هبتالله در پنج سال ۴۰ بار سخنرانی کرد، اما هرگز در برابر مردم ظاهر نشد
بررسی افغانستان اینترنشنال از سخنرانیها و نشستهای منتسب به هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تاکنون دستکم ۴۰ سخنرانی داشته است.
این سخنرانیها تصویری کمسابقه از شیوه رهبری مردی ارائه میکند که در رأس قدرت قرار دارد، اما برخلاف رهبران متعارف کشورهای اسلامی، نه در رسانهها ظاهر میشود و نه مستقیماً با مردم سخن میگوید.
او در سخنرانیهای خود که به طور عموم به زبان پشتو است، از آیههای قرآن، دستورات پیامبر اسلام و گاهی از ضربالمثلهای پشتو استفاده میکند. شیوه سخنرانی او هدایت، رهنمودی و تاکیدی است.
در نظام طالبان، حکومتداری هبتالله آخندزاده بر دو پایه استوار است؛ فرمان و سخنرانی. فرمانهای او برای طالبان حکم قانون را دارد و بسیاری از سیاستهای جنجالی این گروه، از محدودیتهای اجتماعی گرفته تا اجرای حدود شرعی، بر مبنای همین فرمانها توجیه میشود.
در کنار آن، سخنرانیهای رهبر طالبان ابزار دیگری برای هدایت دستگاه حکومتی، جنگجویان، علما و مقامهای این گروه به شمار میرود. بررسی این ۴۰ سخنرانی نشان میدهد که او از مسائل عقیدتی و جنگی گرفته تا مالیات، استخبارات، تحصیلات عالی، امور حج، حکومتداری محلی و روابط خارجی درباره تقریباً همه عرصههای حکومت اظهارنظر کرده است.
بررسی افغانستان اینترنشنال از ۴۰ سخنرانی ثبتشده منتسب به هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان از زمان بازگشت این گروه به قدرت در آگست ۲۰۲۱ تا اکتبر ۲۰۲۶، بهتدریج حضور بیشتری در نشستهای داخلی طالبان داشته است. در سال ۲۰۲۱ تنها یک سخنرانی از او ثبت شد، اما این رقم در سال ۲۰۲۲ به پنج مورد، در سال ۲۰۲۳ به سه مورد، در سال ۲۰۲۴ به هفت مورد، در سال ۲۰۲۵ به ۱۶ مورد و در سال ۲۰۲۶ تاکنون به هشت مورد رسیده است. بیشتر این سخنرانیها در قندهار و در جمع مقامهای طالبان، علما، قضات و مسئولان اداری برگزار شده است.
نگاهی به محل برگزاری این سخنرانیها نشان میدهد که مرکز واقعی قدرت طالبان همچنان در قندهار قرار دارد. بخش عمده این ۴۰ سخنرانی در قندهار برگزار شده است؛ از دیدار با قاضیان و وزیران گرفته تا نشست با والیان، ولسوالان، مسئولان استخبارات، استادان دانشگاه، طلاب مدارس دینی و فرماندهان نظامی. این در حالی است که کابل به عنوان پایتخت افغانستان میزبان وزارتخانهها، سفارتخانههای خارجی و نهادهای حکومتی است. با این حال، رهبر طالبان اداره کشور را عمدتاً از قندهار پیش برده است.
نخستین سفر و سخنرانی در کابل
در میان این ۴۰ رویداد، سخنرانی او در نشست بزرگ علمای افغانستان در کابل در اول جولای ۲۰۲۲ جایگاه ویژهای دارد. این نخستین بار پس از سقوط جمهوری بود که هبتالله آخندزاده به کابل رفت و در برابر هزاران عالم دینی سخن گفت. در آن نشست، او بر مشروعیت «امارت اسلامی»، اطاعت از رهبری طالبان و مخالفت با فشارهای جامعه جهانی تأکید کرد. با وجود اهمیت این حضور، طالبان تصویر زندهای از او منتشر نکرد و تنها فایل صوتی سخنرانی در اختیار رسانهها قرار گرفت.
هبتالله آخندزاده در نشست کابل از اعضای این گروه خواست از او اطاعات کنند وگرنه افغانستان به طرف جنگ خواهد رفت.
