دهها خانواده در روستای تلکیداگ، در ولسوالی درهنور ولایت ننگرهار، پس از آنچه ساکنان «تخلیه اجباری» از خانههایشان میخوانند، در خیمهها و فضای باز زندگی میکنند و خواستار فراهمشدن سرپناه بدیل و کمکهای فوری بشردوستانه شدهاند.
ساکنان این روستا میگویند نیروهای وزارت عدلیه طالبان به آنان دستور دادهاند خانههایشان را ترک کنند و شماری از خانهها نیز تخریب شده است. آنان مدعیاند که بیش از ۳۰۰ خانواده در این منطقه زندگی میکردند و اکنون با خطر بیجاشدن و از دستدادن سرپناه روبهرو هستند. افغانستان اینترنشنال مستقلانه نمیتواند این آمار را تایید کند.
در ویدیوهایی که به افغانستان اینترنشنال رسیده شماری از خانوادهها در یک فضای باز زیر خیمه دیده میشوند. سه روز پیش نیز ویدیوهایی رسیده بود که تراکتورها را در حال تخریب خانهها نشان میداد، در حالی که موترهای نظامی طالبان نیز در منطقه دیده میشدند.
تاکنون وزارت عدلیه یا کمیسیون جلوگیری از غصب زمین طالبان در این مورد ابراز نظر نکرده است.
هیواد [نام مستعار] گفت: «تنها در خانواده ما چهار برادران، هفت زن جوان و بزرگسال و در مجموع ۱۳ کودک زندگی میکرد که فعلا همه زیر خیمه ماندهاند.» هیواد گفت در آستانه فصل سرما نگران بیمار شدن کودکانش است.
عبدالولی یکی دیگر از ساکنان که به دلایل امنیتی نام مستعار انتخاب کرده، میگوید که خانواده او چندین دهه است در این منطقه زندگی میکند و زمینها از نسلهای گذشته در اختیار آنان بوده است.
او گفت: «خانه ما را گرفتند و هیچ بدیلی معرفی نکردند. این ظلم است. برای زندگی فقط آسمان بالای سرمان و زمین زیر پایمان مانده است. کودکان در وضعیت بسیار بدی قرار دارند.»
به گفته این او، مقامهای کمیسیون جلوگیری از غصب زمین طالبان، زمینهای مورد مناقشه را دولتی میدانند. او گفت که ساکنان اسناد رسمی مالکیت در اختیار ندارند، اما تأکید کرد که جای دیگری برای زندگی ندارند.
ساکنان ننگرهار در پیامی که به افغانستان اینترنشنال فرستادند از نهادهای بشردوستانه و مقامهای طالبان خواستند مواد غذایی و وسایل ضروری زمستانی بفرستند و برای تأمین سرپناهشان کمک کنند. آنان شمار خانوادههای نیازمند را حدود ۳۰۰ خانواده اعلام کردهاند.
در این پیام آمده است که زنان، کودکان و سالمندان از جمله آسیبپذیرترین افراد هستند و بسیاری از خانوادهها در نبود سرپناه مناسب در شرایط دشواری زندگی میکنند.
ساکنان همچنین از سازمانهای بشردوستانه خواستهاند نمایندگان خود را به منطقه بفرستند تا وضعیت آنان را از نزدیک بررسی و نیازهای خانوادهها را ارزیابی کنند.
سازمان ملل متحد پیشتر اعلام کرده است که ولسوالی درهنور یکی از مناطق بهشدت آسیبدیده از زلزلههای شرق افغانستان در ۳۱ اگست ۲۰۲۵ بوده است. بر اساس ارزیابی مشترک سازمان ملل و شرکای آن، در این زلزلهها بیش از ۸۳۰۰ خانه تخریب یا آسیبدیده و هزاران نفر بیجا شدهاند.
سه روز پیش باشندگان محل با ارسال ویدیوهایی به افغانستان اینترنشنال گزارش داده بودند که دهها نیروی طالبان همراه با خودروهای زرهی وارد این روستا شدهاند. باشندگان محل در آن زمان ویدیوهایی از حضور نیروهای مسلح و ساکنان را به افغانستان اینترنشنال فرستادند.
جبهه مقاومت ملی روز دوشنبه با نشر ویدیویی اعلام کرد که آقای ریگستانی به افغانستان بازگشته و در کوهپایههای هندوکش حضور دارد. او در این ویدیو گفت که «مقاومت ادامه دارد» و جبهههای دیگری نیز در نقاط مختلف کشور علیه طالبان میجنگند.
در پی انتشار این ویدیو، شماری از چهرههای سیاسی و نظامی مخالف طالبان از این اقدام استقبال کردهاند.
یک روز پس از حضور آقای ریگستانی، احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، صالح محمد ریگستانی را به حیث فرمانده عمومی عملیاتی ستاد نظامی این جبهه گماشت.
رنگین دادفر سپنتا، وزیر خارجه پیشین افغانستان، با نشر پیامی نوشت: «ریگستانی بر فراز هندوکش!» او ضمن تمجید از بازگشت این فرمانده جبهه مقاومت گفت که هرچند جنگطلب نیست، اما فداکاری او برای «وطن، آزادی و باورهایش» شایسته درود و ستایش است.
