یو افغان د خپل نر ښځي ملګري په وژلو اعتراف وکړ

نوموړې په یوې خبري غونډې کې په افغانستان کې د نجونو او مېرمنو لپاره د کار، زده کړو او ټولنیزو حقونو د خوندیتابه غوښتنه وکړه او ویې ویل، چې افغان مېرمنې باید خپل حقونه تر لاسه کړي.

اغلې امنې زیاته کړه، چې په نېږدې وخت کې به «په اسلام کې د ښځو ونډه» په نامه یوه غونډه هم جوړه شي او په یاده غونډه کې به د افغان مېرمنو او نجونو اوسنی وضعیت وارزول شي.

هغې وویل: “تاسو پوهیږئ چې په دې وروستیو کې د اسلامي همکاریو سازمان افغانستان ته یو پلاوی استولی و. موږ فکر کاوه چې پر طالبانو د فشار راوړلو لپاره د سیمې هېوادونه هم اړین دي. هغوی د نړۍوالې ټولنې برخه دي او باید فشار پرې راوړي تر څو ډاډ ترلاسه کړي چې افغانستان کې د ښځو حقونه یو ځل بیا ورکول کیږي”.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیاله دا څرګندونې په داسې مهال کوي، چې له دې وړاندې د ملګرو ملتونو په غونډه کې د نړۍ ګڼو استازو په افغانستان د مېرمنو او نجونو پر وضعیت اندېښنه څرګنده کړې وه او له طالبانو یې غوښتي وو، چې مېرمنو او نجونو ته دې د هغوی حقونه ورکړي.

طالبانو تر اوسه د ملګرو ملتونو د سرمنشي د مرستیالې دغو څرګندونو ته په ځواب کې څه نه دي ویلي، خو د ملګرو ملتونو غونډې ته په ځواب کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي وو، چې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې ګډونوال د دې پر ځای چې د افغانستان پر بنسټيزو مسلو تم شي، د هغه په وینا ټولو فرعي موضوعاتو ته مخه کړې وه.

ښاغلي مجاهد ویلي وو:”په ملګرو ملتونو کې بحثونه او نظرونه فقط د دوو کوچنیو او کورنیو موضوعاتو (د ښځو تعلیم او کار) په لویولو سره منحرف شول.”

د افغانستان د خبریالانو مرکز د پنجشنبې په ورځ (د تلې ۶مه) د رسنیو د ازادۍ او معلوماتو ته د لاسرسي په برخه کې د طالبانو ۱۳ فرمانونه تشریح کړې.

په راډیو او ټلویزیون کې د ښځو کار نه کول؛ د طالبانو لومړۍ فرمان دی. په کابل کې د ملي (دولتي) ټلویزیون د ښځینه کارکوونکو پر کار بندیز د دې بندیزونو یوه بېلګه ده.

د مظاهرو او مدني اعتراضونو څخه د رسنیو د پوښښ مخنیوی هم رسنیو ته د طالبانو یو بل فرمان دی.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د وږي په ۱۷ مه پر هر ډول مظاهرو بندیز ولګاوه او ویې ویل: «د سرغړونې په صورت کې به د هرې پېښې مسوولیت د سرغړونکو پر غاړه وي.»

اطلاعاتو ته د لاسرسي محدودیت هم د هغو نورو لارښوونو له جملې څخه دی، چې د طالبانو رسنیز مرکز د ۱۴۰۰لمریز کال د ثور میاشتې په ۲۸ مه نېټه د ۱۱ مادیز مقرراتو په بڼه اعلان کړل.

د هغو موضوعاتو خپرول چې له اسلام سره په ټکر کې وي، ملي شخصیتونو ته سپکاوی، ملي او شخصي حریم ته سپکاوی، د طالبانو د رسنیو مرکز تر څارنې لاندې د راپورونو خپرول هغه نور مقررات دي، چې طالبانو پر رسنیو وضع کړي دي.

د دې ترڅنګ د «افغانستان د اسلامي امارت» تر عنوان لاندې د افغانستان د حکومت په توګه د طالبانو د معرفي کول یو له بل بندیز څخه دی، چې طالبانو پر رسنیو لګولی دی. تر دې مهاله هېڅ هېواد دغه ډله په رسمیت نه ده پېژندلې.

د موسیقۍ پر خپراوي بندیز، په ټلویزیوني ډرامو کې د ښځو پر حضور بندیز، د فلمونو او ټلویزیوني سریالونو پر خپرېدو بندیز، د تفریحي پروګرامونو پر خپرېدو بندیز لګول، چې پکې «شخصیتونو ته سپکاوی شوی وي» او د هغو پروګرامونو پر خپرېدو بندیز لګول، چې ښځې په کې شاملې دي؛ هغه مقرارت دي چې طالبانو یې له رسنیو د منلو غوښتنه کړې.

په ځینو ښارونو کې د ښځو د غږونو پر خپرولو بندیز هم یو له دې مقرارتو څخه دی.

په هلمند کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست څلورو راډیوګانو: سباوون، سکوت، غږ او لښکرګاه راډیو ته خبرداری ورکړی، چې په هېڅ حالت کې دې د ښځو غږونه نه خپروي.

طالبانوپه رسنیو کې هم د جنسیت توپیر لازمي ګڼي، له همدې امله باید نارینه او ښځینه خبریالان په جلا چاپیریال او جلا - جلا پروګرامونو کې څرګند شي.

په همدې اساس د روان کال د زمري په نهمه نېټه طالبانو په ننګرهار کې د همیشه بهار شبکې د خبریالانو روزنیز ورکشاپ د نارینه او ښځینه و په شتون سره بند کړ.