دیگر نقطه عطف سخنرانیهای رهبر طالبان در نوامبر ۲۰۲۲ رقم خورد؛ زمانی که در نشست قضات طالبان بر اجرای حدود، قصاص و احکام شریعت تأکید کرد. بسیاری از ناظران این سخنرانی را یکی از تأثیرگذارترین مداخلات مستقیم او در ساختار نظام طالبان میدانند؛ اقدامی که مسیر سیاست قضایی این گروه را مشخصتر کرد.
عیدها بهانۀ برای سخنرانی
مناسبتهای مذهبی نیز از مهمترین تریبونهای رهبر طالبان بوده است. پیامها و سخنرانیهای عید فطر و عید قربان درین پنج سال از جمله طولانیترین و سیاسیترین موضعگیریهای او محسوب میشوند. در این پیامها، او بارها بر پیروزی طالبان، شکست «کفار»، حفظ نظام، اطاعت از امیر، وحدت داخلی و ادامه حاکمیت امارت اسلامی تأکید کرده است. در پیام عید قربان سال ۲۰۲۳ نیز از سیاستهای طالبان در قبال زنان دفاع کرد؛ موضوعی که واکنشهای گسترده بینالمللی را برانگیخت.
سخنرانیهای سالگرد بازگشت طالبان به قدرت نیز جایگاه برجستهای در روایت سیاسی هبتالله دارد. او در آگست ۲۰۲۴، در مراسم سومین سالروز حاکمیت طالبان در قندهار، بار دیگر پیروزی این گروه را نتیجه «جهاد و قربانی» دانست و از مردم خواست از نظام حاکم حمایت کنند. یک روز بعد نیز در میدان هوایی قندهار به مناسبت ۲۴ اسد سخنرانی کرد و هشدار داد که هیچکس نباید نسبت به حفظ نظام طالبان بیتفاوت باشد.
نخستین سفر و سخنرانی در شمال
در سال ۲۰۲۴ سفر او به شمال افغانستان نیز توجه بسیاری را جلب کرد. این سفر که در هشتم سپتامبر ۲۰۲۴ ثبت شده، یکی از معدود تحرکات رهبر طالبان خارج از قندهار به شمار میرود. او درین سفر با حضور والیان این گروه در شمال، سخنرانی کرد و بر حفظ دستاورد های این گروه تاکید کرد. برخی ناظران آن را تلاشی برای نمایش اقتدار مرکزی طالبان و حفظ انسجام درونی این گروه تعبیر کردند.
نشست وزیران در قندهار و سخنرانی با مسوولان وزارتخانه ها
بررسی فهرست سخنرانیها نشان میدهد که در سالهای اخیر بخش قابل توجهی از اظهارات رهبر طالبان متوجه مقامات حکومتی بوده است. او در نشست شورای وزیران در قندهار، در گردهماییهای والیان ۳۴ ولایت، در جلسات ویژه مسئولان مالیه، مسئولان استخبارات، شاروالیها و ادارههای مختلف حکومتی سخنرانی کرده و در بیشتر موارد بر اطاعت از رهبری، مبارزه با فساد، اجرای شریعت و هماهنگی درونسازمانی تأکید کرده است.
بیشترین سخنرانی او در کدام سال صورت گرفت؟
در سال ۲۰۲۵، دامنه سخنرانیهای او گستردهتر شد. او علاوه بر دیدار با وزیران، والیان و مسئولان استخبارات، در دانشگاه قندهار درباره آموزش دینی و مدرن سخن گفت، با استادان مدارس جهادی نشست برگزار کرد، برای قاضیان سخنرانی کرد و در چندین سمینار ویژه علمای دینی و مجالس فقهی حضور یافت. این موضوع نشان میدهد که رهبر طالبان در کنار موضوعات امنیتی و سیاسی، توجه ویژهای به بازسازی ساختارهای دینی و آموزشی مورد نظر خود داشته است.
فهرست سخنرانیهای سال ۲۰۲۶ نیز همین الگو را ادامه میدهد. دیدار با علمای ولسوالیهای قندهار، سخنرانی برای مسئولان وزارت مالیه، نشست با علمای کرام، جلسه ویژه مسئولان نظامی و ملکی، حضور در مدارس دینی و در نهایت سخنرانی برای جنگجویان قول اردوی ۲۰۵ البدر، همگی نشان میدهد که مخاطبان اصلی هبتالله آخندزاده همچنان حلقههای حکومتی، امنیتی و مذهبی طالبان هستند.
