سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د دایکنډي د میرامور ولسوالۍ پخوانی د استخباراتو امر د یکشنبې په ورځ (د لړم ۲۸مه) ماښام مهال د دایکنډي ولایت په مرکز کې په خپل کور کې په ډزو وژل شوی دی. سرچينې زياته کړې، چې دغه افسر د وسله والو طالبانو له خوا وژل شوى دى.
وروسته له هغه چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، داود وحدت د دایکنډي د طالبانو په امنیه قومندانۍ کې د استخباراتو غړی هم و.
تر اوسه پورې د دغې وژنې علت معلوم نه دى او طالبانو هم په دې باب څه نه دي ويلي.
په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ په وروستیو دوو کلونو کې د پخواني افغان حکومت یو شمېر پوځیان او پخواني کارکوونکي د طالبانو له خوا په مرموز ډول وژل شوي دي.
څه موده وړاندې یوناما په یوه راپور کې اعلان وکړ، چې په تېرو دوو کلونو کې د "غیر قانوني وژنو او شکنجې" له ۸۰۰ څخه د زیاتو قضیو د ثبت ترڅنګ، د دولتي چارواکو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو د وژلو ۲۱۸ قضيې ثبت شوې دي او عاملین یې نه دي نیول شوي.
د امریکا د استازو د جرګې د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر مایکل مککال ځینو اروپايي هېوادونو ته د طالبانو د یوه چارواکي د سفر په اړه غبرګون ښودلی او ویلي یې دي، چې دا د نه منلو وړ ده.
مکال د یکشنبې په ورځ وویل: "هېوادونه باید د طالبانو پر غړو د سفر بندیز په پراخولو او پلي کولو کې په ګډه عمل وکړي".
د یکشنبې په ورځ د امریکا د استازو د جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې یو شمېر اروپايي هېوادونو ته د طالبانو د خوړو او درملو د ملي ادارې د مشر عبدالباري عمر د سفر په اړه خبر خپور کړ او په دې اړه یې د امریکا د متحدو ایالتونو د استازو د جرګې غبرګون په خپل اکونټ کې خپور کړ.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلي پېغامونه ښیي چې د طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر له ګڼو ډیپلوماټانو او سفیرانو سره د لیدنې لپاره تماس نیولی.
له عبدالباري عمر سره په چک، اسپانیا او هالنډ کې افغان ډېپلوماټانو لیدلي؛ خو نورو هېوادونو کې ډېپلوماټانو ور سره لیدنه رد کړې ده.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته نن یکشنبه د ( لړم ۲۸ مه ) څو سرچینو وویل، چې په هالند کې د روغتیا نړۍوال سازمان له ناستې وروسته طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر شاوخوا دوه اوونۍ د اروپا په یو شمیر هیوادونو کې ګرځیدلی او د خپلې ډلې لپاره یې سیاسي حرکتونه کړي دي.
د جرمني په کولن کې د نوموړي تر څرګندونو وروسته جرمن چارواکو د نوموړي په ورتګ بې خبري وښوده او ویې ویل، چې په دې هکله پلټنې کوي.
ور پسې د هالنډ د روغتیا وزیر هم له نوموړي سره د روغتیا نړۍوال سازمان غونډه کې په انځور اخیستو بښنه وغوښته او ویې ویل چې نوموړی یې نه پېژاند.
خو افغانستان انټرنشنل ته په دغه غونډه کې د عبدالباري عمر رسېدلی کارت ښيي چې دغه طالب چارواکي د افغانستان د خوړو او درملو ادارې په استازیتوب په دغه غونډه کې کډون کړی دی.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د ارګ یوې معتبرې سرچینې ویلي، د تېر کال له جدي میاشتې تر اوسه د طالبانو د کورنیو چارو وزیر ۴ میلیارده افغانۍ د اپراتیفي پیسو په نوم اخیستې. د طالبانو مالیې وزارت کې هم سرچینې وايي، له حقاني سره تر جنجال وروسته هدایت الله بدری له دغه وزارت لرې کړل شو.
