د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان بانک وايي، د دغه بانک د قانون له مخې یې د هیواد په ختیځ زون کې ۱۱۸ میلیونه او ۸ لکه او ۵۵ زره افغانۍ بانکنوټونه سوځولي دي. طالبانو د دغو بانکنوټونو سوځولو لامل د د نوټونو زړښت بللی.
د افغانستان بانک د شنبې په ورځ د (لړم ۲۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې، په سوځول شویو پیسو کې له یوګون څخه نیولې تر زرګون پوري بانکنوټونه شامل وو.
د طالبان تر واک لاندې افغانستان بانک د خبرپاڼې له مخې، د دغه بانک مرستیال نوراحمد اغا د دغو بانکنوټونو د سوځولو پر مهال له هېوادوالو غوښتي څو په خپلو ورځنيو سوداګریزو راکړو ورکړو کې له افغانیو څخه کار واخلي او د بانکنوټونو سمې ساتنې ته دې پاملرنه وکړي.
هغه زياته کړه، چې د بانکنوټونو ساتنه د ټولو هیوادوالو ملي دنده ده او ټول بايد د دغه مسوليت په ترسره کولو کې ونډه واخلي.
یو شمېر هیوادوال وایي چې، د پیسو سوځول مناسبه حل لاره نه ده او اړوندې ادارې باید د پیسو د سمې ساتنې له پاره د عامه پوهاوي پروګرامونه جوړ کړي.
له دې سره، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان بانک بیا تل ویلي چې د بانکنوټونو د ژر زړیدو لامل په بازارونو کې د نغدو پیسو تبادله او د هیوادوالو له خوا په ناسمه توګه د پیسو ساتل دي.
پاکستانۍ ډان ورځپاڼې د افغان کډوالو پر شړلو نیوکه کړې او لیکلي یې دي، چې د اسلام اباد دغه ګام پر کابل د فشار راوړلو او د پاکستان د "ستراتیژیک ژوروالي" د نظریې د ناکامۍ له امله دی. پاکستاني حکومت تر اوسه پورې نږدې درې نیم لکه افغان کډوال له پاکستانه اېستلي دي.
د راپورونو له مخې، د پاکستانۍ رسنۍ «ډان نیوز» د «کډوالو قرباني» تر سرلیک لاندې یوه مقاله خپره کړې او لیکلي یې دي: «دا مهال د پاکستان له اسلامي جمهوریت څخه د څه باندې یو میلیون او ۷ لکه مسلمانو افغان کډوالو اېستل پیل شوي چې په ۱۹۴۸ کال کې د صهیونیستي اسراییلو له لوري له اېستل شویو فلسطینیانو دوه برابره زیات دي.»
مقالې د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو وزیر وروستیو څرګندونو ته په اشارې لیکلي چې آن هغه افغانان چې د استوګنې قانوني اسناد لري هم له هېواده اېستل کېږي او افغان اتباعو ته دېرش ورځې وخت ورکړل شوی چې خپلې شتمنۍ وپلوري او دا حکم يې کړی چې هرې کورنۍ ته یوازې ۵۰ زره کلدارو د وتلو اجازه ورکړل شوې ده. چې شاوخوا 180 امریکايي ډالر کیږي، مقاله وړاندې لیکي: «له دې څخه ډیر بې رحمه څوک کیدای شي؟ صهیونیستان؟»
دغې رسنۍ د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ فرضي کرښې دواړو غاړو ته د قبایلي وګړو د تګ راتګ له پاره د ویزو په لګولو د نیوکې په کولو سره زیاته کړه: «د افغان کډوالو مسله په هیواد کې دننه د مذهبي هویت پر بنسټ د رامنځته شويو تضادونو ډېرېدل په ډاګه کوي.»