هبت الله با این سخنرانی ها در پی چیست؟
مرور ۴۰ سخنرانی و پیام ثبتشده هبتالله آخندزاده نشان میدهد که رهبر طالبان، با وجود غیبت تقریباً کامل از عرصه عمومی، از طریق فرمانها و سخنرانیهای هدفمند نقش محوری در هدایت این گروه ایفا میکند. او در طول بیش از پنج سال حاکمیت طالبان نه مصاحبهای انجام داده، نه در نشست خبری حضور یافته و نه به چهرهای در دسترس برای افکار عمومی تبدیل شده است؛ با این حال، سخنرانیهایش نشان میدهد که در مهمترین مسائل سیاسی، دینی، قضایی، امنیتی و اداری طالبان مداخله مستقیم دارد و از قندهار بر ساختار قدرت این گروه نظارت میکند.
هبتالله آخندزاده از زمان بازگشت طالبان به قدرت، عمدتاً از قندهار و در جمع مقامهای این گروه سخن گفته است.
بررسی محتوای این سخنرانیها همچنین نشان میدهد که مخاطبان اصلی هبتالله آخندزاده نه مردم عادی، بلکه وزیران، والیان، قضات، علمای دینی، طلاب مدارس، مسئولان امنیتی و جنگجویان طالبان بودهاند. از نشست بزرگ علما در کابل و جلسات شورای وزیران گرفته تا دیدار با قضات، مسئولان مالیه، استخبارات و فرماندهان نظامی، او همواره سه پیام ثابت را تکرار کرده است: حفظ و تحکیم «امارت اسلامی»، اطاعت از رهبری طالبان و اجرای قرائت این گروه از شریعت.
در نتیجه، سخنرانیهای رهبر طالبان را میتوان آینهای از اولویتها و جهتگیریهای اصلی رژیم این گروه دانست؛ سخنانی که اگرچه کمتر در برابر مردم بیان میشوند، اما در عمل بر سیاستها و تصمیمهای کلان طالبان تأثیر مستقیم دارند.
فهرست سخنرانی های منسوب به هبت الله آخندزاده، رهبر طالبان:
۱. ۹ عقرب ۱۴۰۰ — نخستین حضور علنی در مدرسهٔ حکیمیهٔ قندهار پس از سقوط جمهوری؛ تبریک به مناسبت به قدرت رسیدن طالبان.
۲. ۱۱ ثور ۱۴۰۱ — سخنرانی در نماز عید فطر در مسجد جامع بزرگ قندهار؛ پیروزی طالبان و استقرار نظام اسلامی.
۳. ۱۰ سرطان ۱۴۰۱ — سخنرانی در نشست بزرگ علمای افغانستان در کابل؛ نخستین حضور در این نشست و تأکید بر مواضع طالبان، از جمله در قبال جامعهٔ بینالمللی.
۴. ۱۸ سرطان ۱۴۰۱ — سخنرانی به مناسبت عید قربان؛ مخالفت با مداخلهٔ خارجی و درخواست بهرسمیتشناختن بینالمللی حکومت طالبان.
۵. ۹ قوس ۱۴۰۱ — سخنرانی در نشست قضات طالبان؛ اجرای حدود، قصاص و شریعت.
۶. ۱ ثور ۱۴۰۲ — سخنرانی به مناسبت عید فطر در قندهار؛ وحدت و اطاعت از رهبری.
۷. ۷ سرطان ۱۴۰۲ — سخنرانی به مناسبت عید قربان؛ دفاع از سیاستهای طالبان دربارهٔ زنان.
۸. ۱ قوس ۱۴۰۲ — سخنرانی در نشست شورای وزیران در قندهار.
تاجمیر جواد، معاون ریاست عمومی استخبارات طالبان، امارت این گروه را نمونه واقعی احیای امارت و رهبر این گروه را نمونه واقعی «امامت» پس از قرنها خواند.
این مقام طالبان در مقالهای که روز دوشنبه، ۲۵ عقرب، به نشستی در دانشگاه کابل ارائه کرد، برای فرمانهای هبتالله آخندزاده جایگاه ویژه اعتقادی و شرعی قائل شده است.
