د ملګرو ملتونو بشري حقونه: له پاکستانه د شړل شویو افغانانو وضعیت د ډېرې اندېښنې وړ دی

بیلفاسټ ټیلیګراف لیکلي؛ په ۲۰۱۸ او ۲۰۱۹ میلادي کلونو تر ټولو ډېر ایراني تابعیت لرونکي کډوال برېتانیا ته راغلي، چې شمېر یې ۸۰ او ۶۰ سلنې ته رسیده.

په ۲۰۲۰ میلادي کال کې دا شمېر ۲۸ سلنه، ۲۰۲۲ کې ۱۳سلنه او ۲۰۲۳ کې ۱۱ سلنې ته ورسېد.

دغه خبري اژانس لیکي: «افغان اتباع د ۲۰۲۳ میلادي کال د جنوري میاشتې تر اکټوبره پورې برېتانیا ته د راغلو لویه ډله جوړوي، چې ټول ټال ۲۰ سلنه ده».

برېتانیا ته په ۲۰۲۳ میلادي کال د وړو کښتیو کې په هر لسو کډوالو کې ۴ یې له افغانستان، ایران او اریتریا څخه راځي.

سږکال برېتانیا ته د رسیدلو وړو کښتیو مجموعي شمېر ۲۷ زره او ۳۱۴ کښتیو ته رسیږي، چې د تېر کال په پرتله ۳۵ سلنه کموالی پکې راغلی.

وروسته له هغې چې طالبانو پر کابل واک تر لاسه کړ، ګڼ افغانان له افغانستان څخه ووتل، د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې؛ د وروستي جمهوري دولت له سقوط وروسته له ۱،۶ میلیونو څخه زیات افغانان له افغانستان څخه ووتل.

۵۳ کلن حاجي نواب جان چې تازه یې د پېښور د زړو توکو د خرڅلاو په بازار کې د خپل کور یو شمېر وسایل پلورلي؛ افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د خپل کور وسایل یې له نیمايي په کمې بیې وپلورل.

هغه وویل: "ایرکنډېشن، کولرې، کوچونه او ډېر شیان چې ما به پرې له دوه لکو ډېرې کلدارې ورکړې وې نن مې په ۴۷ زره کلدارې خرڅ کړل".

هغه وویل، چې ځینې وسایل په افغانستان کې د استفادې وړ نه وو، ځکه دوی په پلرني ټاټوبي کې د برېښنا اسناتیاوې نه لري.

رحیم جان چې تازه له تورخمه را اوښتی او دا مهال د کډوالو په مېشت غالي کې اوسي؛ افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې دوه اونۍ وړاندې یې خپل کرولا موټر په نیمه بیه وپلوره.

نوموړی زیاتوي، چې له پولیسو سره اتلس ورځې بندي و او له زندانه یې خپل ورور ته احوال ولیږه، چې موټر خرڅ کړي او افغانستان ته د تګ تابیا ونیسي.

هغه وویل: "موږ مجبور وو، څه مو کړی وی؟ ما دا کرولا موټر په ۱۴ لکه کلدارې اخیستی و او ورور مې بېرته په ۸ لکه خرڅ کړ".

رحیم جان وايي، چې د کور ځینې وسایل یې هم یو شمېر ګاونډیانو ته مفت ورکړي دي.

عادل خان چې د پېښور د زړو توکو د خرڅلاو په بازار کې دوکان لري؛ افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د افغان کډوالو د بېرته تګ له اعلان سره هره ورځ لسګونه کسان د خپلو کورونو د زړو وسایلو د پلور لپاره راځي.

هغه وویل: " اوس اکثره دوکانداران ځینې سامانونه نه اخلي؛ ځکه موږ یې اخلو خو بېرته داسې څوک نشته چې پرې خرڅ یې کړو".

د عادل په خبره؛ چې د توقع خلاف د کورونو برقي او زینتي وسایل بازار ته راغلي دي.

بل خوا نوید افریدي چې په کارخانو مارکیټ کې د موټرونو د خرڅلاو کاروبار کوي وايي، چې د کډوالو په بېرته ستنېدو سره د موټرونو د خرڅلاو بازار هم خراب شوی دی.

هغه وویل، چې ګڼ افغانان بېرته خپل موترونه خرڅوي، چې له امله یې په نرخونو کې ټیټوالی راغلی دی.