په مقاله کې دا هم راغلي: «په پاکستان کې له مېشتو افغان کډوالو سره چلند باید له نړیوالو نورمونو سره سم او د بشري حقونو او انساني کرامت ته په پام سره وشي او لږ تر لږه هغه کسان چې په پاکستان کې زېږېدلي دي، باید د پاکستان تابعیت ورکړل شي چې له نورو سره مساوي حقونه ولري.»
د پاکستان په کراچۍ ښار کې د بشري حقونو یوې ډلې په یوه احتجاجي لاریون کې د افغان کډوالو د نیولو او له پاکستان څخه د اېستلو د مخنیوي غوښتنه وکړه. د کډوالو له پاره د عمل ګډې کمېټې د دې لاریون جوړونکو د افغان کډوالو اېستل د کرکې ډک او نا مسولانه بللي دي.
د بشري حقونو د فعالانو دغه لاریون د شنبې په ورځ د (لړم ۲۷مه) په کراچې ښار کې تر سره شو.
لاریون کوونکو په یوه اعلامیه کې لیکلي چې «د بې اسناده کډوالو د اېستلو په اړه د پاکستان حکومت له پرېکړې وروسته، پولیس او نورې د قانون پلي کونکي ادارې په ناوړه او نا مسولانه توګه د افغان کډوالو او پاکستاني پښتنو ځورونې، ډارولو او په ناقانونه توګه نیول دې ودروي.»
د کډوالو د حقونو دغه ډله وايي، پاکستان باید د افغانستان په بې ثباته کولو او د میلیونونو خلکو ژوند په خطر کې اچولو کې خپل رول ومني.
د دغې ډلې په اعلامیه کې راغلي: «که پاکستان په تېر کې مسولانه عمل کړی وای، نو افغانان به له خپلو کورونو نه وای بې ځایه شوي.»
دغه بنسټ زیاتوي چې له اکتوبر میاشتې راهیسې تر درې لکه ډېر افغان کډوال په زور له پاکستانه اېستل شوي.
د کډوالو له پاره د عمل ګډې کمېټې د پاکستان له سرپرست حکومت څخه وغوښتل چې د کډوالو د اېستلو او ناقانونه نیولو بهیر سملاسي ودروي او د نیول شویو کډوالو له پاره دې د دغه هیواد له اساسي قانون سره سم د آزادې محکمې زمینه برابره کړي.
د پاکستان پولیسو د نومبر په لومړۍ نېټه د قانوني اسنادو نه لرونکو کډوالو د نیولو او اېستلو لړۍ پیل کړي ده.
په وروستیو اوونیو کې هره ورځ زرګونه کډوال له پاکستانه اېستل شوي.
په دغو کډوالو کې ډیری هغه کورنۍ دي چې د ژوند ډیره برخه یې په پاکستان کې تېره کړې او اوس اړ شوي چې هلته خپل کورونه پرېږدي.
پاکستان په تېرو میاشتو کې په سلګونو افغان کډوال بندیان کړي هم دي چې په هغو کې د پام وړ شمېر ماشومان او ښځې دي.
د بشري حقونو سازمانونو په وار وار د پاکستاني پولیسو له لوري د نیول شویو افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
د پښتون ژغورني غورځنګ مشر منظور پښتین د یو شمېر هغو پاکستاني دیني عالمانو چې څو ورځې وړاندې یې د دغه هېواد د پوځ له لوی درستیز عاصم منیر سره په کتنه کې د افغان کډوالو د اېستلو له بهیر څخه ملاتړ کړی و، په کلکو ټکو وغندله.
منظور پښتین تېره ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې: «ځینو پاکستاني دیني علماوو د عاصم منير د رضایت په خاطر له افغانانو سره د روان ظلم او جبر ملاتړ اعلان کړ، د ظلم او ظالم په ملګرتيا کې د الله تعالى رضا نه وي خو دوی د جنرال رضا ته وکتل.»
