حمدالله محب، مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان، در کتاب تازه خود درباره سقوط حکومت اشرف غنی، طالبان را «یتیم‌های جنگ» توصیف کرده که در مدارس دینی پاکستان بزرگ شده و از میراث فرهنگی و اجتماعی متنوع افغانستان دور مانده‌اند.
محب در کتاب «سایه‌ها بر فراز کابل» که با همکاری تام حسین نوشته شده، به ریشه‌های فکری طالبان و نقش چندین دهه جنگ در شکل‌گیری این گروه پرداخته است.
او در بخشی از این کتاب می‌نویسد: «طالبان یتیم‌های جنگ بودند که در مدارس پاکستان بزرگ شدند و از میراث غنی و متنوع اسلامی افغانستان جدا مانده بودند.»
مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان در این بخش استدلال می‌کند که طالبان، برخلاف ادعای خود مبنی بر نمایندگی از سنت‌های افغانستان، پدیده‌ای کاملاً مدرن هستند.
او نوشت: «سپس، در سال ۱۳۷۵ طالبان از راه رسید. این گروه خود را پاسدار سنت می‌دانست، اما پدیده‌ای سراسر مدرن بود. ریشه‌های آن به دیوبندی‌گری بازمی‌گشت، جنبشی اصلاح‌طلب که در هندِ زیر سلطه بریتانیا شکل گرفته بود.»
او در ادامه نوشت: «دهه‌ها جنگ، پیوند آنها با سنت دینی افغانستان، از جمله تصوف را گسسته بود، سنتی که روزگاری نماینده آن مولانای بلخ، انصاری هرات و رحمان‌بابا در پیشاور بودند. اسلامِ طالبان میراثی به‌ارث‌رسیده نبود، بلکه اختراعی تازه بود که از فقه‌گرایی مبتنی بر حفظ و تکرار، تأثیر وهابیت و محافظه‌کاری قبیله‌ای مایه می‌گرفت. طالبان پس از رسیدن به قدرت، «امارت اسلامی» خیالی خود را بر افغانستان تحمیل کرد که تصوری از خلافت تاریخی اسلامی بود.»
او در فصل دوازدهم کتاب، با عنوان «اداره یک جمهوری»، تاریخ معاصر افغانستان را بخشی از کشمکش گسترده‌تر در جهان اسلام بر سر رابطه دین با مدرنیته، حکومتداری و هویت توصیف می‌کند.
به روایت محب، حکومت کمونیستی افغانستان در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی، اسلام را پدیده‌ای متعلق به گذشته می‌دانست و رهبران مذهبی را با عنوان تحقیرآمیز «اخوانی» یاد می‌کرد. او می‌نویسد که بسیاری از این افراد بازداشت، شکنجه یا کشته شدند.
محب در ادامه توضیح می‌دهد که در واکنش به سرکوب جریان‌های مذهبی، گروه‌های اسلام‌گرا ظهور کردند که برخی از آنها مستقیماً از اندیشه‌های اخوان‌المسلمین تأثیر پذیرفته بودند. به نوشته او، این گروه‌ها برخلاف الگوی روحانیت حاکم در ایران، بیشتر سیاستمدارانی بودند که باور داشتند ارزش‌های اسلامی می‌تواند مبنای حکومتداری مدرن قرار گیرد.
او سپس به ظهور طالبان در سال ۱۹۹۶ میلادی اشاره می‌کند و میان برداشت این گروه از اسلام و جریان‌های سیاسی اسلام‌گرای پیش از آن تفاوت قائل می‌شود.
محب همچنین به نقش امریکا در جنگ افغانستان پرداخته و استدلال می‌کند که این کشور علاوه بر عملیات نظامی، درگیر جنگ روایت‌ها و ایدئولوژی نیز بوده است.
او با اشاره به اظهارات شماری از فرماندهان ارشد نظامی امریکا درباره جنگ افغانستان و طالبان، می‌نویسد که امریکایی‌ها برای پیشبرد اهداف خود حتی از مفاهیم و اصطلاحات مذهبی استفاده می‌کردند.
کتاب «سایه‌ها بر فراز کابل» با عنوان فرعی «روایت یک مقام ارشد از سقوط جمهوری افغانستان» به بررسی رویدادهایی می‌پردازد که به فروپاشی حکومت پیشین و بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰ انجامید.
حمدالله محب در سال‌های پایانی جمهوریت از نزدیک‌ترین مقام‌های امنیتی به اشرف غنی، رئیس‌جمهور پیشین بود. او تا زمان سقوط کابل در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ سمت مشاور امنیت ملی را بر عهده داشت.
محب از جمله مقام‌های ارشد حکومت پیشین بود که همراه با اشرف غنی افغانستان را ترک کرد. نقش او و دیگر مقام‌های ارشد جمهوری در تحولات منتهی به سقوط کابل، همچنان از موضوعات مورد بحث درباره فروپاشی حکومت پیشین افغانستان است.
یونسف افزود ازدواج کودکان پیامدهای عمیق، از جمله محرومیت از آموزش، خطر خشونت، زایمان زودرس و آسیب‌های مرتبط به بارداری را در پی دارد.
صندوق کودکان سازمان ملل (یونسف) یکشنبه، ۱۹ میزان به مناسبت روز جهانی دختر نوشت هر دختری سزاوار تجربه دوران کودکی، شایسته یادگیری، رشد، ایمن بودن، تقویت مهارت‌های فردی و داشتن فرصت برای شکل دادن آینده خود است. یونسف تاکید کرد که ازدواج در کودکی بسیاری از این فرصت‌های مهم را از دختران می‌گیرد.
