ترکي رسنیو د یکشنبې په ورځ خبر ورکړ چې د دغه هېواد امنیتي ځواکونو له داعش سره د لاس لرلو په تور ۱۷ تنه پېژندلي او نیولي دي. د ترکیې د کورنیو چارو وزیر علي یرلي کایا اعلان کړی چې هېواد به یې له ترهګرۍ سره مبارزې ته دوام ورکوي.
د اناتولي خبری اژانس د راپور له مخې، د ترکیې امنیتي ځواکونو په اډانا ولایت کې له داعش سره د همکارۍ په تور د یاد شمېر کسانو د نیولو لپاره عملیات کړي.
د ترکیې د کورنیو چارو وزیر ویلي چې د عملیاتو په ځای کې لاسي بمونه او بېلابېلې وسلې هم موندل شوې دي.
په ورته وخت کې د ترکیې پوله ساتو ځواکونو په حتای ولایت کې د داعش یو غړی چې غوښتل یې له سوریې څخه په ناقانونه توګه ترکیې ته ننوځي، پېژندلی او نیولی دی.
د ترکیې صباح ورځپاڼې د روان کال د زمري په میاشت کې خبر ورکړی و چې د دغه هیواد استخباراتو په ټوله نړۍ کې د داعش د څه باندې لس زره غړو د هویت معلومات ترلاسه کړي دي.
د یو شمېر هېوادونو مشران او چارواکي د ملګرو ملتونو په ۷۸ مه عمومي غونډه کې د ګډون لپاره نیویارک ته رسېدلي دي. انټونیو ګوتریش مخکې ویلي وو چې د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په اجنډا کې به د افغان ښځو حالت په اړه هم خبرې وشي.
د ملګرو ملتونو ۷۸مه عمومي غونډه سبا (سې شنبه د وږي ۲۸مه) تر سره کیږي او موضوع يې د نړیوال باوراو پیوستون جوړولاو دوامدارې پراختیا ته د رسېدو په موخه د ۲۰۳۰ کال د اجنډا په پلې کولو کې د حکومتونو د اقداماتو ګړندي کول دي.
د ملګرو ملتونو عمومي منشي انټونیو ګوتریش د چهارشنبې په ورځ (وږي ۲۲مه) د افغانستان انټرنشنل خبریال ته ویلي و چې د افغان ښځو د حالت موضوع به د هېوادونو له مشرانو سره یاده کړي.
په اوکراین کې د سولې راوستل هم یوه له هغو نورو مسلو څخه ده چې د ملګرو ملتونو سرمشریزه ورسره مخ ده.
ښاغلي ګوټریش مخکې ویلي و چې اوس د روڼ سبا لپاره د جوړجاړي وخت دی.
د اسمبلۍ په لومړۍ ورځ له برازیل وروسته د ملګرو ملتونو د دغې غونډې دکوربه هيواد امریکا ولسمشر جوبایډن د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ د کلنۍ غونډې دویم ویناوال دی.
سي بي ایس نیوز رسنۍ راپور ورکړی چې ښاغلی بایډن د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې په غونډه کې د ګډون لپاره د یکشنبې په شپه نیویارک ته ورسېد.
د سویلي کوریا، ترکیې،ایران، سریلانکا، نایجیریا، د کویټ لومړی وزیر، د پاکستان لومړی وزیر، د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر او د لسګونو نورو هېوادونو ولسمشران هم په تیرو دوو ورځو کې نیویارک ته رسېدلي دي.
پر افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د تېر حکومت ډیپلومات نصیر احمد فایق په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازیتوب کوي.
نوموړي تېر کال د دغه سازمان په ۷۷ مه عمومي غونډه کې وینا ونه کړه.
هغه مهال سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و چې ښاغلي فایق د طالبانو د ملاتړو هېوادونو تر فشار لاندې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې له وینا کولو ډډه وکړه.
د امریکا په کانګرس کې د ډیموکراټ ګوند د استازې الهان عمر د ایران پر رهبر او ولسمشر د بندیزونو د لایحې خلاف رایه د مسیح علنیژاد له توند غبرګون سره مخ شوه. هغې په خپله ټويټر پاڼه دغې موضوع کلک غبرګون ښودلی.
دغې نامتو ایرانۍ فعالې د یکشنبې په ورځ په اېکس ټولنیزه شبکه کې ولیکل چې، «موږ د یوې سیکولرې ډیموکراسۍ مستحق یو، نه د اسلامي ترهګریز رژیم.»
دا اوونۍ د امریکا د استازو مجلس د "مهسا امیني" په نامه لایحه په ۴۱۰ موافقو او ۳ مخالفو رایو سره تصویب کړه.
د دغې لایحې له مخې پر علي خامنه اي او ابراهیم رئیسي د بشري حقونو د سرغړونو له امله بندیزونه لګول کیږي.
