د محبوبه سراج نوم د سولې د نوبل جایزې د نوماندانو په وروستي نوملړ کې راغلی

د مسکو فارمټ غونډه د جمعې په ورځ (د تلې په۷ مه) د روسیې په کازان ښار کې جوړه شوه او وروستۍ اعلامیه یې د روسیې د بهرنیو چارو وزارت له خوا رسنیو ته وړاندې شوه.

په دې غونډه کې د هند، ایران، قزاقستان، چین، قرغزستان، پاکستان، روسیې، ترکمنستان او ازبکستان، سعودي عربستان، قطر، متحده عربي اماراتو او ترکیې ځانګړو استازو او لوړ پوړو چارواکو حضور درلود.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د مېلمه په توګه بلل شوی و.

د دې غونډې په وروستۍ اعلامیه کې راغلي، چې د غونډې ګډونوالو د افغانستان د سیاسي او امنیتي وضعیت په اړه اندیښنه څرګنده کړه.

دوی له طالبانو وغوښتل، چې د داعش په ګډون د ترهګرو ډلو پر وړاندې جدي مبارزه وکړي او پرې نږدي چې افغانستان د ترهګرۍ پر مرکز بدل شي.

د دغې غونډې په اعلاميه کې له طالبانو غوښتل شوي، چې د سیمې له هېوادونو سره دې د ترهګریزو ګواښونو او نشه یې توکو د قاچاق د مبارزې په برخه کې خپلې همکارۍ زیاتې کړي.

په دې ناسته کې د ټولو هېوادونو استازو ټینګار وکړ، چې په افغانستان کې د یوه جامع حکومت په جوړولو کې کوم پرمختګ نه دی شوی، داسې حکومت چې په دې هېواد کې د ټولو قومي-سیاسي ډلو ګټې منعکس کړي.

همداراز دوی له طالبانو وغوښتل چې د سولې بهیر د بشپړولو او په افغانستان کې د یو متوازن، ټول شموله او حساب ورکوونکي حکومت د رامنځته کولو لپاره د قومي او سیاسي ډلو له استازو سره خبرې وکړي.

د دغې غونډې په وروستۍ اعلاميه کې راغلي: «موږ له اوسنيو افغان چارواکو وغوښتل، چې د افغانانو د ژوند د کچې د لوړولو، د لا زيات مهاجرت د مخنيوي او د مهاجرينو د راستنېدو لپاره لازم شرايط رامنځته کړي.»

ګډونوالو په افغانستان کې د خلکو اساسي حقونو او ازادیو ته د درناوي غوښتنه وکړه.

هغوی وویل، «موږ د ښځو پر کار او د نجونو د زدکړو د بندیز په اړه پر اندېښنو تمرکز وکړ او له افغان چارواکو مو وغوښتل چې په ښوونځیو کې د نړبوالو معیارونو سره سم عصري زدکړو ته وده ورکړي.»

دوی همدا راز امریکا د افغانستان د روان وضعیت مسووله وبلله او ویې ویل، چې واشنګټڼ باید له جګړې وروسته د دغه هېواد د بیارغونې په برخه کې خپل مسوولیت وپېژني او د افغانستان شتمنۍ دې ژر تر ژره ازادې کړي.

کریموا له ۱۳۹۲لمریز کال راهیسې په ازبکستان کې د اختلاس په جرم زنداني ده.

مېرمن کریموا په ازبکستان کې لوړ مقام درلود او د اسلام کریموف د لور په توګه یې په دغه هېواد کې ډېر نفوذ درلود.

د راپورونو له مخې، هغې د زیوراتو فابریکه درلوده، یو تلویزیوني چینل یې اداره کاوه او د ګوګوشا په نوم یې پاپ سندرې خپرولې.

کریموا د ازبکستان د مخابراتو سکتور ته د لاسرسي په بدل کې د بډو اخیستو او د سویس بانکي حسابونو او په نورو هیوادونو کې د حسابونو د یوې پیچلې شبکې له لارې په پیسو سپینولو تورنه ده.

هغې د مخابراتي شرکتونو قراردادونو کې د بډو اخیستو تور رد کړی.

په راپور کې ویل شوي، چې د هغې سازمان د «دفتر» په توګه پر درغلیو سربیره، په ښکاره توګه په خپلو عملیاتو کې له تاوتریخوالي او ډار څخه کار اخیستی.

تېره میاشت د بریتانیا حکومت د کریموا درې لوکس ملکیتونه چې له شل میلیونو پونډو څخه زیات ارزښت لري ضبط کړل.

په جنیوا کې په ملګرو ملتونو کې د ازبکستان د سفیرې په توګه کریموا ډیپلوماتیک مصونیت درلود، خو دا معافیت په ۱۳۹۱ لمریز کال کې لغوه شو او سویس وکړای شول چې د هغې د مالي چارو په اړه د خپلو تحقیقاتو ساحه پراخه کړي.

په سویډن، فرانسې، ناروې، هالنډ، امریکا او بریتانیا کې هم د کریموا تر کنټرول لاندې ادارې په هکله جنایي تحقیق کېږي.

حامد کرزي او عبدالله عبدالله د هغه پر مړینه خواشیني څرګنده کړې ده.

ښاغلي کرزي په اېکس ټولنیزه شبکه کې د افغانستان د پخواني پاچا د زوی مړینه یوه «لویه ضایعه» بللې او ویلي یې دي، چې هغه یو هېوادپال، متقي او پرهېزګار شخصیت و.

د راپورونو له مخې شهزاده میرویس په ۱۳۵۲لمریز کال کې د محمد داوود خان په مشرۍ له کودتا وروسته له افغانستانه وتلی او په ۱۳۸۱لمریز کال کې د افغانستان له پخواني شاه سره هېواد ته راستون شو.

