ملګري ملتونه: په تېرو دوو میاشتو کې ۳۲۷ زره افغانان له پاکستانه افغانستان ته ستانه شوي

د طالبانو د خوست امنیه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر نن سې شنبه د ( لړم ۲۳مه ) د یوې خبرپانې خپرولو سره ویلي، چې د دغه ولایت لپاره د طالبان امنیه قوماندان له هغه خوستي ځوان سره لیدلي چې څه موده وړاندې په دغه ولایت کې طالب وسلوالو صحرايي محاکمه کړی و او بیا ترې وېډیو ثبت کړې وه.

په خبرپاڼه کې راغلي هغه درې تنه طالب وسلوال د طالبانو خوست امنیه قوماندانۍ په امر نیول شوي دي.

افغانستان انټرنشنل د ویډیو په اړه د لړم ۲۱ مه د خوست تڼیو ولسوالۍ له اوسیدونکو سره خبرې وکړې او موندنې ښیي چې دغه ویډیو څو موده وړاندې ثبت شوې ده.

که څه هم د بادشاه زالله جرم نه دی معلوم؛ خو په دغه وېډيو کې یو طالب په خبرو کې وايي، چې کواکې د طالبانو په شان څېره یې جوړه کړې ده او د «مجاهد» له نومه ناوړه ګټه اخلي.

دغه خوستی ځوان په ژړغوني غږ طالب ته وايي، چې برېتونه دې ورته نه قیچی کوي؛ خو طالب وسلوال یې خبرو ته پام نه کوي او د سر وېښتانو ترڅنګ یې برېتونه هم ور قیچي کوي.

دا ځوان په خبرو کې وايي:"تر دې یې مړ وی؛ نو به ښه و"، په مقابل کې یو طالب ورته وایي:" که زموږ قوماندان ته دا خبره وکړې، ممکن هغه دې ووژني".

څو میاشتې وړاندې په کندهار کې ناست د طالبانو مشر ملا هبت الله یو فرمان صادرلو سره امر وکړ، چې له دې وروسته هېڅ طالب له محکمې پرته د هېڅ مجرم ته سزا نه شي ورکولی.

په دغه فرمان کې راغلي وو، چې مجرم ته د سزا ورکولو پرمهال د انځورونو او وېډیوګانو اخیستو اجازه نه شته.

دغه وېډیو په ټولنیزو رسنیو کې د ګڼو افغانانو پراخ غبرګونونه راپارولي وو.

د خوست یوه اوسیدونکي لیکلي وو:"دا کس بله لاره نه لري ترڅو د طالبانو پرضد وسله واخلي او وجنګیږي، دا یوه صحرايي محاکمه ده او هېڅ څوک دا حق نه لري چې د چا غرور مات کړي".

د خوست یو بل اوسیدونکي لیکلي وو: " که هر څومره لوي مجرم وي، دوی حق نه لري چې داسې چلند ورسره وکړي، که دوی دا صلاحیت لري نو بیا عدلي او قضايي ارګانونه د څه لپاره دي".

له دې وړاندې هم ورته وېډیوګانې خپرې شوې دي، خو تر اوسه طالبانو خپل وسلوال د ورته کړنو له امله نه دي محاکمه کړي.

نیوکې دا دي، چې طالبان د خپلو غړو د محاکمه کولو لپاره کوم قانون نه لري او دغې ډلې په افغانستان کې د رسنیو سانسورولو سره له مطبوعاتو هم پر طالبانو د نیوکو چانس اخیستی دی.

اوس پوښتنه دا ده، چې ایا د دې وېډیو له خپرېدو سره به اوس طالبانو د خپل مشر ملا هبت الله له فرمانه سرغړونکي طالب وسلوال د نورو افغانانو په څېر علني محاکمه کړي او که نه؟

د يادو مرکزونو مسوولینو وويل، چې وسله والو طالبانو په ټولګيو کې د نجونو عکسونه اخيستي او له هغوى يې غوښتي، چې د زده کړې مرکزونه ترک کړي.