او در این مقاله که به کنفرانس حمایت از هبتالله آخندزاده فرستاده بود، نوشته که برای درک فرمانهای رهبر طالبان، تنها خواندن متن آنها کافی نیست، بلکه باید افکار، عقاید و معیارهای اخلاقی او نیز شناخته شود.
این مقام طالبان در مقاله خود خاطر نشان کرده است که امارت اسلامی طالبان در بخشی از جغرافیای جهان اسلام، نمونه واقعی احیای امامت و امارت شرعی است و شناخت پیشینه، مبانی و پیامدهای فرمانهای رهبر این گروه، درک عمیقتری از امامت و امارت شرعی ایجاد میکند.
او افزود که هر مسلمان باید درباره امامت و امارت شرعی شناخت عمیق داشته باشد و نباید اجازه داد تاریخ و استعمار فکری، واقعیتهای مربوط به جهادها و امامت و امارت شرعی را تحریف کنند.
او در عین حال گفت سطح علمی خود را در حدی نمیداند که مقالهای پژوهشی درباره فرمانهای رهبر طالبان بنویسد، اما برای قدردانی از این ابتکار، تصمیم گرفته است درباره امامت و امارت شرعی، تحریک طالبان، شخصیت هبتالله آخندزاده و آثار فرمانهای او نوشتهای تهیه کند.
رهبر طالبان پس از بازگشت این گروه به عالیترین مرجع تصمیمگیری آن تبدیل شد. طالبان در پنج سال گذشته، نظامی مبتنی بر برداشت سختگیرانه خود از شریعت ایجاد کردهاند و بخش مهمی از اداره کشور را با فرمانها و دستورهای رهبر این گروه پیش بردهاند.
این فرمانها، بهویژه در زمینه حقوق زنان و دختران، پیامدهای گستردهای داشته است. ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، محرومیت زنان از تحصیلات عالی و بسیاری از مشاغل، محدودیت رفتوآمد و اجرای قانون امر به معروف و نهی از منکر، از جمله سیاستهایی است که طالبان با استناد به برداشت خود از شریعت اعمال کردهاند. سازمان ملل متحد این محدودیتها را نقض گسترده حقوق اساسی زنان و دختران دانسته است.
کارشناسان باور دارند که در ساختار طالبان، فرمانهای هبتالله تنها دستورهای اداری نیستند، بلکه مبنای اعمال سیاستهای این گروه در بخشهای مختلف حکومت نیز قرار گرفتهاند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، قانون اساسی پیشین را کنار گذاشتند و قوانین دوره جمهوری را تعلیق کردند و مقامهای این گروه بارها اعلام کردهاند که شریعت مبنای نظام حقوقی افغانستان است.
منابع روز دوشنبه ۲۵ عقرب به افغانستان اینترنشنال گفتند طالبان محمدجواد رجبزاده و محمد روحانی، دو روحانی شیعه در هرات را پس از دو روز بازداشت آزاد کرد.
به گفته منابع، طالبان این دو روحانی را پس از آن آزاد کرد که تعهد دادند در آینده مراسم بزرگداشت سالروز وفات فاطمه زهرا را برگزار نکنند.
این دو روحانی روز شنبه، ۲۳ عقرب، یک روز پس از شرکت در دو مراسم عزاداری در هرات بازداشت شدند. این مراسم روز جمعه در مسجد جامع صادقیه در مرکز شهر هرات و مسجد جامع قریه جغاره در ولسوالی انجیل برگزار شده بود.
منابع میگویند استخبارات طالبان روز شنبه پس از برگزاری مراسم با این دو روحانی تماس گرفت و از آنان خواست به این اداره مراجعه کنند؛ اما آنان به این درخواست پاسخ ندادند. پس از آن، نیروهای استخبارات طالبان به مسجد جامع صادقیه رفتند و این دو روحانی را بازداشت کردند.
منابع میافزایند که طالبان پس از دو روز بازداشت، این دو روحانی را با گرفتن تعهد آزاد کردند و به آنان گفتهاند که دیگر در هیچ محلی اجازه برگزاری مراسم بزرگداشت سالروز وفات فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام را ندارند.