افریدي زیاته کړه: "دلته خو ډېرو مهاجرو موټرې لرلې اوس یې بېرته خرڅوي او د ټول بازار قیمتونه یې راښکته کړل".

په ورته وخت کې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ د دفتر مشر د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې په دوو میاشتو کې څه باندې ۳۲۷ زره افغان کډوال له پاکستان څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.

ډانیال انډرس د راستنو شويو کسانو حالت کړکېچن وباله او ويې ويل، چې افغانستان ته د راستنېدونکو زياتره يې سرپناه نه لري.

هغه چې د تورخم پولې ته د کډوالو د وضعیت د کتلو لپاره تللی و؛ له هغه ځایه یې عکسونه خپاره کړل او ویې ویل: زه له پاکستانه د زرګونو افغانانو د راستنېدو شاهد یم: "د دوی ډېری په خورا بد حالت کې دي".

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي زیاته کړه، چې له ډېرو کډوالو سره یې خبرې کړې دي.

هغه زیاته کړه، چې اکثره راستانه شوي کسان په افغانستان کې کور نه لري.

دغې سرچینې د هویت د پټ ساتلو په شرط وویل، چې د ملا تره خېل کورونه، مدرسې او میلمستونونه له وسایلو ډک طالبانو ته سپارل شوي او دا مهال د طالبانو په واک کې دي.

سرچینه زیاتوي، چې د عدلیې وزارت په مشرۍ د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسیون پرېکړه کړې، چې نیول شوی ملا تره خېل محمدي به په څو اونیو کې محاکمه کړي.

پر نوموړي د ځمکو د غصب تر څنګ د میوې او سبزي له منډيي څخه د ۱۳ کلونو لپاره د غیرقانوني استفادې، د تورخم هډې څخه د باج اخیستنې او په دې سیمه کې د لاسي کراچیو او کوچنیو دوکانونو څخه د ورځني باج اخیستنې تور لګېدلی.

دې سرچینې وویل، چې د څرخي پله او بوتخاک په سیمه کې د ملاتره خېل د ښارګوټي د هغو غصب شویو ځمکو په اړه هم تصمیم نیول شوی، چې کورونه پکې جوړ شوي او وړاندیز د وروستۍ پرېکړې لپاره د طالبانو ریاست الوزرا ته استول شوی دی.

همدا راز د کابل په باګرامیو کې د نوموړي یو روغتون «د سناتور جنت ګل روغتون» د ځمکې پر سر هم د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسیون ارزونه روانه ده او داسې تورونه شته چې ښيي دا ځمکه هم غصب شوې ده.

د سرچینې په خبره؛ که ریاست الوزرا دا وړاندیز ومني نو د ملا تره خېل له خوا د ورکړل شویو هغو ځمکو چې کورونه پکې جوړ شوي څښتنان یې مجبور دي، چې د دغې ځمکې بیاځلي قیمت طالبانو ته ورکړي.

طالبانو د پخواني دولت د ولسي جرګې پخوانی غړی ملا تره خېل د اکټوبر پر ۲۶مه نېټه د ځمکو د غصب په تور ونیوه او هغوی ته یې د درېیو ورځو نېټه وکړه، چې ټولې غصب شوې ځمکې او کورونه طالبانو ته وسپاري.

له دې وروسته طالبانو د ملا تره خېل څلور نورو ورونه هم د ځمکو د غصب او باج اخیستنې په تور نیولي، چې تر اوسه یې سرنوشت نه دی معلوم.

هڅه مو وکړه، چې د ملا تره خېل له ورور حاجي موسی سره اړیکه وکړو؛ خو له بار – بار اړیکو نیولو سره هم په دې ونه توانیدو.

د ملا تره خېل د کورنۍ یوه بل غړي د نوم د نه ښودلو په شرط وویل، چې طالبان د ملا تره خېل له نیولو یوه ورځ وروسته د دوی ټول کورونه محاصره کړل او دوی یې په زوره له کورونو وایستل.

نوموړي وویل، چې دوی په خپلو کورونو کې ټول وسایل پرېیښي او اوس په کابل کې له یو شمېر نورو خپلوانو سره د هغوی په کورونو کې اوسیږي.

د هغه په خبره، چې طالبانو ترې لس کوچني موټرونه او درې لارۍ هم نیولې دي.