دغې سرچینې د هویت د پټ ساتلو په شرط افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې که څه هم د طالبانو د کورنیو چارو وزرات خپله عادي او انکشافي بودیجه د مالیې له وزارت څخه تر لاسه کړې؛ خو پر دغه بودیجې سربېره سراج حقاني تر دې مهاله په پنځو مرحلو کې څلور میلیارده افغانۍ تر لاسه کړې دي.
سرچینې وویل: “ لومړی قسط پېسې چې ۷۶۰ میلیونه افغانۍ کیږي د تېرکال په دلوې میاشتې کې اخیستل شوې، دویم قسط پېسې ۵۴۰ میلیونه افغانۍ کیږي، د روان کال په ثور میاشت کې اخیستل شوې، درېیم قسط پېسې ۱،۱ میلیارد افغانۍ کیږي، چې په تېره سرطان میاشت کې اخیستل شوې، څلورم قسط چې ۸۹۰ میلیونه افغانۍ دي، په تېره سنبلې میاشت کې اخیستل شوې او پنځم قسط پېسې چې ۷۰۳ میلیونه افغانۍ دي، په عقرب میاشت کې یې تر لاسه کړې دي”.
د یادې سرچینې په خبره، د تېر کال د دلوې میاشتې د پېسو له اخیستو وروسته د سراج الدین حقاني او د طالبانو د ماليې د وزیر هدایت الله بدري تر منځ د دویم قسط پېسو پر ورکړه جنجال رامنځته شو او دا مساله د طالبانو تر مشر ملا هبت الله ورسېده.
سرچینې وویل: “ که څه هم هدایت الله بدري د ملا هبت الله دفتر ته د بې حسابه پېسو پر ورکړه پخوا هم نیوکه لرله؛ خو له سراج الدین حقاني سره پر پېسو له جنجال وروسته ملا هبت الله د روان کال په حمل میاشت کې یې نوموړی له مالیې وزارته لرې کړ او د بانک رییس یې وګوماره”.
د هدایت الله بدري تر ګوښه کېدو وروسته د افغانستان د پخواني حکومت د ملي امنیت لوی رییس رحمت الله نبیل هم ویلي و چې نوموړی ځکه له دندې لرې کړل شوی چې «د ملا هبت الله نږدې کسانو له دغه وزارت په ناسم ډول پیسې غوښتې.» او نوموړي یې مخالفت کاوه.
د رحمت الله نبیل په خبره: «تیر یو کال له مالیې وزارت څخه تر ۶۰ میليارده افغانيو په مختلفو نومونو د مختلفو افرادو په واسطه د مختلفو مصرفو په بهانه ایستل شوې دي.»
د مالیې وزارت سرچینه هم وايي، چې د هدایت الله بدري به ګوښه کېدو وروسته د سراج الدین حقاني د پېسو او نورو اسنادو د چټک پروسس په موخه د چارو په اداره کې هم یو شمېر بدلونونه راغلل او د ځینو ریاستونو رییسان د سراج الدین حقاني په خوښه وګومارل شول.
بل خوا د طالبانو د مالیې وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل – پښتو ته د سراج الدین حقاني او پخواني مالیې وزیر هدایت الله بدري تر منځ د پېسو پر سر رامنځته شوي جنجال د تایید تر څنګ د طالبانو کورنیو چارو وزیر ته د اوپراتیفي پېسو ورکړه تایید کړه.
سرچینې د پېسو له اندازې بې خبري وښوده او زیاته یې کړه، چې د طالبانو د مشر ملا هبت الله، سراج حقاني، ملا حسن اخوند او ملا یعقوب دفترونو ته د پیسو د ورکړې مسایل او اسناد ډېر محرم او ټولې چارې یې وزیر او د هغه رییس دفتر په خپله تنظیموي.
د مالیې وزارت دغه سرچینه وايي، چې د طالبانو یو شمېر نورو مشرانو ته هم د انډیوالانو د دسترخوان، دسترسي او اپراتیفي بودیجې په نوم هره میاشت پېسې ورکول کیږي.