د دوی په ​​وينا؛ وسله والو طالبانو د لړم په ٢٣مه د سې شنبې په ورځ نیوکه وکړ، چې نجونې د اړتيا وړ حجاب نه مراعتوي او په ټولګيو کې يې نارينه ښوونکي درس ورکوي.

سیمه ییزو مسوولینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په هرات کې د طالبانو د پوهنې ریاست د "تاف ګیت"، "مصلح"، "مسلم"، "نانونت"، "عطایي"، "ابن سینا" او "نسا" ښوونیز مرکزونه تړلي دي.

په دغو ښوونیز مرکزونو کې ځینو نجونو په انګلیسي، الماني او کمپیوټر کې زده کړې کولې.

د سرچينې د معلوماتو له مخې؛ په هرات کې د نجونو د يو شمېر نورو ښوونيزو مرکزونو دروازې هم د طالبانو د وېرې له امله تړل شوې دي.

​یوې ښځینه زده کوونکې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې درې ورځې وړاندې په هرات کې طالبانو د نجونو د ښوونځیو د دروازې د تړلو اقدام کړی و.

دغې زده کوونکې زياته کړه، چې وسله والو طالبانو د ښوونځي په دروازه کې د ښوونیزو مرکزونو ټولګيو ته د تګ مخه نيولې ده.

د دغو ښوونیزو مرکزونو يو ښوونکي وويل، چې څو ورځې وړاندې طالبانو له دوى څخه د ښوونیز مرکز د تړلو غوښتنه کړې وه.

هغه زياته کړه، چې د دغه ښوونیز مرکز مسوولينو نجونو ته خبر ورکړى، چې تر څو ورځو پورې دې ټولګیو ته له تګ څخه ډډه وکړي.

طالب سرچینو تر اوسه د نجونو د ښوونیزو مرکزونو د تړل کېدو په اړه څه نه دي ویلي؛ خو د طالبانو د پوهنې په ریاست کې ځینو سرچینو ویلي چې دغه تړل موقتي دي.

په تېرو دوو کلونو کې طالبانو له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو د ښوونځيو د دروازو د تړلو ترڅنګ، پر پوهنتون او د مېرمنو پر کار بندیز لګولی.

په وروستیو میاشتو کې داسې راپورونه خپاره شول، چې په کابل کې طالبانو ښوونیزو مرکزونو ته د نجونو پر تګ هم بندیز لګولی دی.

طالبانو پر ښځو او نجونو پراخ بندیزونه لګولي دي. د طالبانو د محدودیتونو له مخې ښځې په نادولتي موسسو کې د کار کولو اجازه نه لري. دغې ډلې د ښځو پر ورزش او تفریح ​​هم بندیز لګولی دی.

دغه سرچېنه زیاتوي، سره له دې چې د بدخشان ادارې تر ډېره هڅه کړې چې د دغه بوټي د رېبلو مخه ونیسي؛ خو په وینا یې چې په ډېرو لرو پرتو او غرنیو سیمو کې د دغه بوټي د رېبلو مخنیوی ناشونی دی.

اېله رنګ هغه طبي بوټی دی، چې د بدخشان په غرونو کې پرېمانه پیدا کېږي او ترېنه د طبي دارو درملو په جوړولو کې ګټه اخېستل کېږي.
تر ډېره ولسي خلک د دغه بوټي پر ګټو نه دي خبر او په ډېرو لږو پېسو یې پر سوداګرو پلوري او له هېواده په خلاص مټ اېستل کېږي.
د بدخشان یو شمېر اوسېدونکي وايي، چې د وزګارتیا او تنګ‌لاسۍ له امله خلکو د دغه بوټي رېبلو ته مخه کړې او هر کس چې د ورځې دوه منه ورېبي؛ نو شاوخوا تر ۱۰۰۰ افغانیو عاید تر لاسه کوي.
تر دې وړاندې د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې ادارې ټولو ولایتونو ته خبرداری ورکړی و، چې د طبي بوټو له رېبلو او د وحشي ځناورو او څارویو له ښکار کولو دې ډډه وکړي؛ خو تر کومه ځایه چې رپوټونه ورکړل شوي د دوی دغه غوښتنې تر ډېره د خلکو له‌خوا جدي نه دي نیول شوي.
د بدخشان ولایت د زراعت په ریاست کې یو تن کارکوونکي د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دغه ولایت کې د اېله رنګ بوټي مخ په ورکېدو دي او سوداګر یو شمېر خلک هڅوي او په ډېره لږه بیه یې ترینه پلوري، د دغې سرچېنې په وینا که د دغه بوټي د قاچاق مخه و نه نیوله شي؛ نو کېدای شي د غره نورو بوټو او چاپېریال ته نه جبرانېدونکې پایلې ولري.
دغه بوټی د بدخشان په خاش، جرم، یګمان، کران او منجان ولسوالیو کې ډېر شین کېږي.
د یو شمېر کارپوهانو په وینا، که د دغه بوټي د رېبلو مخه و نه نیول شي؛ نو د چاپېریالي ککړتیا تر څنګ، د سېلابونو راوتلو او غرونو ښویېدنې پېښې هم زیاتېدلای شي.

