقاومت ملی در سالهای گذشته تلاش کرده است ذهنیت اتکا به حمایت خارجی را تغییر دهد. او تصریح کرد که مخالفان طالبان برای فعالیت در افغانستان نیازی به هماهنگی با کشورهای منطقه یا نهادهای استخباراتی خارجی ندارند و برای ورود یا خروج از کشور خود نیز محتاج اجازه هیچ طرفی نیستند.
او تاکید کرد مردم افغانستان نباید در انتظار حمایت کشورهای شرق یا غرب بمانند. به گفته خنجانی، شهروندان افغانستان «ظرفیت، شجاعت و آمادگی قربانی دادن» برای سرنوشت خود را دارند و باید بر تواناییهای داخلی تکیه کنند.
سخنگوی جبهه مقاومت ملی در پاسخ به این پرسش که بازگشت ریگستانی چه پیامدی خواهد داشت، گفت که ارزیابی این جبهه آن است که طالبان با فشارهای چندلایه داخلی و خارجی روبهرو است. به گفته او، طالبان در سطح منطقهای تلاش میکند برخی چالشها را از طریق میانجیگری و گفتوگو حل کند، اما در داخل کشور فشارهای گستردهای بر مردم وارد میکند و حضور نظامی خود را بهویژه در پنجشیر افزایش داده است.
خنجانی افزود محاسبه جبهه مقاومت ملی این است که وضعیت کنونی پایدار نخواهد ماند و طالبان به آسیبپذیریهای خود و دشواریهای پیشرو آگاه است. او گفت که نخستین گام در شکست طالبان، «شکست روانی» این گروه است و مدعی شد که طالبان با اختلافات داخلی، فساد و نارضایتی فزاینده عمومی مواجه است.
سخنگوی جبهه مقاومت ملی میگوید که بخشی از اعضای طالبان با کشورهای منطقه و برخی چهرههای مخالف این گروه تماسهایی برقرار کردهاند، اما از ارائه جزئیات بیشتر در این باره خودداری کرد.
خنجانی با اشاره به آنچه «تجاوز به حقوق شهروندان، غصب زمینها، تعرض به خانهها و حذف نمادهای فرهنگی» از سوی طالبان خواند، افزود که این نارضایتیها در جامعه انباشته شده و در نهایت مسیر بروز پیدا خواهد کرد.
سخنگوی جبهه مقاومت ملی از مردم خواست در برابر تحولات کشور بیطرف نمانند و از مخالفان طالبان حمایت کنند. او میگوید که افغانستان در دوره حاکمیت طالبان با انزوای بینالمللی روبهرو شده و این گروه نتوانسته است پاسخگوی مشکلات مردم باشد.
خنجانی گفت طالبان پس از بازگشت ریگستانی واکنش مستقیمی نشان ندادهاند. او میگوید طالبان در سالهای گذشته حضور جبهههای مخالف را انکار کرده، اما اکنون بیشتر بر بیهدف بودن این جبههها تاکید دارد؛ ادعایی که به گفته آقای خنجانی، با مواضع و اهداف اعلامشده ریگستانی همخوانی ندارد.
سخنگوی جبهه مقاومت ملی در این مصاحبه، طالبان را متهم کرد که برای ایجاد شکاف میان جبهههای مخالف و پیشبرد جنگ روانی علیه آنان هزینههای زیادی صرف میکند، اما تاکید کرد که مخالفان این گروه به مبارزه خود ادامه خواهند داد.
جبهه مقاومت ملی روز دوشنبه با نشر ویدیویی اعلام کرد که آقای ریگستانی به افغانستان بازگشته و در کوهپایههای هندوکش حضور دارد. او در این ویدیو گفت که «مقاومت ادامه دارد» و جبهههای دیگری نیز در نقاط مختلف کشور علیه طالبان میجنگند.
در پی انتشار این ویدیو، شماری از چهرههای سیاسی و نظامی مخالف طالبان از این اقدام استقبال کردهاند.
یک روز پس از حضور آقای ریگستانی، احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، صالح محمد ریگستانی را به حیث فرمانده عمومی عملیاتی ستاد نظامی این جبهه گماشت.
رنگین دادفر سپنتا، وزیر خارجه پیشین افغانستان، با نشر پیامی نوشت: «ریگستانی بر فراز هندوکش!» او ضمن تمجید از بازگشت این فرمانده جبهه مقاومت گفت که هرچند جنگطلب نیست، اما فداکاری او برای «وطن، آزادی و باورهایش» شایسته درود و ستایش است.