بل خوا یو شمېر خبریالانو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې سراج الدین حقاني د خپلو ولایتي سفرونو په ترڅ کې یو شمېر قومي مشرانو، مدني فعالانو او خبریالانو ته پېسې ورکړې دي.
یوه خبریال د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې خوست ته سراج الدین حقاني په خپل سفر کې ګڼو قومي مشرانو، خبریالانو او یو شمېر فعالانو ته د سفر خرڅ په نوم هر کس ته له شلو زرو نیولې تر پنځوس زرو افغانۍ ورکړې.
د طالبانو په کورنیو چارو وزرات کې سراج الدین حقاني ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې یوه اندازه پېسې دغه وزیر ته ورکول کیږي.
دا سرچینه وايي، چې دې ته ورته پېسې د طالبانو مشر ملا هبت الله، ملا برادر، ملا یعقوب او د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق هم د ملګرو د اعاشې په نوم اخلي.
تر اوسه د دغو څلور زره میلیونو «څلور میلیارده» افغانیو د مصرف ځای او درک نه دی معلوم.
افغانستان انټرنشنل- پښتو هڅه وکړه، چې په دې اړه د طالبانو د کورنیو چارو د وزیر سراج الدین حقاني نظر واخلي، خو له پرلپسې هڅو سره د نوموړي ورور انس حقاني، همدا راز د دې وزارت ویاند او د سراج الدین حقاني د دفتر رییس ځواب را نه کړ.
په پخواني جمهوري دولت کې د ځانګړې مقررې پر بنسټ هم اپراتیفي پیسې والیانو، وزیرانو، د ولسمشر مرستیالانو او د ولسي او مشرانو جرګو رییسانو ته ورکول کېدې، چې کمه اندازه یې پنځه لکه او زیاته یې درې میلیونه افغانۍ وې.
له دې د زیاتو پېسو د ورکړې صلاحیت د ولسمشر په حکم پورې محدود و.
دا چې سراج حقاني ته په دې اندازه د پېسو د ورکړې حکم په چا پورې محدود دی او څوک د دې په دې اندازه د پېسو د ورکړې صلاحیت لري لا نه ده معلومه.
د پاکستان سرپرست لومړی وزیر وايي، افغان طالبان ښه پوهېږي چې د تحریک طالبان پاکستان وسلوال د دغه هېواد پرضد له کومه ځایه عملیات کوي. د انوارالحق کاکړ په خبره، پاکستاني طالبان د منځنۍ اسیا هېوادونو کې نه، بلکې افغان ځمکه کې دي او له هغه ځایه د پاکستان پرضد عملیات پلانوي.
افغان طالبانو د پاکستاني چارواکو دا تورونه تل رد کړي او وایي، هیچا ته اجازه نه ور کوي چې افغانستان د نورو هېوادونو پرضد وکاروي.
طالبان وايي، دوی پاکستان کې امن غواړي او په همدې خاطر یې د واک په لومړیو کې د اسلام اباد او پاکستاني طالبانو د خبرو کوربتوب هم وکړ.
انوارالحق کاکړ هم د جیو نیوز جرګه پروګرام کې ویلي، کله چې دوه کاله مخکې د خبرو تظاهر وشو، نو د ټي ټي پي خلک د کابل په هغو خبرو کې په رڼو سترګو ولیدل شول.
که څه هم طالب چارواکي وايي، پاکستاني طالبان له وزیرستانه دغو خبرو ته ورغلي وو، خو هغه وخت شنونکو ویل، طالبان دې خبرو سره اسلام اباد او نړۍ ته دا پلمه په لاس ور کړه چې ګویا د پاکستاني وسلوالو کوربانه دي.
ښاغلی کاکړ وايي، اوس به افغان طالبان دا پرېکړه کوي چې پاکستاني طالبان اسلام اباد ته سپاري او که پخپله یې پرضد ګام پورته کوي.
هغه ویلي، دا د منلو نه ده چې افغان ځمکه د پاکستان په خلاف کارېږي او افغان طالبان یې ننداره کوي.
د انوارالحق کاکړ دا مرکه نن د پاکستان وخت د شپې لس بجې او پنځه دقیقو باندې خپرېږي.