دا لایحه د سنا مجلس تصویب او د امریکا د ولسمشر توشیح ته اړتیا لري.
نوموړې د یکشنبې په ورځ، په خپلې اېکس ټولنیزې شبکه کې ولیکل چې، د مهسا ژینا امیني د وژنې په لومړۍ کلیزه کې، دا لایحه کولی شي «اسلامي جمهوریت د جرمونو په تړاو ځواب ورکولو ته مجبوره کړي.»
مهسا ژینا امیني هغه ځوانه ایرانۍ نجلۍ وه چې د تېر کال د وږي میاشتې په ۲۵ نېټه د اسلامي جمهوریت د جبري حجاب د نه پر ځای کولو له امله د ارشاد ګزمې د افسرانو له خوا ووژل شوه.
آغلې علينژاد د دې لایحې په وړاندې د مېرمن الهان په رایه نیوکه وکړه او زیاته یې کړه، «دا د مایوسۍ وړ ده چې یوه امریکایي میرمن آزادي لري او باید د ایراني میرمنو دفاع وکړي چې ورته ازادي غواړي، خو د هغه قانون په وړاندې چې د ښځو د خوندیتوب لپاره جوړه شوې، هغه مخالفه رایه کاروي.»
نوموړې د کانګرس استازې ته ولیکل: «په داسې حال کې چې ټوله نړۍ د مهسا او ایراني میرمنو تر څنګ ولاړه ده، تاسو د ظالمانو په څنګ کې و درېدلئ.»
هغې یو ځل بیا په سویلي کوریا کې د اسلامي جمهوریت د ۶ ملیارد ډالرو د پیسو په خلاصون نیوکه وکړه.
میرمن علینژاد څو ورځې وړاندې دا هم ویلي وو چې "امریکا د جنسيتي توپیر رژیم ته شپږ ملیارده ډالره، ډالۍ کړي او همداراز یې د مهسا وژونکو ته ویزې ورکړي دي."
د مسیح علينژاد اشاره د بندیانو د تبادلې د هوکړې په چوکاټ کې د ایران د شپږو میلیارډ ډالرو د پیسو ازادول او دغه راز د ایران ولسمشر ابراهیم رئیسي ته د امریکې د سفر او د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د ګډون لپاره د ویزې ورکولو ته ده.
دغه فعاله ایرانۍ میرمن د نړۍ له ټولو ښځو غواړي څو په ایران کې د جنسیتي توپیر د ختمولو لپاره له دوی سره یوځای شي.
د اقلیم بدلون په تړاو زرګونو اعتراض کونکو د نیویارک په منهټن کې په لاریونونو سره "د چاپیریال اوونۍ" پیل کړه. دوی د امریکا له ولسمشر او نورو هیوادو له مشرانو څخه چې روانه اوونۍ په نیویارک کې غونډه کوي وغوښتل چې د فوسیل سوند توکو کارول و دروي.
اټکل کیږي چې د یکشنبې په ورځ لږ تر لږه ۱۵ زره لاریون کوونکي واټونو ته راوتلي و.
دوی د "فوسیل سوند توکو کارول بند کړئ"، "فوسیل سوند توکي وژونکي دي" او "د اقلیم اضطراري حالت اعلان کړئ" په شعارونو سره لاریون وکړ.
په نیویارک کې د یکشنبې ورځې لاریون د نړۍ د تودوخې پر ضد د نړیوال احتجاج یوه برخه ده.
د اقلیم ډله چې یو خپلواک سازمان ده، وايي چې دا به په روانه اوونۍ کې د متحده ایالاتو، آلمان، انګلستان او سویلي کوریا په ګډون په ۵۴ هیوادونو کې له ۵۰۰څخه ډیر لاریونونه ترسره کړي.
ډیری پوهان په دې باور دي، ګلخانه یي ګازونه چې د فوسیل سوند توکو څخه سرچینه اخلي، د نړۍ د تودوخې لامل شوي، چې په پایله کې یې هیوادونه د پخوا په پرتله د ډیرو ویجاړونکو طوفانونو، د تودوخې سختو څپو، سیلابونو، د ځنګلونو اورونو او وچکالۍ شاهد دي.
د دوی په اند، بیوزلې هیوادونه د بډایه هیوادونو په پرتله د اقلیم د بدلون څخه ډیر زیانمن کیږي.
دغه پوهان حکومتونو ته مشوره ورکوي چې د کاربن ډای اکسایډ د تولید د کمولو لپاره دې جدي هڅې وکړي.
په هالنډ کې د عدالت نړیواله محکمه به د دوشنبې په ورځ د مسکو د هغې ادعا په اړه اورېدنه وکړي چې وايي پر اوکراین یرغل په دې هېواد کې د روسانو د نسل وژنې د مخنیوي لپاره شوی و. اوکراین وايي، روسیه په همدې پلمه خپل پوځي یرغل توجیه کوي.