با این حال طالبان تاکنون درباره بازداشت و آزادی محمدجواد رجبزاده و محمد روحانی و تعهدی که از آنان گرفته شده، اظهارنظر نکردهاند.
این رویداد در حالی رخ داده است که گزارشها از افزایش محدودیتها بر شیعیان و پیروان دیگر مذاهب در افغانستان حکایت دارند.
در روزهای گذشته، ویدیویی از یک جوان در کابل در شبکههای اجتماعی منتشر شد بود که در آن ملاهای طالبان او را به خواندن کلمه طیبه و اعلام تغییر مذهب از شیعه به سنی وادار میکنند.
همچنین هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در گزارش مربوط به سهماهه دوم سال ۱۴۰۵ گفته است که طالبان در ولایتهای پروان و لوگر از شیعیان خواستهاند مراسم عاشورا را تنها در مسجدهای مشخص برگزار کنند. یوناما همچنین بازداشت ۴۵ مرد شیعه در کابل را بهدلیل نصب پرچمهای عاشورا در ۲۸ جوزا ثبت کرده است.
این گزارش میافزاید که طالبان در بدخشان از جنوری تا جون ۱۴۰۵ دستکم ۳۳ جماعتخانه اسماعیلیان را بستهاند؛ ۱۷ مرکز در ولسوالی زیباک، ۱۴ مرکز در اشکاشم و دو مرکز در واخان. مقامهای طالبان گفتهاند که تصمیم درباره این مراکز بر اساس وضعیت هر محل گرفته شده است.
یوناما پیشتر نیز گزارش داده بود که در جدی و دلو ۱۴۰۳، دستکم ۵۰ مرد اسماعیلی در بدخشان از سوی مقامهای محلی طالبان برای تغییر مذهب به سنی تحت فشار قرار گرفتند. به گفته این نهاد، کسانی که از تغییر مذهب خودداری کردند، با ضربوشتم، اجبار و تهدید به مرگ روبهرو شدند.
دیدبان حقوق بشر نیز در گزارش خود در اسد ۱۴۰۵ گفته است که اصولنامه اجراآت جزایی محاکم طالبان، پیروان مذاهب غیرحنفی، از جمله شیعیان، را در چارچوبی تبعیضآمیز قرار میدهد. این نهاد میگوید این اصولنامه و قانون واعظان، پیروی از فقه حنفی را در ساختار حقوقی و مذهبی طالبان تقویت کرده و آزادی مذهبی را محدودتر میسازد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان که از سوی این گروه «امیرالمؤمنین» خوانده میشود، در بخش پایانی فهرست ۵۰ چهره بانفوذ مسلمانان جهان در سال ۲۰۲۷ قرار گرفته است.
این فهرست سالانه از سوی مرکز مطالعات راهبردی اسلامی سلطنتی در اردن منتشر میشود و رهبران سیاسی، مذهبی و شخصیتهای اثرگذار جهان اسلام را شامل میشود.
در صدر فهرست سال ۲۰۲۷، پنج چهره از سه کشور بهطور مشترک جایگاه نخست را به خود اختصاص دادهاند: سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان سعودی، محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، محمدشهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، مارشال عاصم منیر، فرمانده نیروهای دفاعی پاکستان، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه.
پس از آنان، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در جایگاه دوم، عبدالله دوم، پادشاه اردن، سوم، تمیم بن حمد آلثانی، امیر قطر، چهارم، محمد تقی عثمانی، روحانی دینی پاکستانی، پنجم، حبیب عمر بن حفیظ، عالم دینی یمنی، ششم، احمد الطیب، شیخ الازهر مصر، هفتم، و عبدالله بن بیه، عالم دینی موریتانیایی، هشتم قرار گرفتهاند.
در کنار رهبران سیاسی و مذهبی، نام شماری از چهرههای شناختهشده ورزش و فرهنگ نیز در این فهرست دیده میشود. از جمله محمد صلاح، فوتبالیست مصری؛ زینالدین زیدان، ستاره پیشین فوتبال فرانسه؛ سادیو مانه، بازیکن سنگالی؛ کریم عبدالجبار، بسکتبالیست امریکایی؛ عثمان دمبله و لامین یامال، بازیکنان فوتبال فرانسه و اسپانیا؛ و حبیب نورماگومدوف، مبارز پیشین هنرهای رزمی ترکیبی از روسیه.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در جایگاه چهلوسوم این فهرست ۵۰ نفره قرار گرفته است. این فهرست چهرهها را بر اساس میزان نفوذ سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگیشان رتبهبندی کرده است.
