د طالبانو کډوالو چارو وزارت وایي چې د (لړم په ۲۱مه) نیټه د سپین بولدک او تورخم له لارې پنځه زره او ۵۷ کډوال افغانستان ته راستانه شول. دغه وزارت په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې، په راستانه شویو کسانو کې لس تنه یې په پاکستان کې بندیان شوي کډوال و.
د راپورونو له مخې، یاد شمېر کسان د کډوااو په ادارو کې له ثبت وروسته د کډوالو د نړیوال سازمان دفتر ته د مرستو د ترلاسه کولو په موخه ور پیژندل شوي.
له دې سره، د پکتیکا ولایت د کډوالو چارو ریاست بیا په دې ولایت کې راستنېدونکو کډوالو ته په دریو پنډغالو کې د ۵۲ خیمو د درولو خبر ورکړ.
دغه ریاست وایي، دا درې لنډمهاله پنډغالي چې ډیورنډ کرښې ته څېرمه په تروو، انګور هډه او د پکتیکا په مرکز ښرنه کې جوړ شوي دي، راستنیدونکو کډوالو ته د سرپناه، خوراکي توکو، پاکو اوبو او د روغتیایي خدمتونو په برخو کې همکاري کوي.
د پاکستاني قامي اسمبلۍ پخوانی وکیل او د پښتون ژغورنې غورځنګ مخکښ غړی علي وزیر په سوېلي پښتونخوا چمن کې پرلت وهونکو ته په وینا کې وویل، «همدا پاکستان دی چې افغانستان او پښتانه يې د مذهب په نوم تباه کړي دي.»
دغه پرلت ټیک ۲۳ ورځې وړاندې د چمن ـ سپین بولدک په دروازه د پاسپورټ او وېزې د حتمي کېدو په غبرګون کې پیل شوی او لا روان دی.
نوموړی وايي، پر سپین بولدک ـ چمن دروازه پاسپورټ نه منو او له افغان وطن څخه د پښتونو په زور اېستل او د هغوی کاروبار یرغمل کول ورته د منلو وړ نه دی.
د پاکستان حکومت له لوري پرلت ته په ورتلو د بندیزونو او مخنیوي سره سره د علي وزیر په ګډون د پښتون ژغورني غورځنګ ګڼ شمېر غړو د دوشنبې په ورځ د (لړم ۲۲مه) د چمن په پرلت کې ګډون وکړ.
علي وزیر د چمن پرلت ته په خپله وینا کې وویل: «پاکستان پښتانه او افغانستان د مذهب په نوم تباه کړي دي. دغه د پاسپورټ مسله او د افغان وطن څخه افغانان په زور شړل او د دوی کاروبار یرغمل کول نه منو. داسې ورځ به راځي چې همدا پښتانه او افغانان به ستا د دې ظلمونو سزا حتمآ درکوي. موږ د پاکستان سوداګریزې پالیسيانې نه منو، پاکستان پر اسلام او جهاد هم سواګري کوي.»
په دغه پرلت کې د بلوچستان ایالت څخه ګڼو سیاسي ګوندونو ګډون کړی او دا لومړی ځل دی چې د پاکستان د بېلابیلو سیمو بیلابیل سیاسي ګوندونه او غورځنګونه په یوه خوله په دغه پرلت کې راټول شوي دي.
د پښتون ژغورني غورځنګ یو بل غړی حنیف خان پښتین چې د پښتونو د حقونو د ترلاسه کولو په مبارزه کې څلور کاله بندي شوی پرلت ته په خپله وینا کې وویل: «موږ د دغه پرلت ملاتړ کوو، که پرلت دا غوښتنه لري چې موږ ته پاسپورټ د منلو وړ نه دی زه وایم چې موږ ته دا د ډیورنډ کرښه بیخي د منلو وړ نه ده. د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره ترسره کیدونکی ظلم موږ ته د منلو وړ نه دی موږ چمتو یو چې قرباني ورکړو او د پښتنو په خاوره کې د پاکستان د سوداګریزو پالیسیو مخه ونیسو.»
د پاکستان حکومت له لورې هڅه کیږي چې د چمن پر پرلت بندیزونه ولګوي.
د بلوچستان ایالت پولیسو درې ورځې وړاندې په دغه پرلت کې د پښتون سیاستوال محسن داوړ د ګډون مخنیوي هم کړی و.
د بلوچستان پولیسو په بېلابیلو سیمو کې د پښتون ژغورني غورځنګ لسګونه کسانو مخه نیولي چې غوښتل یې په دغه پرلت کې ګډون وکړي.
د سوېلي پښتونخوا په چمن ښار کې ډیورنډ کرښې ته نږدي د یوې پوځي اډې مخې ته لسګونه زره کسانو د تېرو ۲۳ ورځو راهیسې پرلت وهلی دی.
