پارلمان اروپا جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه را به دیوان کیفری بین‌المللی و مقام‌های آن اهدا کرد. این جایزه در حالی به دیوان کیفری بین‌المللی تعلق گرفت که حکومت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، به‌تازگی تحریم‌های گسترده‌ای علیه این نهاد وضع کرده است.
روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، روز پنجشنبه در شهر استراسبورگ فرانسه، برنده این جایزه را اعلام کرد و گفت که اتحادیه اروپا بر احترام به همکاری‌های چندجانبه و نهادهای بین‌المللی استوار است.
او افزود که جایزه ساخاروف امسال به پاس تلاش‌های دیوان کیفری بین‌المللی برای پاسداری از حقوق بین‌الملل و تأمین عدالت به این نهاد اهدا شده است.
این دومین بار در ماه اکتوبر است که از چهره‌ها و نهادهای فعال در عرصه عدالت بین‌المللی با اهدای جوایز معتبر قدردانی می‌شود. کمتر از دو هفته پیش، ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی و کمیسار عالی سابق حقوق بشر سازمان ملل، جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ را دریافت کرد.
اعطای این دو جایزه در شرایطی انجام شده که دیوان کیفری بین‌المللی، مستقر در لاهه هالند، با فشارهای فزاینده حکومت امریکا روبه‌رو است.
حکومت ترامپ در ۱۷ میزان تحریم‌های گسترده‌ای علیه این دیوان وضع کرد. این اقدام پس از تحریم شماری از قضات و دادستان‌های دیوان صورت گرفت و فعالیت‌های مالی و دسترسی این نهاد به خدمات امریکایی را هدف قرار داد.
تنش میان واشنگتن و دیوان کیفری بین‌المللی پس از آن شدت گرفت که این دیوان در سال ۲۰۲۴ حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین این کشور را به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در غزه صادر کرد.
توموکو آکانه، رئیس دیوان کیفری بین‌المللی، از اعطای جایزه ساخاروف استقبال کرد و گفت که این جایزه در شرایطی که دیوان با «چالش‌های بی‌سابقه» روبه‌رو است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
او تأکید کرد که ادامه همکاری و حمایت بین‌المللی برای حفظ استقلال و بی‌طرفی دیوان ضروری است تا این نهاد بتواند به مأموریت خود برای رسیدگی به سنگین‌ترین جنایات و تأمین عدالت برای قربانیان ادامه دهد.
آکانه گفت: «بدون عدالت، صلح وجود ندارد و بدون قانون، امنیت ممکن نیست.»
جایزه ساخاروف به نام آندری ساخاروف، دانشمند و مخالف حکومت شوروی، نام‌گذاری شده است. پارلمان اروپا از سال ۱۹۸۸ هر سال این جایزه را به افراد و سازمان‌هایی اهدا می‌کند که برای دفاع از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی تلاش می‌کنند.
قرار است مراسم اهدای جایزه امسال در ماه دسامبر در پارلمان اروپا در شهر استراسبورگ فرانسه برگزار شود.
نسیبه که بیش از یک دهه نماینده امارات در سازمان ملل بود، به رویترز گفت: «روشن است که امروز به دبیرکلی نیاز داریم که بار دیگر به آینده چندجانبه‌گرایی و نقش سازمان ملل در حل مشکلات متعهد شود، نه اینکه تماشاگر بحران‌های جهان باشد.»
ورود این دیپلومات ۴۸ساله مسلمان به رقابت در حالی است که اعضای دایمی شورای امنیت هنوز بر سر یک نامزد به توافق نرسیده‌اند. به گفته منابع، ربکا گرینسپن، معاون پیشین رئیس‌جمهور کاستاریکا، در رأی‌گیری‌های غیررسمی شورا با فاصله اندکی پیشتاز بوده است.
با این حال، در رأی‌گیری هفته گذشته، گرینسپن و همه نامزدهای دیگر با مخالفت دست‌کم دو عضو از پنج عضو دایمی شورای امنیت روبه‌رو شدند. بریتانیا، چین، فرانسه، روسیه و امریکا در انتخاب دبیرکل نقش تعیین‌کننده دارند.
اعضای شورا در حال رایزنی‌اند که رأی‌گیری غیررسمی بعدی را روز جمعه برگزار کنند یا آن را به زمان دیگری موکول کنند.
تأکید بر تغییر نسل در رهبری سازمان ملل
نسیبه گفت که در آخرین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، چند کشور از او خواستند برای دبیرکلی نامزد شود. او افزود: «امروز همه دریافته‌اند که رهبری این سازمان به نسلی تازه نیاز دارد.»
او پیش از این، تلاش‌های امارات برای عضویت در شورای امنیت را رهبری کرده بود که به کسب کرسی این شورا انجامید. به گزارش رویترز، دیپلومات‌ها در نیویارک او را مدیری توانا می‌دانند.
دوره نمایندگی نسیبه در سازمان ملل با آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳ هم‌زمان بود. او توانست حمایت شورای امنیت را برای تصویب قطعنامه ۲۷۲۰ جلب کند که زمینه انتقال کمک‌های بشردوستانه به غزه را فراهم کرد.