دغو کارپوهانو دا رنګه ویلي، په روان کال کې دوه ځله دغه ولایت ته د شمالي ولایتونو د خاورو او دوړو څپه راورسېده چې سبب یې د شنو ساحو له منځه وړل، د ځنګلونو او بوټو قطع کول دي.
تر دې وړاندې د کندز په ولایت کې هم خلکو د خوږولې (شیرین بویه) بوټي رېبلي وو، چې وروسته د دغه ولایت د یو شمېر ولسوالیو پرېمانه ځمکې پر امو سېند لاهو شوې، هغه مهال هم د کرنې د برخې کارپوهانو ویلي وو، خوږولې هغه بوټی دی چې ځمکې ته د اړم حیثیت لري او د ځمکې رېښې مضبوطې ساتي.

علي وزیر تېره ورځ د چمن په پرلت کې ګډون کړی و او په دغه پرلت کې د وینا پر مهال یې پر پاکستاني حکومت توندې نیوکې وکړې.

هغه وویل: «همدا پاکستان دی، چې افغانستان او پښتانه يې د مذهب په نوم تباه کړي دي.»

هغه د پاګستان د حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې چې له دې وروسته به د چمن له لارې په پاسپورټ او ویزه تګ راتګ کېږي وویل:« پر سپین بولدک ـ چمن دروازه پاسپورټ نه منو او له افغان وطن څخه د پښتنو په زور اېستل او د هغوی کاروبار یرغمل کول د منلو نه دي.»

په دغه پرلت کې تر ګډون وروسته علي وزیر د درابن په سیمه کې د پولیسو له‌خوا نیول شوي دی.

د پاکستان پولیسو لا د هغه د نیولو په تړاو څه نه دي ویلي.

د بلوچستان پولیسو درې ورځې وړاندې په دغه پرلت کې د پخوانۍ قامي اسمبلۍ غړی او د ملي ډیموکراټیک ګوند مشر محسن داوړ د ګډون مخه هم نیولې وه او بېرته یې اسلام اباد ته ستون کړی و.

د محسن داوړ ترڅنګ د بلوچستان پولیسو د پښتون ژغورنې غورځنګ د نورو غړو مخه هم نیولې وه، چې غوښتل یې په دغه پرلت کې ګډون وکړي.

د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د ځینو ګونډونو مشران او غړي د چمن پرلت کې د ګډونو کولو له امله نئربند کړي هم دي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشرانو ويلي، چې علي وزير د پوليسو له‌خوا نامعلومه ځای ته لېږدول شوى دى.

علي وزیر تر دې وړاندې هم په ځلونو د پاکستاني پولیسو له‌خوا نیول شوی و او یوه موده یې په زندان کې هم تېره کړې ده.