امرالله صالح، معاون پیشین ریاست جمهوری افغانستان، نیز حضور ریگستانی در هندوکش را نقطه عطفی در کارنامه او توصیف کرد. او نوشت که اگر تا دیروز ریگستانی به عنوان یک چهره مبارز شناخته میشد، امروز به «نماد شجاعت و فداکاری» تبدیل شده است. صالح حضور او در میدان نبرد را پیامی برای مخالفان طالبان دانست و گفت که اراده، اساس هر مبارزه است.
خالد امیری، یکی از فرماندهان جبهه مقاومت ملی، بازگشت ریگستانی را «مایه افتخار و دلگرمی» نیروهای این جبهه خواند و از او به عنوان سنگرداری یاد کرد که در فراز و نشیبهای سالهای گذشته بر تعهد خود پایدار مانده است.
همزمان، سمیع حامد، شاعر و فعال فرهنگی، در واکنشی کوتاه نوشت که ریگستانی «اهل مبارزه راهبردی» است و تا زمان مناسب فرا نرسد، دست به اقدام نمیزند؛ پیامی که از سوی برخی کاربران به عنوان اشارهای به اهمیت زمانی بازگشت او تعبیر شده است.
آصف آشنا، فعال سیاسی، نیز بازگشت ریگستانی به هندوکش را «سلامی به پیشواز آزادی» خواند. او حضور یک سیاستمدار و فرمانده نظامی باتجربه در صفوف مقاومت را برای مردمی که زیر حاکمیت طالبان زندگی میکنند، «امیدبخش» توصیف کرد و درباره پیامدهای سیاسی و نظامی این تحول برای طالبان و جبهه مقاومت پرسشهایی مطرح کرد.
از سوی دیگر، ظاهر اغبر، سفیر افغانستان در تاجیکستان، بازگشت ریگستانی به سنگرهای هندوکش را «تجلی عشق به میهن و وفاداری به آرمان آزادی» دانست. او این اقدام را الگویی برای آزادیخواهان خواند و گفت که شجاعت و ایستادگی ریگستانی در حافظه تاریخی افغانستان ماندگار خواهد شد.
بازگشت ریگستانی پس از سالها دوری از میدانهای نبرد، در حالی با استقبال شماری از چهرههای ضد طالبان روبهرو شده که جبهه مقاومت ملی آن را نشانه ادامه مبارزه مسلحانه علیه حکومت طالبان عنوان کرده است.
طالبان تاکنون به این اظهارات و حضور دوباره این فرمانده ارشد جبهه مقاومت واکنشی نشان ندادهاند.
بازگشت آقای ریگستانی همچنین در شبکههای اجتماعی با واکنشهای گستردهای روبهرو شده است.
شماری از کاربران این اقدام را ادامه راه احمدشاه مسعود و احیای مقاومت ضد طالبان دانسته و از آن استقبال کردهاند. در مقابل، برخی دیگر ابراز نگرانی کرده و گفتهاند که بازگشت فرماندهان مخالف طالبان به میدان نبرد میتواند به تداوم جنگ، افزایش خشونت و قربانی شدن بیشتر افغانها منجر شود. این گروه تأکید کردهاند که افغانستان بیش از چهار دهه جنگ را تجربه کرده و نیازمند راهحلهای سیاسی برای پایان بحران است.
در همین حال، بخشی از پیام ویدیویی آقای صالح محمد ریگستانی که در آن از مبارزات زنان افغانستان زیر حاکمیت طالبان قدردانی کرده و به آنان به سبک نظامی ادای سلام کرده بود، با استقبال شماری از فعالان حقوق زنان روبهرو شده است.
ژاله ظفری، فعال حقوق زنان مقیم لندن، در واکنش به بازگشت او به هندوکش نوشت: «وه چه خوب آمدی، صفا کردی... درود فرمانده باوقار! خداوند پشت و پناه تو و همرزمان مبارز و همیشه در سنگرت باشد. راهت سبز و هموار، بازویت توانا، حوصلهات فراخ و شمشیرت بران.»
برخی از فعالان زن نیز حمایت صریح ریگستانی از مبارزات زنان را نشانه همسویی بخشی از جریانهای ضد طالبان با مطالبات زنان برای آزادی، آموزش و مشارکت در زندگی عمومی توصیف کردهاند.
نیلاب مبارز، فعال حقوق زنان، با اشاره به پیامدهای جنگ در افغانستان نوشت: «جنگ وحشت است.» او با یادآوری کشته شدن فهیم دشتی و اشاره به رنج خانوادهها و همرزمان احمد شاه مسعود، از جمله احمد مسعود، صالح محمد ریگستانی و امرالله صالح، تأکید کرد که درد و خسارتهای ناشی از جنگ قابل درک است، اما اکنون زمان «انتقام حقوقی» و پیگیری مطالبات از راههای سیاسی و مدنی است، نه گسترش جنگ و ویرانی بیشتر.