نوموړي وړاندې ویلي چې: «پاکستان تل د پښتنو افغانانو د بربادۍ له پاره د جنرالانو احکامات منلي دي، کاش دوی د ظالم او مظلوم فرق کړلای شوی.»
دغو پاکستاني عالمانو د افغان کډوالو د اېستلو له بهیر څخه د ملاتړ په څرګندولو سره له طالبانو وغوښتل چې د امنیتي اندېښنو د حل له پاره ګام اخلي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاندې زهرا ممتاز بلوڅ د پنجشنبې په ورځ د (لړم ۲۵مه) وویل، اسلام اباد داسې معلومات لري چې ښيي د تحریک طالبان پاکستان غړي په دغه هېواد کې له ځینو "بې اسناده کډوالو" سره په اړیکه کې دي او دغه وسله واله ډله په افغانستان کې پټنځي لري.
د پاکستان د پوځ لوی درستیز د پاکستان له عالمانو وغوښتل چې د سخت دریځو او افراطي ډلو د ناسمو تبلیغاتو د له منځه وړلو له پاره اقدام وکړي او د کورنیو اختلافاتو د مخنیوي له پاره هڅې وکړي.
پاکستان تر هغه وروسته د بې اسناده افغانانو د اېستلو پرېکړه وکړه چې په دې هیواد کې ترهګریز فعالیتونه زیات شول او د پاکستاني چارواکو په خبره ددې ترهګریزونو فعالیتونو پلان له افغانستانه جوړیږي.
د ماشومانو خونديتوب نړیوال سازمان د شنبې په ورځ د یوه راپور په خپرولو سره د افغان کډوالو په تېره بیا د هغو ماشومانو ترمنځ چې له پاکستانه افغانستان ته راستنيږي، د بېلابېلو ساري ناروغیو د خپرېدو خبر ورکړ.
دغه سازمان ویلي، هغه کډوال چې له پاکستانه راستانه شوي د ساري ناروغیو نښې لري او دا ناروغۍ په چټکۍ سره خپرېږي.
د دغه سازمان د معلوماو له مخې نس ناستی (اسهال) یوه له هغو جدي ستونزو څخه ده چې په دې وروستیو ورځو کې د افغانستان او پاکستان په پولو کې د استوګنې په ناڅاپي پنډغالو کې د کډوالو ماشومانو په منځ کې لېدل شوې او دغه ناروغي چې د مناسبې تغذیې او د روغتیایي حفظ الصحې د نشتوالي له امله رامنځته کیږي، په چټکۍ سره خپریږي.
دغه سازمان ویلي چې، تنفسي ناروغۍ له پاکستانه د راستنیدونکو کډوالو ترمنځ بله ستونزه ده چې په پراخه توګه لیدل کیږي، ځکه چې کډوال تر ډېره د دوړو او توپانونو، ککړو سرپټو پناه ځایونو او د نورو ناروغانو ترمنځ د پاتې کیدو او سړې هوا له امله په دغې ناروغۍ اخته شوي.
د دغه سازمان د شمېرو له مخې، د ۲۸۶ زره افغان کډوالو له ډلې څخه چې په دې وروستیو کې له پاکستانه افغانستان ته راستانه شوي او په ناڅاپي پنډغالو کې مېشت دي، ۸۰ سلنه یې ښځې او ماشومان دي.
یاد سازمان ویلي چې یوازې په نومبر میاشت کې ۱۳۹ زره کسان په افغانستان کې دننه په ناڅاپي پنډغالو کې مېشت شوي چې په دوی کې ۶۰ سلنه ماشومان له ۱۷ کلونو کم عمر لري او په هرو څلورو ماشومانو کې یو یې تر پنځو کلونو کم عمر لري.