نسیبه گفت که برای جلب حمایت از این قطعنامه، سفر اعضای شورای امنیت به گذرگاه رفح را ترتیب داد تا وضعیت را از نزدیک ببینند. او این اقدام را نمونه‌ای از رویکرد خلاقانه و مبتکرانه خود در دیپلوماسی خواند.
حمایت از زنان افغان
لانا نسیبه در دوره نمایندگی امارات در سازمان ملل، بارها از محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران افغان انتقاد کرد. او در جوزای ۱۴۰۲، هنگامی که ریاست دوره‌ای شورای امنیت را بر عهده داشت، گفت که افغانستان در صدر دستور کار شورا قرار دارد و از برگزاری نشستی درباره وضعیت کشور در ۳۱ جوزا همان سال خبر داد.
نسیبه در جدی ۱۴۰۱، ممنوعیت کار زنان در موسسات غیردولتی را محکوم کرد و بستن دانشگاه‌ها به روی زنان را «غیرقابل دفاع» خواند. او هشدار داد که منع کار زنان، کمک‌رسانی به نیازمندان را مختل می‌کند و به کودکان، زنان و سالمندان آسیب می‌رساند. او همچنین بر مشارکت کامل و برابر زنان و دختران در همه عرصه‌های زندگی تأکید کرد.
او در کنفرانس بین‌المللی زنان، صلح و امنیت در ابوظبی در سنبله ۱۴۰۱ نیز گفت که محدودیت‌های طالبان بر زنان با ارزش‌های اسلامی سازگار نیست و نمی‌توان از مذهب برای توجیه افراط‌گرایی یا تبعیض استفاده کرد. نسیبه در دیدار با رینا امیری، نماینده ویژه وقت امریکا برای زنان افغانستان، نیز بر ادامه دفاع از حق کار و آموزش زنان افغان تأکید کرده بود.
در صورت پیروزی، نسیبه نخستین زن در رأس سازمان ملل و دومین دبیرکل این سازمان از خاورمیانه، پس از پطروس غالی از مصر، خواهد بود.
او گفت: «من از کشوری می‌آیم که از سازمان ملل جوان‌تر است، اما منطقه ما با چالش‌های شدیدی روبه‌رو بوده است.»
نسیبه تأکید کرد که جنسیت، دلیل نامزدی او نیست: «بسیار خوب خواهد بود اگر دبیرکل بعدی زن باشد، اما من به‌دلیل زن‌بودنم نامزد نشده‌ام. نامزد شده‌ام چون همچنان سرسختانه به آینده سازمان ملل خوش‌بینم و باور دارم به کسی نیاز داریم که برای بازکردن راه‌ها، پیگیرانه دیپلوماسی را دنبال کند.»
به گفته آنان، بی‌اعتمادی به واشنگتن و نگرانی از حملات دوباره امریکا و اسرائیل، تمایل ایران به توافق فوری را کاهش داده است.
خبرگزاری رویترز روز سه‌شنبه، ۲۸ میزان گزارش داد که این مقام‌ها به شرط فاش‌نشدن نام‌شان گفته‌اند تهران انتظار دارد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، برای شکستن بن‌بست جنگ هشت‌ماهه، بار دیگر به حملات نظامی متوسل شود.
یکی از این مقام‌ها گفت: «ایران برای حملات دوباره اسرائیل و امریکا آماده می‌شود، نه برای توافق با امریکا به‌منظور پایان‌دادن به جنگ.» او افزود که رهبران جمهوری اسلامی مصمم‌اند اجازه ندهند ترامپ از توافق احتمالی با ایران به‌عنوان یک پیروزی سیاسی استفاده کند.
سعید لیلاز، تحلیلگر ایرانی، نیز به رویترز گفت که تهران با طولانی‌کردن مذاکرات، «بدون انجام هیچ اقدام غیرقانونی، بر انتخابات امریکا تأثیر می‌گذارد.»
جنگ میان ایران و امریکا در ماه فبروری، با حملات مشترک امریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. ادامه جنگ، افزایش قیمت دیزل و پترول و نگرانی‌های اقتصادی در امریکا، محبوبیت ترامپ را کاهش داده است.
براساس تازه‌ترین نظرسنجی رویترز و ایپسوس، میزان محبوبیت ترامپ به پایین‌ترین سطح خود رسیده است. نظرسنجی‌ها همچنین نشان می‌دهند که افزایش قیمت پترول ممکن است به زیان حزب جمهوری‌خواه در انتخابات سوم نوامبر، برابر با ۱۲ عقرب، تمام شود.
ترامپ بارها گفته است که انتظار دارد قیمت نفت پس از انتخابات کاهش یابد، اما تاکنون برنامه مشخصی برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ارائه نکرده است.