د طالبانو اقتصاد وزارت د افغانستان د اقتصادي وضعیت په اړه د امریکا د سولې انستیتیوت راپور ردوي او بې بنسټه یې بولي. د امریکا د سولې انستیتیوت د نړیوال بانک د راپورونو په ارزولو سره ویلي، چې د افغانستان اقتصاد له ځوړ سره مخ دی او د کډوالو ستنېدو سره به یې ستونزې لا ډېرې شي.
خو د طالبانو اقتصاد وزارت د یکشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وايي، چې افغانستان په تېرو دوو کلونو کې د اقتصاد په برخه کې پام وړ پرمختګ او لاسته راوړنې لري.
طالبانو «د انفلاسیون د کچې کنټرول، د افغانیو ثبات ساتل، د ملي عوایدو او صادراتو زیاتوالی او د پراختیایي پروژو تمویل» د افغانستان د اقتصاد د پرمختګ لاملونه بللي دي.
دې وروستیو کې افغانۍ د ډالر په مقابل کې خورا زیات ارزښت پیدا کړی، خو له دې سره په بازار کې د توکو بیې د پخوا په څېر لوړې دي.
همدارنګه د طالبانو په واکمنۍ کې ورځ تر بلې د افغانانو بې کاري زیاتېږي او هم یې بشري مرستو تکیا ډېرېږي.
له پاکستانه د افغان کډولو ستنېدل او د هرات زلزله هغه دوه نوي لاملونه دي چې په افغانستان کې یې نړیوالو مرستو ته لا اړتیا ډېره کړې ده.
د امریکا د سولې انسټیټیوټ هم د نړیوال بانک د تېرې اونۍ د دوو راپورونو په ارزولو سره پرون ویلي: د افغانستان اقتصاد له ځواړ سره مخ دی، ورځ تر بلې پکې بې کاري زیاتېږي او افغانان د خپلو لومړنیو توکو د اخیستلو وس نه لري.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلي پېغامونه ښیي چې د طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر له ګڼو ډیپلوماټانو او سفیرانو سره د لیدنې لپاره تماس نیولی. له عبدالباري عمر سره په چک، اسپانیا او هالنډ کې افغان ډيپلوماټانو لیدلي، خو نورو هېوادونو کې ډیپلوماټانو ور سره لیدنه رد کړې ده.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته نن یکشنبه د ( لړم ۲۸ مه ) څو سرچینو وویل چې په هالند کې د روغتیا نړيوال سازمان له ناستې وروسته طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر شاوخوا دوه اوونۍ د اروپا په یو شمیر هیوادونو کې ګرځیدلی او د خپلې ډلې لپاره یې سیاسي حرکتونه کړي دي.
د جرمني په کولن کې د نوموړي تر څرګندونو وروسته جرمن چارواکو د نوموړي په ورتګ بې خبري وښوده او ویې ویل، چې په دې هکله پلټنې کوي.
ور پسې د هالنډ د روغتیا وزیر هم له نوموړي سره د روغتیا نړيوال سازمان غونډه کې په انځور اخیستو بښنه وغوښته او ویې ویل چې نوموړی یې نه پېژاند.
خو افغانستان انټرنشنل ته په دغه غونډه کې د عبدالباري عمر رسېدلی کارت ښيي چې دغه طالب چارواکي د افغانستان د خوړو او درملو ادارې په استازیتوب په دغه غونډه کې کډون کړی دی.
عبدالباري عمر تېره ورځ ولیکل چې «هالنډ، بلجیم، سلواکیا او جرمني ته مې سفرونه کړي او اوس هم اروپا کې یم او له ګڼو افغانانو په شمول افغان ډېپلوماټانو او سفیرانو سره مې لیدلي دي. »
په بېلجیم کې د افغانستان سفیر نظیف الله سالارزي ته نژدې سرچېنې وویل چې د طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر عبدالباري عمر څو ځله پېغامونه استولي چې دی غواړي ورسره ناسته وکړي خو نظیف الله سالارزي د دغه طالب چارواکي غوښتنه رد کړې او ورسره یې نه دي لیدلي.