له دې وړاندې د ملا تره خېل ورور حاجي موسی په یوې ویډیو کې چې نور ملایان او قومي مخور هم ور سره دي ویلي؛ د طالبانو د عدلیې وزیر ترې غوښتنه کړې وه، چې خپل کور، مدرسه او مېلمستون ورته خالي کړي، دوی دا ټول ورته خالي کړي او دوی ترې تللي.

هغه ویلي، چې د ملا تره خیل محمدي د خوشي کولو لپاره یې د طالبانو د عدلیې وزیر ټول شرطونه پوره کړل؛ خو نه یوازې هغه خوشی نه شو، بلکې څلور وروڼه او یو وراره یې هم بندي شول.

نوموړی زیاته کړې وه، چې پر دې سربېره یې د وزیر په امر له خپل نیکه او پلار ور پاتې جایدادونه ور پرېښول او دوی ترې وکوچېدل.

هغه وايي، چې د طالبانو د ټولبښنې له امله هېواد کې پاتې شول؛ خو اوس یې وروڼه بندیان دي.

ملا تره خېل محمدي د جمهوریت پر مهال څو ځلې د کوچیانو په استازۍ د ولسي جرګې یو ځواکمن وکیل و.

پر نوموړي د ځمکو د غصب تورونه دي؛ خو ډېری دا ځمکې د پخواني ولسمشر حامد کرزي په واکمنۍ کې د فرمان له مخې ور کړل شوې وې.

ملا تره خېل خپلو خلکو ته د ځمکو پر ورکړه سربېره څو مدرسې او روغتیايي مرکزونه او روغتونونه هم جوړ کړي دي.

ملا تره خېل د جمهوریت پر مهال له طالبانو سره پر خواخوږۍ هم تورن و.

د ای ایس پي ار خبرپاڼه زیاتوي، چې دغه عملیات د چهارشنبې په ورځ «د لړم ۲۴مه» د کشفي معلوماتو په اساس شوي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دا وسلوال له سرتېرو سره په مخامخ جګړه کې وژل شوي دي او دوی په دغه سیمه کې هدفي وژنې کولې.

بل خوا په ټیلګرام کې ټي ټي پي ته نږدې کانال "الجهاد" بیا د پاکستاني پوځ د عملیاتو پخلی کړی او ویلي یې دي، چې په دې پېښه کې د دوی درې ملګري وژل شوي دي.

دوی زیاته کړې، چې په مخامخ نښته کې د پاکستان د پوځ د یو لوړه رتبه افسر په ګډون څلور پوځیان وژل شوي دي.

په دې وروستیو اونیو کې د پاکستان په مختلفو سیمو په تېره خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې د پوځ او وسلوالو تر منځ مخامخ نښتې رامنځته کیږي، چې دواړه خواوې د تلفاتو په اړه مختلف ارقام وړاندې کوي.

نوموړی نن چهار شنبه «د لړم۲۴مه» په تورخم کې د راستنو شویو کډوالو پوښتنې ته ورغلی او دغو ټولو راستنو شویو افغانانو ته یې د غرمې ډوډۍ هم تیاره کړې وه.

حشمت شهیدي وویل، چې راستانه شوي افغانان له جدي ستونزو سره مخ دي او ټول افغانان باید په دې حساسو وختونو کې له دوی سره مرسته وکړي.

هغه وویل: "نه یوازې دا چې نړیوالې مرستندویه موسسې بلکې پر خپلو ملي سوداګرو هم غږ کوم، چې زموږ بېرته راستانه شوي کډوال وروڼه د دوی مرستې ته اړتیا لري، خپله مرسته مه سپموئ، راځئ خپلو افغانانو ته لاس ورکړو".

شهیدي د راستنېدونکو افغان کډوالو له ځوانانو سره د کرېکټ نمایشي لوبه هم وکړه او دا نمایش یې د راستنو شویو افغان کډوالو په نوم کړ.

دا لومړی ځل دی، چې د کرېکټ د ملي لوبډلې لوبغاړی په تورخم کې د راستنېدونکو کډوالو پوښتنې ته ورغلی او له دوی سره یې د بېرته راستنېدو په پار د خوښۍ تر څنګ پر روان حالت خواخوږي ښودلې ده.

خو تر نوموړي مخکې د افغان کرېکټ ملي لوبډلې بل لوبغاړي مجیب په نړیوال جام کې خپل مډال هم له پاکستانه د ستنېدونکو افغان کډوالو په نوم کړ.