دغه کډوال چې په ګاونډیو هېوادونو کې یې کلونه، کلونه تېر کړي او کاري زمېنې ورته برابرې وې، اوس د ننه په هېواد کې د کار مېندلو په لټه کې دي.
د ننګرهار ولایت د پچیر اګام ولسوالۍ ته ستون شوی کډوال محمد زبیر وايي، شاوخوا درې لسیزې یې د پاکستان په پنجاب کې خواري مزدوري کوله، اوس چې هېواد ته راستون شوی نه پوهېږي خپل ژوند له کومه پیل کړي؟ هغه افغانستان انټرنشنل ته د ټیلیفون په لیکه وویل:« دا منم چې دمګړۍ زموږ سره یوه اندازه مرستې وشوې؛ خو دغه مرستې تر پایه نه شته، کېدای شي زموږ یوه یا دوه میاشتې پرې تېرې شي، دا چې وروسته بیا څنګه کېږي په دې نه پوهیږو، ځکه موږ هلته کار کسب کاوه دا مالومه نه ده چې دلته به هم ما او زما بجو ته هغه شان مزدوریانې پیدا شي که نه؟»
تر ډېره د ستنو شویو کډوالو سره نړۍوالو بنسټونو او په کور د ننه یو شمېر مرستندویه ټولنو او ملي سوداګرو مرستې کړي؛ خو دغه مرستې لنډ مهاله دي، له بلې خوا د افغانستان په ډېرو برخو کې ژمی سخت وي او ستانه شوي کډوال یې سر له اوسه اندېښمن کړي دي.
جعفر هغه بل ستون شوی کدوال دی، چې دمګړۍ په کابل کې مېشت شوی، هغه که له یوې خوا د خپل بد روزګاره سر ټکوي له بله پلوه د ماشومانو زده‌کړو او تعلیم هم اندېښمن کړی دی.

هغه وايي:« هلته مو ژوند هم سخت و؛ خو د بچیانو تعلیم ته مې خوشاله وم، سره له دې چې دلته هم تعلیم شته، خو د لوڼو تعلیم مې نیمګړی پاتې کیږي، بله دا چې زما بچیانو تر اوسه افغانستان نه و لیدلی، اوس چې خپل هېواد ته راغلي هر څه ورته نوي ښکاري، زه نه پوهېږم چې دوی به کله د دغه ژوند سره روږدي شي، دوی د کابل ژمی کله نه و لیدلای.»
د ستنو شویو کډوالو په منځ کې بیا داسې کسان هم شته چې له مهاجرته په خپل هېواد کې ژوند تېرول ورته غوره برېښي، محمد نصیر چې شاوخوا اویا کلن دی وايي:« کله چې د پاکستاني پولیسو زور زیاتی را په یاد شي، نو په خپل وطن کې پر اوسېدلو خوشاله شم.»
محمد نصیر وړاندې وویل:« له خواریو او ذلته د عزت ژوند غوره دی، دلته مې خپل هېواد دی نه څوک را ته ویلای شي چې پاسپورت، تذکره او یا کارت دې راکړه، نه مې څوک رټلای شي او نه مې سپکولای شي. زه په خپل وطن کې خوشاله یم او ویاړم چې هېواد ته راستون شوی یم، کومې ستونزې چې راتر غاړې دي، هیله من یم چې هغه به هم د وخت په تېرېدو سره هوارې شي.»
خو یو شمېر نړۍوال بنسټونه له پاکستانه د مېلیونونو افغان کډوالو د په زوره اېستو له روان بهیر سره په افغانستان کې د دغو کډوالو د جذب او راتلونکي په اړه اندېښمن دي.

دوی وايي، چې د مېلیونونو کډوالو په زور ستنول به وضعیت نور هم کړکېچن کړي.
ځکه پاکستان وار د مخه ویلي، چې شاوخوا یو عشاریه اوه مېلیونه افغانان چې د دوی په وینا اسناد نه لري له دغه هېواده باسي.

داسې هم ویل شوي، چې په بل پړاو کې به اسناد لرونکي کډوال هم اېستل کېږي چې ښايي شمېر یې تر څلورو مېلیونو هم لوړ شي. ښايي وضعیت ورسره لا کړکېچن شي، په داسې حال کې چې نړيوالو لا له وړاندې راپور ورکړی و، چې په افغانستان کې تر ۲۰ مېلیونو پورې خلک نه پوهېږي د راتلونکي وخت ډوډۍ له کومه کړي.