د هغه د ژوند او د مړینې د علت په اړه نور جزیات نشته.

د ۲۰۲۲ کال په اپرېل کې د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه بل زوی محمد نادر ظاهر په ایټالیا کې وفات او هلته خاورو ته وسپارل شو.

احمد مسعود د پنجشنبې په ماښام (۶ میزان) په پاریس کې د یوه نوي کتاب په مخکتنه کې وویل چې د طالبانو لپاره د مشروعیت د ترلاسه کولو یوازینۍ لار د ټاکنو ترسره کول دي. خو د ښاغلي مسعود په وینا داسې تمه نه کېږي چې اوس دې داسې څه وشي.

د مقاومت جبهې مشر وویل: طالبان له هر ډول خبرواترو ډډه کوي او له نړۍ او د افغانستان له خلکو غواړي چې هغوی د یوازیني انتخاب په توګه ومني، په داسې حال کې چې داسې نه ده.

د مقاومت د جبهې مشر طالبان په بشپړ ډول مجهز وبلل او ویې ویل چې د دې جبهې ځواکونه مجبور شول چې خپل جنګي تکتیکونه بدل کړي.

مسعود وویل: "موږ تیر کال یوه ډیره عملي تګلاره غوره کړه او هغه گوریلا جګړه ده. له همدې امله موږ لږ لیدل کیږو، مګر موږ ډیر اغیز لرو."

د مقاومت د جبهې مشر زیاته کړه چې له ځواکونو سره یې هیڅ ډول پوځي مرسته نه کیږي او په شته وسلو تکیه کوي. هغه وویل چې دوی مهماتو ته اړتیا لري.

د مقاومت د جبهې دغه ۳۴ کلن مشر وویل: دا بس ده چې د طالبانو لپاره دیو سرخوږی اوسو، نه دا چې هغوی را وپرځوو او یا دومره کړاو ورکړو چې هغوی رښتیني او بامعنا خبرو ته حاضر شي. نو دا هغه څه دي چې نړۍ باید پوه شي."

افغانستان ته د ستنیدو وړاندیز ردول

د رویټرز په وینا، مسعود د طالبانو د پلان د یوې برخې په توګه د پخوانیو چارواکو د ستنېدو په څېر هر ډول وړاندیز رد کړ.

هغه وويل: "هغو کسانو چې افغانستان پرېښود د يو کور او موټر نه زيات څه لپاره یې پرېښودل. هغوی دا هرڅه د سترو موخو لپاره پرېښودل، د ځينو اصولو لپاره يې پرېښودل."

خو ښاغلي مسعود وویل که طالبان اعلان وکړي چې دوی به ټاکنې ومني نو دوی به ستون شي "ځکه دا هغه څه دي چې موږ یې غواړو".

د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ غونډه د جمعې په ورځ د ـ مېزان ۷ مه ـ د روسیې په کازان ښار کې جوړه شوه.

په دې غونډه کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د «میلمه» په توګه ګډون کړی و.

د دې غونډې لومړی ویناوال د تاتارستان ولسمشر رستم مینیخانوف و.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د خپلو خبرو په یوه برخه کې په کابل کې د چین د سفیر ګمارنې ته په اشارې سره وویل: «چین د اسلامي امارت له تشریفاتو سره افغانستان ته خپل سفیر معرفي کړ. موږ تمه لرو چې د چین دا اقدام به د نورو هیوادونو لپاره یوه بیلګه وي.»

امیرخان متقي ادعا وکړه چې طالبانو په تېرو دوو کلونو کې په ټول افغانستان کې د داعش پټنځي له منځه وړي دي.

هغه دا ادعا هم وکړه، چې طالبانو د افغانستان په ګډون د ټولې سیمې د امنیت پر وړاندې د یوې "سترې دسیسې" وروستۍ هڅه هم شنډه کړې ده.

دغه طالب چارواکی وايي، دغې ډلې په تېرو دوو کلونو کې په ټولو غونډو کې د نړۍ هېوادونو ته ډاډ ورکړی چې نړۍ، سیمې او په تېره بیا ګاونډیانو ته له افغانستانه کوم ګواښ نه دی متوجه.

په دې غونډه کې د روسیې، هند، ایران، قزاقستان، قرغزستان، چین، پاکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان استازو ګډون کړی دی.

دې غونډې ته د سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، قطر او ترکیې استازي هم د څارونکو په توګه بلل شوي دي.

په دې ناسته کې د سیمې د هېوادونو استازو په افغانستان کې د یوه ټولګډونه حکومت پر جوړېدو او بشري حقونو ته په درناوي ټینګار وکړ.

تر دې مخکې د افغانستان د ژغورنې ملي شورا په دې غونډه کې د طالبانو د «یو اړخیز» حضور په وړاندې خبرداری ورکړی و.

دغې شورا په یوه بیان کې په دې غونډه کې د «افغانستان د مسئلې په اړه د هر چا د حضور» غوښتنه وکړه.

بل خوا په افغانستان کې د روسیې استازی ضمیر کابلوف وايي، د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف له طالبانو سره د لیدو نیت نه لري.

د افغانستان لپاره د روسیې استازي زیاته کړه: "د روسیې د بهرنیو چارو وزیر د مسکو په غونډه کې د طالبانو پلاوي ته د ګډون بلنه نه وه ورکړې، بلکې ما بلنه ورکړې وه."

د مسکو له غونډې یوه ورځ مخکې ښاغلي کابلوف له ار ټي وي سره په مرکه کې څرګنده کړه: «له همدې کبله د روسیې د بهرنیو چارو وزیر د هغو مېلمنو پر وړاندې هېڅ مکلفیت نه ‎لري چې ما بللي دي.»