له بلې خوا له پاکستان څخه د افغان کډوالو په ډله ییزه او یوه وخت کې راستنېدل، په داسې حال کې چې د دوی له پاره هیڅ روښانه راتلونکی نشته او په ناڅاپي پنډغالو او تر خیمو لاندې سلګونه زره کسان اوسیږي د دې لامل شوی چې دغه کسان د خوړو اسانتیاوو، د څښاکو پاکو اوبو او همدارنګه د مینځلو له پاره اوبو ته کم لاسرسی ولري او دا ستونزه د ساري ناروغیو د خپریدو لامل شوې چې د کډوالو ترمنځ په چټکۍ خپریږي.
د ماشومانو خونديتوب نړیوال سازمان د راپور له مخې، په تېره یوه میاشت کې د دغه سازمان روغتیايي مرکزونو کې د شدیدې تنفسي ناروغۍ څه باندې ۳ زره او د شدید نس ناستي (اسهال) د ۱۲۰۰ ماشومانو درملنه شوې ده.
دغه سازمان ټینګار کړی چې د شته بشري ناورین له امله به راتلونکی ژمی بیړنیو مرستو ته د لاسرسي اړتیا لاپسې زیاته کړي.
پښتون ژغورنې غورځنګ، د پاکستان له لوري د افغان کډوالو په وړاندې د روان ناوړه چلند د غندولو په غبرګون او د چمن پرلت په ملاتړ لاریون وکړ له تېرو څو اونیو راهیسې پي ټي ايم د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د ناوړه انساني چلند په غبرګون د اروپا په ځینو هیوادونو کې لاریونونه کړي.
دغه غورځنګ تېره ورځ په بلجیم کې د اروپا پارلمان مخې ته د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د ناوړه انساني چلند په غبرګون لاریون ترسره کړ.
په بلجیم کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مسول امین پښتون وايي، دا ډول لاریونونو ته به په اروپايي هیوادونو کې دوام ورکوي چې پاکستان له افغان کډوالو سره د غیر انساني کړنو څخه لاس واخلي.
نوموړی وايي: «د اروپا په بلجیم کې د اروپا پارلمان مخې ته ګڼ شمېر افغانان د خپلو هغو افغانانو په ملاتړ راټول شوي دي چې پاکستان یې په ډير ظلم او نامردانه شکل په زور افغانستان ته لیږي. موږ د پاکستان دغه عمل غندو او موږ د خپلو هغه ملګرو ملاتړ کوو، کومو چې په چمن کې پرلت وهلی او هغوی چې پلی لاریون یې د چمن څخه کوټې ته پیل کړی دی. زموږ د لاریونونو لړۍ به دوام لري له دې وروسته په فرانسه کې دغه ډول لاریون لرو.»
لاریون کوونکي وايي، په اوسنیو حالاتو کې افغانستان له یو بشري ناورین او لوږې سره مخ دی، خو پاکستان له دغه هیواده په زور د افغان کډوالو په اېستلو سره په افغانستان کې بشري ناورین نور ډیروي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ دغه لاریون کوونکي له نړیوالو غوښتنه کوي چې د افغان کډوالو غږ واوري.
په هالنډ کې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشرتابه غړی قدرت الله علیخیل وايي: «موږ نړیوالو ته د افغانانو غږ رسوو، د پنجاب د هغه ناروا چلند په غبرګون چې د افغان کډوالو سره یې کوي یایې د پښتون ژغورنې له غړو سره کوي. او د هغو پښتنو د حقونو د دفاع غږ پورته کوو، چې په پاکستان کې د پښتونو د حقونو د دفاع له پاره غږ پورته کوي او د پاکستان حکومت له لوري بندیان کیږي.»
د پښتون ژغورنې غورځنګ داسې مهال په اروپايي هیوادونو کې د پاکستان له لوري د افغان کډوالو سره د ناوړه انساني چلند د غندلو په موخه لاریونونه پیل کړي چې له تېرو ۱۹ ورځو راهیسې د پاکستان له لوري په زور د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل او روانه ده، او په دغه موده کې یې کابو درې نیم لکه افغان کډوال په زور له پاکستانه اېستلي دي.