د کډوالو برخه کې د طالبانو اتشه: پاکستان دې د ستنېدونکو افغان کډوالو له ځورولو مخنیوی وکړي

د کندهار ولايت د سپين بولدک د سرحدي چارو آمریت د معلوماتو له مخې، له دغې لارې د ٢زره او ۹۵۹ کډوال په جبري توګه هیواد ته ستانه کړای شوي دي.

له دې سره همهاله، د ننګرهار ولايت د تورخم سرحدي آمریت د معلوماتو له مخې، د ١٦٤٠ کسان چې ٢٨٢ کورنۍ دي په جبري ډول د تورخم له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.

د یو بل خبر له مخې، له پاکستان او ایران څخه د کډوالو د اېستلو د لړۍ پر دوام له ایران څخه هم یو زرو ۵ سوه او ۹۲ افغانان په زوره اېستل شوي دي.

سرچينه زياتوي، له دغو دواړو هیوادونو څخه راستنې شوې کورنۍ د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو کمېشنرۍ او د کډوالو د نړيوال سازمان دفترونو ته ور وپېژندل شوې.

د یادولو ده چې، د ژمي په رانږدې کیدو سره له ایران او پاکستانه په جبري او ډلییزه توګه د افغانو کډوالو اېستل او د هغوی نامالوم برخلیک، په افغانستان کې د بشري ناورین د رامنځته کیدو ګواښونه زیات کړي دي.

د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او وېزه د تګ راتګ په غبرګون کې د پرلت وهلو نن یک شنبه د (لړم ۲۸مه) يوه میاشت بشړه شوه.

پرلت وهونکي وايي، ارادې یې قوي دي او له خپلې غوښتنې نه پر شا کیږي، خو د پاکستان حکومت یې پر وړاندې لا هم چوپ پاتې دی.

پوره دیرش ورځې وړاندې د سوېلي پښتونخوا چمن اوسیدونکو د پاکستان حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کې پرلت وهلی چې د سپین بولدک ـ چمن په دروازه دې تګ راتګ په پاسپورټ او ویزه وشي.

په دغه پرلت کې لسګونه زره کسان برخه لري، او غوښتنه يې دا ده چې «د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه پاسپورټ او وېزه نه منو.»

د پرلت په دېرشمه ورځ هم زرګونه کسان راټول دي او د پاکستان له لوري د پاسپورټ او وېزې د جبري کېدو په غبرګون کې يې خپل اعتراض ته دوام ورکړی.

د چمن د لغړي اتحاد مشر غوث الله پرلت ته د وینا پر مهال وویل چې د پاکستان د یادې پریکړې په اړه دې د افغانستان اوسني واکداران "طالبان"دې د سپین بولدک ـ چمن پر دروازه په پاسپورټ او وېزې د تګ راتګ په اړه خپل دریځ معلوم کړي.

نوموړی وايي: «د طالبانو مشران پښتانه دي په پښتو پوهیږي ولې د دغه زرګونو کسانو غږ نه اوري؟ همدلته د طالبانو یا وړرونه او یاهم نور خپلوان هم اوسیږي نو دوی باید زموږ غږ واوري او خپل دریځ دې په ډاګه کړي.»

همدارنګه نوموړی ګواښ کوي او وايي، که د پاکستان حکومت له لوري یې غوښتنې و نه منل شي د نجونو د ښوونځیو تر څنګ به په چمن کې د ټولو دولتي ادارو دروازې بندې کړي.«که مو پاکستان او د چمن ځايي چارواکي غوښتنې و نه مني موږ د نجونو ښوونځي بندوو، د پاسپورټ د دفتر دروازې تړو، د ټولو دولتي ادارو دروازې بندوو او هیڅ دولتي کس ته اجازه نه ورکو چې په ښار کې تګ راتګ وکړي.»

د یاد پرلت په ملاتړ دوه ورځې وړاندې په چمن کې زرګونو ماشومانو هم لاریون کړی و چې د پاکستان حکومت د یاد پرلت غوښتنې ومني، خو د پاکستان حکومت تردې مهاله د یاد پرلت په اړه هیڅ غبرګون نه دی ښودلی.

د افغانستان بانک د شنبې په ورځ د (لړم ۲۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې، په سوځول شویو پیسو کې له یوګون څخه نیولې تر زرګون پوري بانکنوټونه شامل وو.

د طالبان تر واک لاندې افغانستان بانک د خبرپاڼې له مخې، د دغه بانک مرستیال نوراحمد اغا د دغو بانکنوټونو د سوځولو پر مهال له هېوادوالو غوښتي څو په خپلو ورځنيو سوداګریزو راکړو ورکړو کې له افغانیو څخه کار واخلي او د بانکنوټونو سمې ساتنې ته دې پاملرنه وکړي.

هغه زياته کړه، چې د بانکنوټونو ساتنه د ټولو هیوادوالو ملي دنده ده او ټول بايد د دغه مسوليت په ترسره کولو کې ونډه واخلي.