په هالند کې د افغانستان سفیر اصف رحیمي چې له دې وړاندې هم ویلي و چې له طالبانو سره تعامل لري، له دغه طالب چارواکي سره په څو ځایونو کې لیدل شوی دی.
د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو موندنې ښه يي چې اصف رحیمي له ګڼو افغان ډیپلوماټونو او افغانانو سره تماسونه نیولي او هڅه یې کړې چې له دغه طالب چارواکي لپاره د ناستو زمینه برابره کړي.
سرچینې زیاتوي چک جمهوریت، اسپانیا او هالند کې د افغانستان سفارت ځینو ډیپلوماټو له دغه طالب چارواکي سره له نژدې ناستې کړې دي.
په اروپايي هیوادونو کې دغه طالب چارواکي یو شمیر افغان ټولنو ته په خپله داسې پېغامونه استولي چې ګواکې د طالبانو د رهبر ملا هبت الله پیغام یې له ځان سره راوړی دی او غواړي چې دغه پېغام ور سره شریک کړي.
په هالند کې یو افغان چې له دغه طالب چارواکي سره ناسته کړې او ادعا کوي چې د عبدالباري عمر پاسپورټ یې په خپلو سترګو لیدلی وویل، چې ښاغلی عمر افغان پاسپورټ او د اروپا شینګین ویزه لري.
ځینو ډیپلوماټیکو سرچینو وویل چې د عبدالباري عمر د سفر جنجالي کېدو وروسته د اروپايي هیوادونو بهرنیو چارو وزارتونه په حرکت راغلي دي.
دوی د افغانستان د سفارتونو مسوولینو ته ویلي چې له دې وروسته دوی نشي کولی طالب چارواکو سره په دغو هیوادونو کې ناستې وکړي او یا هم غونډې ته یې دعوت کړي هغه په دې دلیل چې دغه هیوادونه تر اوسه پورې د طالبانو حکومت په رسمیت نه پيژني.
عبدالباري عمر په یو شمیر ناستو او لیدونکو کې داسې څرګندونې کړي چې د اروپا مېشتو یو شمیر کسانو توجو یې ځانته اړولې ده.
یو شمیر کسانو چې له غه طالب چارواکي سره لیدلي افغانستان انټرنشنل ـ پشتو ته وویل چې عبدالباري عمر په ځینو شخصي او عمومي غونډو کې د نجونو د تعلیم او کار ملاتړ کړی او په خپلو څرګندونو کې یې ټینکار کړی چې دا بندیز لنډمهاله دی.
د دغه طالب چارواکي بله نیوکه دا وه چې د طالبانو په دولتي ادارو کې باید وړ او مسکلي کسان وګومارل شي.
د جرمني په کولن ښار کې د کونړر کلتوري ټولنې په نوښت غونډه کې د نوموړي تر څرګندونو وروسته دا سفر خواله رسنیو کې لاس په لاس شو او د اروپايي چارواکو غبرګون یې وپاراوه.
د کونړ کلتوري ټولنه کې ځینو سرچینو وویل چې دوی د وروستیو نانداریو په اړه ناسته لري او په دې اړه تمه شته چې د غبرګون ښودلو لپاره اعلامیه خپره کړي.
دوی زیاتوي د ترکي ټولنې په ودانۍ کې دا ناسته د طالبانو د خوړو او درملو ادارې د مشر په غوښتنه دوی له دې ټولنې د ټاکلي وخت لپاره جوړه کړې وه.
اروپا ته طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر سفر هغه وخت غبرګونونه راپارول چې د جرمني کولن ښار کې د کونړ کلتوري ټولنې په کوربتوب یې په یوه غونډه کې وینا وکړه.
د جرمني د کورنیو او بهرنیو چارو وزارتونو ترڅنګ د هالند روغتیا وزارت ددغه طالب چارواکي سفر ته غبرګون ښودلی او دا یې غندلی دی او ویلي دي چې دوي به ددغه طالب چارواکي سفر وڅیړي.