کییف استدلال کوي چې روسیه د نړیوالو قوانینو څخه په ناسمې ګټې اخیستنې سره وایي چې دا برید د اوکراین په ختیځ کې د نسل وژنې د مخنیوي لپاره جواز لري.
د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې له پیلېدو وروسته دغه هېواد د لاهه محکمې ته شکایت وکړ.
روسیه، اوکراین په نسل وژنې تورنوي او غواړي چې دا قضیه لغوه شي او د دې مسلې د حل لپاره د عدالت نړیوالې محکمې ته اعتراض لري.
د عدالت غوښتنې غونډې به چې د سپټمبر تر ۲۷مې پورې وغځيږي، د قضیې ماهیت نه څیړي، بلکې پرځای یې د اوکراین د ادعا د اوریدو لپاره د محکمې د صلاحیت په اړه پر قانوني دلیلونو تمرکز کوي.
روسیه وايي اوکراین غواړي د لاهه محکمې له لارې ددوی د ځانګړو پوځي عملیاتو مشروعیت تر پوښتنې لاندې راولي.
تر دې مخکې دغې محکمې روسیې ته امر کړی و چې سملاسي په اوکراین کې خپل پوځي عملیات ودروي.
روسیې دغه حکم ته پام نه دی کړی او محکمه د خپلو حکمونو د پلي کولو کومه بله وسیله نه لري.
له دې سره، کارپوهان وايي چې د اوکراین په ګټه وروستۍ پریکړه کیدای شي د راتلونکي خسارې د هر ډول ادعا لپاره مهم وي.
د سویلي آسټرالیا په پوهنتون کې د حقوقو استاد جولیټ مک اینټایر وایي: «که محکمې وموندله چې د روسیې د کړنو لپاره د نسل وژنې کنوانسیون لاندې کومه قانوني توجیه نه شته، دا پریکړه کولی شي د راتلونکي جبران د ادعاوو لپاره لاره جوړه کړي.»
د ملګرو ملتونو د ۱۹۴۸ نسل وژنې کنوانسیون، نسل وژنه د هغو جرمونو په توګه پیژني چې،«په ټوله کې د یوې ملي، توکمیزې یا مذهبي ډلې د له منځه وړلو په پار ترسره کیږي.»
تر اوسه په اوکرایین کې د روسي توکمو وګړو د نسل وژنې په اړه د روسیې ادعا هیڅ یوې خپلواکې ادارې تایید کړې نه ده.
د امریکا د وسله والو ځواکونو لوی درستیز جنرال مارک میلي د یکشنبې په ورځ د روسیې پر ضد د اوکراین پوځي عملیاتو دفاع وکړه. نوموړي ویلي دي چې د اوکراین پوځ له لاسه وتلې سېمو د بېرته نیولو په عملیاتو کې ماتې نه ده خوړلې، او خپل هدف به ترلاسه کوي.
جنرال میلی همداراز زیاته کړه، امریکا چې اوکراین ته څومره وسلې او مهمات هم ولیږي، نه شي کولی په «معجزه توګه» د اوکراین د پوځ جګړه ییزځواک زیات کړي.
د فرانس پریس په حواله، میلي ویلي چې،«د اوکراین برید د تمې خلاف ورو خو په ثابت ډول مخته ځي لري.»
هغه وويل: «ځينې خلک فکر کوي چې دا عمليات ناکام شوي، خو داسې نه ده." اوکراینیانو "تر اوسه خپل ټول جګړه ییزځواک له لاسه نه دی ورکړی.»
میلي زیاته کړه چې د ټولو نیول شویو سیمو آزادول او د "روسانو شړل" فوق العاده هڅو ته اړتیا لري.
وخت ته په پام سره چې،«له نیول شویو سیمو څخه د دوه سوه زره یا تر دې هم د ډیرو روسي سرتیرو ایستل به وخت ونیسي او دا هدف خورا لوړ دی.»
که څه هم لویدیځ هیوادونه په ګډه د اوکراین ملاتړ کوي، خو اندېښنه شته چې دا ملاتړ به کم شي.
په داسې حال کې چې په اوکراین کې د دغه هیواد له ټولو سیمو څخه د روسي پوځیانو د ویستلو په اړه یو نظر شتون لري، خو یو شمېر اوکرایني وګړي وايي چې هېواد یې له روسیې سره اوربند ته اړتیا لري.
د اوکراین ولسمشر اعلان کړی چې له روسیې سره به هغه مهال خبرې اترې پیل کړي چې دغه هېواد د کریمیا د ټاپو په ګډون د اوکراین له ټولو سیمو ووځي.