آخندزاده پس از کشته شدن ملا اختر محمد منصور، رهبر پیشین طالبان، در حمله هواپیمای بیسرنشین امریکا در سال ۲۰۱۶ به رهبری این گروه رسید. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، او فرمانهای اصلی این گروه را صادر کرده و تصمیمگیریهای کلان سیاسی و اجتماعی زیر نظر او انجام میشود.
گزارش «۵۰۰ مسلمان بانفوذ جهان» در معرفی آخندزاده به محدودیتهای گسترده اداره طالبان علیه زنان و دختران، از جمله ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم و تحصیل زنان در دانشگاهها نیز اشاره کرده است.
هبتالله آخندزاده در فهرست سال ۲۰۲۶ جایگاه ۴۴ را داشت و در نسخه ۲۰۲۷ با یک پله صعود، به رتبه ۴۳ رسیده است.
مرکز مطالعات راهبردی اسلامی سلطنتی هر سال این گزارش را منتشر میکند. در این ارزیابی، میزان نفوذ افراد بر اساس تاثیرگذاری سیاسی، مذهبی، اجتماعی و فرهنگی آنان سنجیده میشود و حضور در فهرست به معنای تایید عملکرد یا دیدگاههای افراد نیست.
عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاستوزرای طالبان، میگوید هیچ نظامی با ظلم و بیعدالتی دوام نمیکند. او تأکید کرده است که زندانیان، حتی کسانی که در برابر طالبان جنگیدهاند، در برابر حکومت این گروه حقوق دارند.
حنفی روز دوشنبه، ۲۵ عقرب، در نشستی در دانشگاه کابل درباره تأثیر فرمانهای رهبر طالبان سخنرانی کرد.
او گفت: «اگر خدا نخواسته در یک نقطه افغانستان ظلم صورت بگیرد، امکان ندارد یک نظام همراه ظلم بقا داشته باشد.» این مقام طالبان افزود که حقوق مردم باید در ادارههای دولتی و محاکم رعایت شود و عالمان باید مسوولانی را که از مسیر درست منحرف میشوند، نصیحت و توبیخ کنند.
او در بخش دیگری از سخنانش گفت که هبتالله آخندزاده به کمیسیون تنظیم تشکیلات و معاشات دستور داده است وضعیت زندانها و زندانیان را بررسی کند. به گفته او، هیئتی زندانهای کابل، پلچرخی، بگرام، دارالتربیه اطفال و زندانهای ولایتها را بررسی کرده و با زندانیان گفتوگو کرده است.
حنفی گفت زندانیان، حتی کسانی که در برابر طالبان جنگیدهاند، در برابر نظام حقوق دارند و این حقوق باید رعایت شود. او همچنین گفت هبتالله آخندزاده یک میلیارد افغانی برای بهبود وضعیت زندانیان اختصاص داده است.
این معاون اداری ریاستوزرای طالبان در سخنانش از حقوق خانوادههای کشتهشدگان هر دو طرف جنگ نیز یاد کرد و گفت این خانوادهها تحت کفالت قرار گرفتهاند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که نهادهای بینالمللی از ادامه نقض حقوق بشر در افغانستان، بهویژه برخورد با مقامهای حکومت پیشین و اعضای نیروهای امنیتی سابق، گزارش میدهند.
دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در تازهترین گزارش سهماهه خود که در ۲۳ میزان منتشر شد، گفت که از اول سرطان تا پایان سنبله ۱۴۰۵، دستکم ۱۴ مورد بازداشت و توقیف خودسرانه و چهار مورد کشتهشدن اعضای پیشین نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان را ثبت کرده است.
یوناما همچنین گفته است که مقامهای پیشین حکومت و اعضای نیروهای امنیتی سابق، با وجود اعلام عفو عمومی از سوی طالبان، پس از بازگشت به افغانستان همچنان در معرض نقض حقوق بشر قرار دارند. در برخی موارد، عاملان قتلها افراد مسلح ناشناس معرفی شدهاند و نمیتوان مسوولیت این رویدادها را بدون شواهد مشخص به یک طرف نسبت داد.