ایران از آغاز جنگ با تهدید و حمله به کشتی‌ها، رفت‌وآمد دریایی از تنگه هرمز را به‌شدت محدود کرده است. در مقابل، محاصره دریایی امریکا و تحریم‌های تجارتی درآمد صادرات نفت ایران را کاهش داده و بحران اقتصادی این کشور را تشدید کرده است.
مقام‌های ایرانی به رویترز گفته‌اند که تهران حاضر نیست پیش از انتخابات امریکا امتیازهایی بدهد که موقعیت سیاسی ترامپ را تقویت کند. به باور آنان، احتمال دستیابی به توافق پیش از این انتخابات بسیار اندک است.
اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز
واشنگتن تحت فشار اسرائیل خواهان آن است که برنامه هسته‌ای ایران از آغاز مذاکرات در دستور کار قرار گیرد. امریکا و کشورهای غربی مدعی‌اند که این برنامه ابعاد نظامی دارد، اما تهران تأکید می‌کند که فعالیت‌های هسته‌ای آن صرفاً صلح‌آمیز است.
در مقابل، ایران خواهان اجرای شروط خود در قالب یک طرح هفت‌روزه پیش از آغاز مذاکرات هسته‌ای است.
براساس پیشنهاد تهران که از طریق میانجی‌های قطری به امریکا ارائه شده، ایران حاضر است ظرف هفت روز تنگه هرمز را باز کند، مشروط بر اینکه کنترول آن همچنان در اختیار تهران باقی بماند.
ایران در برابر این اقدام، پایان محاصره دریایی امریکا، کاهش ممنوعیت صادرات نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و توقف درگیری‌ها علیه ایران و متحدان آن در لبنان و یمن را خواسته است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز یکشنبه گفت که این پیشنهاد همچنان پابرجاست و پیام‌ها از طریق میانجی‌ها میان تهران و واشنگتن ردوبدل می‌شود. با این حال، مقام‌های ایرانی می‌گویند که تهران به تعهد امریکا به راه‌حل دیپلوماتیک اعتماد ندارد.
یکی از این مقام‌های ایرانی به رویترز گفت که حملات نظامی امریکا و اسرائیل در جریان دوره‌های پیشین مذاکرات، اعتماد جمهوری اسلامی به واشنگتن را از بین برده است.
در ماه جون ۲۰۲۵، حمله اسرائیل به ایران برنامه برگزاری ششمین دور مذاکرات هسته‌ای ایران و امریکا در عمان را برهم زد. در ماه فبروری امسال نیز امریکا و اسرائیل اندکی پس از پایان یک دور دیگر مذاکرات و در حالی که گفت‌وگوهای فنی بیشتری برنامه‌ریزی شده بود، حملات خود را علیه ایران آغاز کردند.
نگرانی تهران از تلاش امریکا برای سرنگونی جمهوری اسلامی
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در موسسه خاورمیانه در واشنگتن، به رویترز گفت که رهبران جمهوری اسلامی آشکارا می‌خواهند به موقعیت سیاسی ترامپ آسیب بزنند.
او افزود: «اما مسئله اساسی این است که تهران باور دارد ترامپ به دنبال تغییر رژیم است و از سیاست بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل برای سرنگونی حکومت ایران پیروی می‌کند.»
این نگرانی در حالی مطرح می‌شود که پیت هگست، وزیر دفاع امریکا، روز دوشنبه در سفری از پیش اعلام‌نشده به اسرائیل، با نتانیاهو درباره ایران گفت‌وگو کرد.
سه مقام اسرائیلی به رویترز گفته‌اند که این دیدار یک هفته پیش از انتخابات پارلمانی اسرائیل برگزار شد، انتخاباتی که موقعیت سیاسی نتانیاهو در آن با خطر روبه‌رو است.
به گزارش رویترز، طولانی‌شدن مذاکرات و ادامه وضعیت نامشخص جنگ، هزینه‌های سنگینی نیز برای ایران داشته است.
اقتصاد ایران زیر فشار جنگ، تحریم‌ها و محاصره دریایی امریکا با بحران شدیدی روبه‌روست. افزایش هزینه‌های زندگی و ناامیدی عمومی نیز فشار بیشتری بر حکومت وارد کرده است.
در جریان سرکوب اعتراضات ضدحکومتی در اواخر سال گذشته میلادی و اوایل امسال، هزاران نفر کشته شدند.
براساس آمار مرکز آمار ایران، تورم سالانه در ماه سپتامبر به ۷۳.۶ درصد رسید. ارزش ریال ایران نیز از زمان برقراری دوباره محاصره دریایی امریکا در ماه جولای، نزدیک به ۳۵ درصد در برابر دالر کاهش یافته است.
داده‌های شرکت اطلاعات انرژی ورتکسا نشان می‌دهد که صادرات نفت خام ایران از مسیر دریا در هفته دوم سپتامبر به صفر رسید. این در حالی است که میانگین صادرات روزانه ایران در آغاز همان ماه، حدود ۲۳۰ هزار بشکه بود.
به گفته این شرکت، صادرات دریایی نفت خام ایران تا پنجم اکتوبر همچنان در سطح صفر باقی مانده بود.