د پورتنیو مواردو ترڅنګ د طالبانو د امر بالمعروف و نهې عن المنکر وزارت په یوه فرمان کې اعلان کړی، چې د طالبانو له مخالفینو او منتقدینو سره د رسنیو مرکې منع دي.

په همدې اساس په کابل کې د طلوع نیوز، يک، اريانا او شمشاد په ګډون د څلورو خصوصي ټلوېزيونونو رييسان د طالبانو له خوا د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ته احضار شول.

د طالبانو د مشر ملا هبت الله د حکم پر بنسټ؛ د طالبانو د حکومت پر چارواکو نیوکه د شریعت خلاف کار دی او کار منع شوی دی.

په افغانستان کې د امریکا غږ، بي بي سي او دویچه ویله په ګډون د نړۍوالو ټلویزیونونو پر خپرونو هم بندیز ولګېد. له «منع شویو» رسنیو سره د کار کولو ممانعت یو له هغو نورو مسایلو څخه دی چې طالبانو ورته اشاره کړې ده.

د سیاسي، امنیتي او ټولنیزو منځپانګو سره د سوداګریزو اعلانونو په خپرولو بندیز د نورو مقرراتو څخه دي، چې طالبانو په رسنیو باندې وضع کړي دي.

د افغانستان د خبريالانو مرکز د دغو مقرراتو په شمېرلو او د اندېښنې په څرګندولو سره وويل، چې د دې محدوديتونو لګول د رسنيو په کار کې بې ساری شاتګ رامنځته کړى دى.

د پاکستاني رسنیو د راپور له مخې ورته دوسیې د پخواني لومړي وزیر نواز شریف، شهباز شریف، شاهد خاقان عباسي، راجه پروېز اشرف او شوکت عزیز او مالیې وزیر اسحاق ډار په هکله را ژوندۍ شوې دي.

د پخواني لومړي وزیر عمران خان پسې ایتلافي حکومت د نېب قانون له مخې دا دوسیې ختمې کړې وې.

خو عمران خان له محکمې غوښتي و چې دا کېسونه بېرته ژوندي کړي.

د پاکستان لوی قاضي عمر عطا بندیال د سپتمبر پر ۱۵ د خپلې دندې په وروستۍ ورځ د عمران خان د غوښټنې په حق کې پرېکړه وکړه او د نېب له لسو ترمیمونو یې نهه بې قانونه وبلل.

د خېبر پښتونخوا د پولیسو د ترهګرۍ ضد ادارې(سي ټي ډي) نن پنجشنبه (د تلې ۶مه) په یوې اعلامیې کې د یادو کسانو لېست خپور کړی، چې پکې یوه ښځه او ماشوم هم شامل دي.

دغې ادارې ویلي، چې یوه ښځه او ماشوم هم په ترهګریزو فعالیتونو کې لاس لري چې د ډېره اسماعیل خان اوسېدونکي دي.

په بیان کې راغلي: “ د هر مطلوب کس په اړه د معلوماتو په بدل کې نغدي انعام ورکوي او د دوو مطلوبو کسانو د معلوماتو په بدل کې ۱۰ میلیونه کلدارې ورکوو”.

د پولیسو د ترهګرۍ ضد اداره زیاتوي، چې دغو کسانو په ترهګرۍ، باج اخیستو، انسان تښتونو او هدفي وژنو کې لاس درلود.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کې په پاکستان او په ځانګړي ډول په خېبر پښتونخوا کې د ناامنۍ او ترهګریزو پېښو په شمېر کې د پام وړ زیاتوالی راغلی.

پاکستاني چارواکو په وار - وار نیوکه کړې، چې په پاکستان کې په کېدونکو ترهګریزو پېښو کې افغانان لاس لري، خو طالبانو بیا د دوی ادعاوې رد کړي دي.

یونېسف زیاتوي، چې په افغانستان کې له نېږدې دېرش میلیونه اړمنو کسانو څخه یې نېږدې نیمايي برخه چې ماشومان دي بشري مرستو ته اړتیا لري.

دغه سازمان په خپل نوي خپاره کړي راپور کې وايي: “په افغانستان کې له ۲۹،۲ میلیونه اړمنو کسانو څخه ۱۵،۸ میلیونه ماشومان بشري مرستو ته اړتیا لري”.

یاد سازمان زیاتوي، چې په دغو ماشومانو کې ۸۷۵۰۰۰ یې له پنځو کلونو څخه کم عمرونه لري او د شدیدې خوارځواکۍ له امله درملنې ته ضرورت لري.

یونېسف په خپل راپور کې ویلي، چې د روان کال له پیله تر اګسټ میاشتې پورې په ۳۳۳ ولسوالیو کې د شدیدې نسناستې نېږدې ۱۵۲۰۰۰ پېښې ثبت شوې دي.

یونېسف دا راپور په داسې مهال خپروي، چې روانه اونۍ د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) ویلي، که په افغانستان کې اړمنو کسانو ته د اړتیا وړ مرستې ور نه کړل شي، دا به د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د ژغورنې د وروستۍ لارې له لاسه ورکول وي.

د خوړو نړۍوال پروګرام د سې شنبې په ورځ (د تلې ۴مه) په اېکس شبکه کې لیکلي، چې د بودیجې د کمښت او نشتوالي له امله به یو میلیون میندې او د هغوی ماشومان له خوراکي مرستو بې برخې شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته ښځې په بې ساري توګه له ټولنې څخه لېرې کړی شوي او له امله یې په دغه هېواد کې د بې ‌وزلۍ کچه زیاته او د مرستو بهیر هم له جدي ننګونو سره مخامخ شوی دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې، د بودیجې د کمښت له امله دغه پروګرام اړ شوی، چې په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره خپلې مرستې کمې کړي او شاوخوا ۱۵ میلیونه افغانان د سخت بشري ناورین له ګواښ سره مخامخ شي.