یو شمېر هیوادوال وایي چې، د پیسو سوځول مناسبه حل لاره نه ده او اړوندې ادارې باید د پیسو د سمې ساتنې له پاره د عامه پوهاوي پروګرامونه جوړ کړي.

له دې سره، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان بانک بیا تل ویلي چې د بانکنوټونو د ژر زړیدو لامل په بازارونو کې د نغدو پیسو تبادله او د هیوادوالو له خوا په ناسمه توګه د پیسو ساتل دي.

د راپورونو له مخې، د پاکستانۍ رسنۍ «ډان نیوز» د «کډوالو قرباني» تر سرلیک لاندې یوه مقاله خپره کړې او لیکلي یې دي: «دا مهال د پاکستان له اسلامي جمهوریت څخه د څه باندې یو میلیون او ۷ لکه مسلمانو افغان کډوالو اېستل پیل شوي چې په ۱۹۴۸ کال کې د صهیونیستي اسراییلو له لوري له اېستل شویو فلسطینیانو دوه برابره زیات دي.»

مقالې د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو وزیر وروستیو څرګندونو ته په اشارې لیکلي چې آن هغه افغانان چې د استوګنې قانوني اسناد لري هم له هېواده اېستل کېږي او افغان اتباعو ته دېرش ورځې وخت ورکړل شوی چې خپلې شتمنۍ وپلوري او دا حکم يې کړی چې هرې کورنۍ ته یوازې ۵۰ زره کلدارو د وتلو اجازه ورکړل شوې ده. چې شاوخوا 180 امریکايي ډالر کیږي، مقاله وړاندې لیکي: «له دې څخه ډیر بې رحمه څوک کیدای شي؟ صهیونیستان؟»

دغې رسنۍ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ فرضي کرښې دواړو غاړو ته د قبایلي وګړو د تګ راتګ له پاره د ویزو په لګولو د نیوکې په کولو سره زیاته کړه: «د افغان کډوالو مسله په هیواد کې دننه د مذهبي هویت پر بنسټ د رامنځته شويو تضادونو ډېرېدل په ډاګه کوي.»

په مقاله کې دا هم راغلي: «په پاکستان کې له مېشتو افغان کډوالو سره چلند باید له نړیوالو نورمونو سره سم او د بشري حقونو او انساني کرامت ته په پام سره وشي او لږ تر لږه هغه کسان چې په پاکستان کې زېږېدلي دي، باید د پاکستان تابعیت ورکړل شي چې له نورو سره مساوي حقونه ولري.»

د بشري حقونو د فعالانو دغه لاریون د شنبې په ورځ د (لړم ۲۷مه) په کراچې ښار کې تر سره شو.

لاریون کوونکو په یوه اعلامیه کې لیکلي چې «د بې اسناده کډوالو د اېستلو په اړه د پاکستان حکومت له پرېکړې وروسته، پولیس او نورې د قانون پلي کونکي ادارې په ناوړه او نا مسولانه توګه د افغان کډوالو او پاکستاني پښتنو ځورونې، ډارولو او په ناقانونه توګه نیول دې ودروي.»

د کډوالو د حقونو دغه ډله وايي، پاکستان باید د افغانستان په بې ثباته کولو او د میلیونونو خلکو ژوند په خطر کې اچولو کې خپل رول ومني.

د دغې ډلې په اعلامیه کې راغلي: «که پاکستان په تېر کې مسولانه عمل کړی وای، نو افغانان به له خپلو کورونو نه وای بې ځایه شوي.»

دغه بنسټ زیاتوي چې له اکتوبر میاشتې راهیسې تر درې لکه ډېر افغان کډوال په زور له پاکستانه اېستل شوي.

د کډوالو له پاره د عمل ګډې کمېټې د پاکستان له سرپرست حکومت څخه وغوښتل چې د کډوالو د اېستلو او ناقانونه نیولو بهیر سملاسي ودروي او د نیول شویو کډوالو له پاره دې د دغه هیواد له اساسي قانون سره سم د آزادې محکمې زمینه برابره کړي.

د پاکستان پولیسو د نومبر په لومړۍ نېټه د قانوني اسنادو نه لرونکو کډوالو د نیولو او اېستلو لړۍ پیل کړي ده.

په وروستیو اوونیو کې هره ورځ زرګونه کډوال له پاکستانه اېستل شوي.

په دغو کډوالو کې ډیری هغه کورنۍ دي چې د ژوند ډیره برخه یې په پاکستان کې تېره کړې او اوس اړ شوي چې هلته خپل کورونه پرېږدي.

پاکستان په تېرو میاشتو کې په سلګونو افغان کډوال بندیان کړي هم دي چې په هغو کې د پام وړ شمېر ماشومان او ښځې دي.

د بشري حقونو سازمانونو په وار وار د پاکستاني پولیسو له لوري د نیول شویو افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.