دغه پرلت وهونکي د پاکستان د هغې پرېکړي په غبرګون کې پرلت وهلی چې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه به تګ راتګ په پاسپورټ او وېزهترسره کیږي.
ځايي سرچینې وايي، نن سهار د خیبر پښتونخوا د ډېره اسمعیل خان په درازېنده سیمه کې د تېلو او ګاز د یوه شرکت په کارکونکو د بريد په پایله کې ۱۳ تنو ته مرګ ژوبله اوښتې. ويل کیږي په دغه وسلوال برید کې د شرکت یو تن وژل شوی او ۱۲ نور ټپیان شوي دي.
سرچینې زیاتوي برید هغه مهال رامنځته شوی چې د دغه شرکت کارکونکي له بازار څخه د کار سیمې ته په لاره روان و.
په سیمه کې د پاکستاني امنيتي ځواکونو له لوري د پلټنې عملیات روان دي.
په سیمه کې خپلواک خبریال لال وزیر وايي د تیلو او ګاز دغه سیمه له ښاره لېرې پرته ده او وخت ناوخت د شرکت په کارکونکو بریدونه کیږي، هغه وايي: «د شرکت کسان چې کله بازار ته په خوراکي توکو او اوبو پسې را ښکته کیږي نو بیا وسله وال کسان بریدونه پرې کوي او مرګ ژوبله ور اړوي.»
د سرچینو د معلوماتو پر بنسټ د تیلو او ګاز دغه سیمه د درازېندې په نوم یادیږي او ويل کيږي چې په دغه سیمه کې د تيلو او ګاز پراخې سرچینې شته دي، د یادې سیمې سوېل ته د بلوچستان شيراڼي، شمال ته ډېره اسمعیل خان، لوېديځ ته د پښتونخوا ټانګ او ختيځ ته يې پنجاب ایالت پروت دی.
تر اوسه پورې د برید مسولیت چا په غاړه نه دی اخیستی، خو ویل کیږي په دغه سیمه کې د ټي ټي پي اړوند د قوماندان ضرار کنډاپور به نوم وسله واله ډله فعالیت کوي. او له حکومت څخه په ورته چارو کې پنځه سلنه مالیه اخلي.
څو ورځې وړاندې هم په یاده سیمه کې د تيلو او ګاز شرکت په کارکونکو باندې برید شوی و چې دوه تنه پکې وژل شوي و او اووه تنه نور ټپیان شوي و.
د ترکیې د همکارۍ او همغږۍ ادارې (ټیکا) د هرات له زلزله ځپلو سره د مرستې په موخه په دغه ولایت کې طالب چارواکو ته ۱۰۰۰ ژمنۍ خیمې وسپارلې. د هرات په وروستیو زلزلو کې د دغه ولایت تر لسو ډېر کلي په بشپړه توګه ویجاړ شوي او ګڼ شمېر بې کوره شوي دي.
د ترکیې د اناتولي خبري اژانس د راپور له مخې، په هرات کې د (ټیکا) دفتر مشر عرفات دینیز ویلي چې، دغه خیمې د زنده جان ولسوالۍ اوسېدونکو ته ورکړل شوې دي.
د یادولو ده چې دا ولسوالي د هرات د زلزلې مرکز و.
نوموړي وویل: «موږ د خیمو چمتو کولو ته لومړیتوب ورکړ، ځکه چې د هوا په سړیدو سره مو وغوښتل له هغو خلکو سره مرسته وکړو چې پر سړکونو پرته له خیمو پاتې دي.»
تېره میاشت په هرات ولایت کې د پر له پسې زلزلو له امله شاوخوا ۲ زره او ۵۰۰ کسانو ژوند له لاسه ورکړ.
ملګرو ملتونو هم اعلان کړی، چې د هرات زلزله ځپلو ۱۱ زره او ۴۰۰ کورنیو ته یې خیمې وېشلې دي.
اوچا د تلې په ٢٥مه نېټه اعلان وکړ چې په هرات ولایت کې د زلزلو له امله څه باندې درې زره کورونه ويجاړ شوي او څه باندې دوه زره نور کورونه سخت زيانمن شوي دي.
اخوا، طالبانو بیا ویلي چې د هرات د زلزلو زیانمنو کورنیو ته د ۱۲۰۰ کورونو د جوړیدو چارې به د ژمي له رسېدو مخکې بشپړې شي.
د چمن ځایي حکومتي چارواکو هغو پرلت وهونکو ته د امنیتي ګواښ په اړه لیکلی خبرداری لیږلی چې له تېرو ۲۳ ورځو راهیسې يې د سپین بولدک - چمن په دروازه د پاسپورټ او ویزې د حتمي کېدو په غبرګون کې پرلت وهلی.