امرالله صالح، معاون پیشین ریاست جمهوری افغانستان، نیز حضور ریگستانی در هندوکش را نقطه عطفی در کارنامه او توصیف کرد. او نوشت که اگر تا دیروز ریگستانی به عنوان یک چهره مبارز شناخته میشد، امروز به «نماد شجاعت و فداکاری» تبدیل شده است. صالح حضور او در میدان نبرد را پیامی برای مخالفان طالبان دانست و گفت که اراده، اساس هر مبارزه است.
خالد امیری، یکی از فرماندهان جبهه مقاومت ملی، بازگشت ریگستانی را «مایه افتخار و دلگرمی» نیروهای این جبهه خواند و از او به عنوان سنگرداری یاد کرد که در فراز و نشیبهای سالهای گذشته بر تعهد خود پایدار مانده است.
همزمان، سمیع حامد، شاعر و فعال فرهنگی، در واکنشی کوتاه نوشت که ریگستانی «اهل مبارزه راهبردی» است و تا زمان مناسب فرا نرسد، دست به اقدام نمیزند؛ پیامی که از سوی برخی کاربران به عنوان اشارهای به اهمیت زمانی بازگشت او تعبیر شده است.
آصف آشنا، فعال سیاسی، نیز بازگشت ریگستانی به هندوکش را «سلامی به پیشواز آزادی» خواند. او حضور یک سیاستمدار و فرمانده نظامی باتجربه در صفوف مقاومت را برای مردمی که زیر حاکمیت طالبان زندگی میکنند، «امیدبخش» توصیف کرد و درباره پیامدهای سیاسی و نظامی این تحول برای طالبان و جبهه مقاومت پرسشهایی مطرح کرد.
از سوی دیگر، ظاهر اغبر، سفیر افغانستان در تاجیکستان، بازگشت ریگستانی به سنگرهای هندوکش را «تجلی عشق به میهن و وفاداری به آرمان آزادی» دانست. او این اقدام را الگویی برای آزادیخواهان خواند و گفت که شجاعت و ایستادگی ریگستانی در حافظه تاریخی افغانستان ماندگار خواهد شد.
بازگشت ریگستانی پس از سالها دوری از میدانهای نبرد، در حالی با استقبال شماری از چهرههای ضد طالبان روبهرو شده که جبهه مقاومت ملی آن را نشانه ادامه مبارزه مسلحانه علیه حکومت طالبان عنوان کرده است.
طالبان تاکنون به این اظهارات و حضور دوباره این فرمانده ارشد جبهه مقاومت واکنشی نشان ندادهاند.
بازگشت آقای ریگستانی همچنین در شبکههای اجتماعی با واکنشهای گستردهای روبهرو شده است.
شماری از کاربران این اقدام را ادامه راه احمدشاه مسعود و احیای مقاومت ضد طالبان دانسته و از آن استقبال کردهاند. در مقابل، برخی دیگر ابراز نگرانی کرده و گفتهاند که بازگشت فرماندهان مخالف طالبان به میدان نبرد میتواند به تداوم جنگ، افزایش خشونت و قربانی شدن بیشتر افغانها منجر شود. این گروه تأکید کردهاند که افغانستان بیش از چهار دهه جنگ را تجربه کرده و نیازمند راهحلهای سیاسی برای پایان بحران است.
در همین حال، بخشی از پیام ویدیویی آقای صالح محمد ریگستانی که در آن از مبارزات زنان افغانستان زیر حاکمیت طالبان قدردانی کرده و به آنان به سبک نظامی ادای سلام کرده بود، با استقبال شماری از فعالان حقوق زنان روبهرو شده است.
ژاله ظفری، فعال حقوق زنان مقیم لندن، در واکنش به بازگشت او به هندوکش نوشت: «وه چه خوب آمدی، صفا کردی... درود فرمانده باوقار! خداوند پشت و پناه تو و همرزمان مبارز و همیشه در سنگرت باشد. راهت سبز و هموار، بازویت توانا، حوصلهات فراخ و شمشیرت بران.»
برخی از فعالان زن نیز حمایت صریح ریگستانی از مبارزات زنان را نشانه همسویی بخشی از جریانهای ضد طالبان با مطالبات زنان برای آزادی، آموزش و مشارکت در زندگی عمومی توصیف کردهاند.
نیلاب مبارز، فعال حقوق زنان، با اشاره به پیامدهای جنگ در افغانستان نوشت: «جنگ وحشت است.» او با یادآوری کشته شدن فهیم دشتی و اشاره به رنج خانوادهها و همرزمان احمد شاه مسعود، از جمله احمد مسعود، صالح محمد ریگستانی و امرالله صالح، تأکید کرد که درد و خسارتهای ناشی از جنگ قابل درک است، اما اکنون زمان «انتقام حقوقی» و پیگیری مطالبات از راههای سیاسی و مدنی است، نه گسترش جنگ و ویرانی بیشتر.