بر بنیاد گزارش یک گزارشگر ویژه سازمان ملل که در سال ۱۴۰۵ منتشر شد، یوناما از میزان ۱۴۰۴ تا جوزای ۱۴۰۵ دستکم ۲۷ مورد کشتهشدن اعضای پیشین نیروهای امنیتی را گزارش کرده است. این گزارش همچنین از بازداشتهای طولانیمدت بدون روند قانونی و موارد شکنجه و بدرفتاری با برخی از این افراد ابراز نگرانی کرده است.
رئیسجمهور پیشین امریکا گفته است که به او اطمینان داده شده بود دولت افغانستان پس از خروج نیروهای امریکایی میتواند بهگونه مستقل به کار خود ادامه دهد و کابل دستکم تا شش ماه سقوط نمیکند.
جو بایدن گفت این ارزیابی در حالی که تنها چند روز پس از خروج نیروهای امریکایی فروپاشید، بر روند خروج نیروهای امریکا تأثیر عمیقی گذاشت.
بایدن این موضوع را در کتاب خاطرات تازه خود با عنوان «به من وعده بده، امریکا» (Promise Me, America) مطرح کرده است. روزنامه والاستریت ژورنال که پیش از انتشار رسمی کتاب به بخشهایی از آن دست یافته، روز یکشنبه، ۲۴ عقرب، بخشهایی از روایت بایدن درباره خروج نیروهای امریکایی از افغانستان را منتشر کرد. این کتاب قرار است روز سهشنبه، ۲۶ عقرب، منتشر شود.
بایدن در بخشی از این کتاب نوشته است: «مهلت ششماههای که به من وعده داده شده بود، در ظرف چند روز از بین رفت. این موضوع تأثیر عمیقی بر نظم و ترتیب روند خروج نیروهای امریکایی گذاشت.»
او نوشته است که پیش از تصمیمگیری درباره خروج نیروهای امریکایی، به او اطمینان داده شده بود که نیروهای امنیتی افغانستان توانایی دفاع از کشور را دارند و دولت وقت میتواند بدون حضور نظامی امریکا به اداره امور ادامه دهد.
با این حال، پس از آغاز خروج نیروهای امریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان در مدت کوتاهی بخشهای گستردهای از افغانستان را تصرف کرد و در ۱۵ آگست همان سال وارد کابل شد. اشرف غنی، رئیسجمهور وقت افغانستان، نیز از کشور فرار کرد و دولت جمهوری اسلامی فروپاشید.
بایدن در این کتاب بار دیگر از تصمیم خود برای پایاندادن به حضور نظامی امریکا در افغانستان دفاع کرده است. او گفته است که هنوز هم معتقد است خروج نیروهای امریکایی تصمیم درستی بود و اگر بار دیگر در همان موقعیت قرار گیرد، همین تصمیم را خواهد گرفت.
او تأکید کرده است: «پایاندادن به جنگ در افغانستان کار درستی بود.»
رئیسجمهور پیشین امریکا همچنین نوشته است که تصمیم خروج نیروهای امریکایی در داخل دولت او نیز با مخالفتهایی روبهرو شده بود. به گفته بایدن، لوید آستین، وزیر دفاع وقت امریکا، و مارک میلی، رئیس ستاد مشترک ارتش این کشور، هر دو درباره پیامدهای این تصمیم ابراز نگرانی کرده بودند.
نیروهای امریکایی در سال ۲۰۰۱، پس از حملات یازدهم سپتامبر، به افغانستان حمله کردند و رژیم نخست طالبان را سرنگون کردند.
این نیروها پس از حدود ۲۰ سال حضور نظامی، در اگست ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کردند. این خروج با فروپاشی دولت جمهوری اسلامی، بازگشت طالبان به قدرت و آوارهشدن میلیونها شهروند افغانستان همراه شد.
بایدن در حالی همچنان از تصمیم خروج نیروهای امریکایی دفاع میکند که نحوه اجرای این روند و سقوط سریع کابل از محورهای اصلی انتقادها از سیاست خارجی دولت او بوده است.