خو پرلت وهونکي دا یوازې د پرلت ختمېدو ته پلمه بولي او وايي د پاکستان حکومت له لوري د پرلت ختمولو هیڅ ګواښ او زور ته نه تسلیمیږي.
د چمن ځايي امنیتي کسانو تېره ورځ پرلت ته یو لیکلی مکتوب لیږلی او پکې لیکلي یې دي چې، «د څو هیوادونو له لوري پر پرلت د بریدونو هڅې کیږي، تاسو په یو ازاده فضا کې یاست ستاسو امنیت نیول ستونزمن دی، یا مو پرلت پای ته ورسوئ او یایې سرپټي ځای ته ولیږدوئ چې امنیت نیول يې آسانه شي او که دلته هره پیښه رامنځته شي مسولیت به یې د پرلت وهونکو پر غاړه وي.»
پرلت وهوونکو د چمن د ځایي امنیتي چارواکو له لوري یاد مکتوب ته سخت غبرګون ښودلی دی او وايي د پاکستان حکومت له لوري د دې پر ځای چې غوښتنې یې ومنل شي د پرلت د پای ته رسېدو هڅې کیږي.
د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله وايي:«موږ د دوی د مرمیو او ټانګونو پروا نه لرو نو موږ به د دوی د دا ډول مکتوبونو څه پروا ولرو؟ چې ټول دلته وژل کیږو موږ نه پرلت ختموو او نه یې ختمولای سو او نه یې هم څوک راباندې ختمولای شي. چې زموږ ولسونه بیکاره او بې روزګاره کیږي زموږ د قبایلي سیمې د تګ راتګ مخنیوی کیږي موږ چاته اجازه نه ورکوو موږ د خپل حق ترلاسه کولو له پاره خپل پرلت ته دوام ورکوو.»
د لغړي اتحاد یو بل غړی امیر محمد او د پرلت تنظیمونکی وايي: «چاودنه خو بل څوک نه کوي خپله یې همدا د پاکستان پوځیان کوي، په موږ څوک کار نه لري او نه هم بل څوک راباندې برید کوي. که موږ ته داسې کوم زیان واوښت زموږ مسولیت د همدې پاکستاني پوځیانو په غاړه دی.»
د پاکستان حکومت د پرلت په ۲۳مه ورځ د یو مکتوب په لیږلو سره خپل دريځ څرګند کړ او غوښتنه يې وکړه چې د امنیتي ګواښ له امله باید پرلت نور پای ته ورسیږي.
نن د دوشنبې ورځ د (لړم ۲۲مه) هم د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او ویزه د تګ راتګ په غبرګون کې پرلت روان دی.
له پاکستان او ایران وروسته ترکیې هم له دغه هیواده د بې اسناده افغانانو د اېستلو بهیر چټک کړی دی. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت په خپلې اېکس پاڼې له ترکیې څخه په تېرو شلو ورځو کې د شاوخوا درې زره افغانانو د اېستلو خبر ورکړی دی.
د یاد وزارت په خبره، په دغو کسانو کې اوه کورنۍ او اوه ماشومان هم شامل دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت همداراز زیاتوي چې، له دغو ستانه کړل شویو افغانانو سره د ملګرو ملتونو د کډوالو موسسې (آی او ایم) هر یوه ته څه باندې ۱۲ زره افغانۍ نغدې مرسته هم کړې او نور روغتیایي خدمتونه هم ورته وړاندې شوي دي.
ترکیې ته له تېرو څو کلونو راهیسې د افغانانو کډوالي روانه ده، خو پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دغه لړۍ نوره هم زیاته شوې ده.
اوس اندېښنې دا دي چې ډیری افغان ځوانان د ایران له لارې په قاچاقي توګه دغه هیواد ته ننوځي او په دې لارو نیول شوي بې اسناده ځوانان د ترکي پولیسو له سخت چلند سره مخامخ کیږي.
ترکیه چې اوسمهال د زرګونونو افغان کډوالو کوربتوب کوي، هغه افغان ځوانان نیسي او کابل ته یې لیږي چې بې اسناده وي او په ناقانونه توګه دغه هېواد ته ننوتلي وي.
دا په داسې حال کې ده چې، په دې وروستیو اونیو کې د ترکیې په ګډون ایران او پاکستان هم په لویه کچه د بې اسناده افغان کډوالو د نیولو او ستنولو لړۍ چټکه کړې ده.
د راپورونو له مخې، په تېرو دوو اونیو کې یوازې له پاکستانه نږدې درې لکه افغانان تر اوسه پورې اېستل شوي دي او دا بهیر روان دی.