بر اساس یافته‌های بررسی‌های چندشاخصی افغانستان، در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، دست‌کم ۲۸.۷ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله افغان پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی ازدواج کرده‌اند.
یونیسف هشدار داد که مرگ‌ومیر ناشی از عوارض مرتبط با بارداری و یکی از علت‌های اصلی مرگ دختران ۱۵ تا ۱۹ ساله در افغانستان ازدواج پیش از وقت است.
این دفتر ملل متحد تأکید کرد که ازدواج کودکان پدیده‌ای اجتناب‌ناپذیر نیست. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد که در ۲۵سال گذشته با سرمایه‌گذاری در بخش آموزش دختران، اصلاح قوانین و گسترش حمایت‌های اجتماعی، از حدود ۶۸میلیون مورد ازدواج کودکان جلوگیری شده است.
یونیسف گفت جلوگیری از ازدواج کودکان در افغانستان به اقدام مشترک نیاز دارد. به گفته این نهاد، حفاظت از حق آموزش دختران و فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی امن و باکیفیت، تقویت حمایت از دخترانی که در معرض خطر ازدواج اجباری در سنین پایین قرار دارند یا با پیامدهای آن روبه‌رو شده‌اند، و حمایت از خانواده‌ها و جوامع آسیب‌پذیر برای مقابله با مشکلات اقتصادی، از جمله اقدامات ضروری در این زمینه است.
این نهاد همچنین بر ضرورت شنیدن دیدگاه‌های دختران و سرمایه‌گذاری در بخش خدمات صحی، آموزشی و حمایتی برای آنان تأکید کرد.
یونیسف نوشت آموزش به‌تنهایی برای پایان‌دادن به ازدواج کودکان کافی نیست، اما ادامه تحصیل دختران یکی از مؤثرترین راه‌ها برای حفاظت از حقوق آنان است. این نهاد بار دیگر از طالبان خواست منع آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را لغو کند.
صندوق کودکان ملل متحد همچنین از خانواده‌ها، جوامع محلی، روحانیون، مسئولان و مقامات دولتی و جامعه جهانی خواست برای پایان‌دادن به ازدواج کودکان اقدام مشترک انجام دهند.
این نهاد تصریح کرد که به همکاری با جوامع محلی و شرکای خود برای جلوگیری از ازدواج کودکان و حمایت از دختران در معرض خطر در افغانستان ادامه خواهد داد.
باشندگان تخار می‌گویند که طالبان به‌تازگی نیروهای جدیدی را در این دو ولسوالی مستقر کرده‌اند. حضور این نیروها باعث نگرانی و ترس گسترده در میان مردم شده و شماری از باشندگانی که با این اقدام مخالفت کرده‌اند، به‌شدت لت‌وکوب و بازداشت شده‌اند.
به گفته این منابع، نیروهای طالبان در ولسوالی کلفگان به‌زور در خانه فردی به نام عبدالحی جابه‌جا شده‌اند و باشندگان محل به‌شدت از حضور آنان ناراضی هستند.
از سوی دیگر، باشندگان ولسوالی ورسج نیز گفته‌اند که طالبان به‌تازگی حدود ۲۰۰ نیروی تازه را در مرکز این ولسوالی و در خانه فردی به نام داکتر داوود مستقر کرده‌اند. به گفته آنان، حضور این نیروها با تجهیزات سنگین نظامی، موجب آزار و اذیت و نگرانی مردم منطقه شده است.
باشندگان محل می‌گویند که جابه‌جایی این نیروها در مناطق مسکونی، همزمان با افزایش حملات جبه‌های مخالف طالبان، خطرات امنیتی بیشتری را متوجه مردم می‌کند. آنان همچنین مدعی‌اند که این نیروها در رفتار و برخورد خود نظم و اصول را رعایت نمی‌کنند و به ارزش‌های محلی احترام نمی‌گذارند.
گزارش‌ها درباره استقرار نیروهای تازه‌نفس طالبان در این دو ولسوالی در حالی منتشر می‌شود که حملات نیروهای مخالف این گروه در شماری از ولایت‌های شمالی کشور افزایش یافته است. ولسوالی ورسج نیز از جمله مناطقی به شمار می‌رود که طالبان، نسبت به وضعیت امنیتی آن نگرانی جدی دارند.
منابع می‌گویند جابه‌جایی نیروی در ولسوالی کلفگان همزمان با اظهارات گلبدین حکمیتار، رهبر حزب اسلامی که در این ولسوالی طرفدار دارد، صورت گرفته است.
اخیراً هیئتی متشکل از نمایندگان وزارت‌های دفاع و داخله و ریاست استخبارات طالبان در سفری به ولایت بدخشان، از بخش‌هایی از ولسوالی ورسج که از نظر امنیتی آسیب‌پذیر توصیف شده‌اند، نیز بازدید کرده و بر تقویت نیروهای این گروه تأکید کرده است.
مقام‌های ارشد طالبان در تخار نیز، درباره حضور و فعالیت گروه‌های مخالف این گروه در شماری از ولسوالی‌های این ولایت، از جمله ورسج، فرخار، چال و اشکمش، نگرانی دارند. آنان با سفر به مناطق آسیب‌پذیر و جابه‌جایی نیروهای بیشتر تلاش می‌کنند این تهدیدها را کاهش دهند.
مقام‌های طالبان در جریان سفرهای خود به مناطق دوردست این ولسوالی‌ها، از مردم خواسته‌اند که در تأمین امنیت با این گروه همکاری کنند.
