افغان سندرغاړي امیرجان صبوري په ازبکستان کې د طالب ډیپلوماټ د پېژندنې مراسمو کې ګډون وکړ

عبدالقهار بلخي وايي، چې مېرمن اوتونبایوا د شنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو له سرپرست وزیر امیرخان متقي سره کتلي دي.

په هغه خبرپاڼه کې چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ویاند له خوا پر اکس خواله رسنۍ خپره شوې راغلي، چې مېرمن اوتونبایوا او امیرخان متقی د وروستیو ډیپلوماټیکو پرمختګونو، د دوحې د راتلونکې غونډې او د ملګرو ملتونو د ځانګړي همغږي کوونکي، سینیرلي اوغلو، د راپور په اړه خبرې کړي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ویاند په وینا، امیر خان متقي له مېرمن اوتنبایوا غوښتي چې په دوحه کې د راتلونکې غونډې د اجنډا او جوړښت په اړه ډېر معلومان ورکړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په دې غونډه کې ویلي، چې د همدغو څرګندونو پر بنسټ به دا ډله دوحې ته د خپل پلاوي د سفر په اړه پرېکړه وکړي.

د افغانستان په اړه د دغه سازمان د ځانګړي همغږي کوونکي فریدون سینیرلي اوغلو له "خپلواکې ارزونې او سپارښتنو" وروسته، د ملګرو ملتونو امنیت شورا د جدي په اتمه یو پرېکړه لیک تصویب کړ.

د ښاغلي سینیرلي اوغلو په راپور کې په نړۍواله ټولنه کې د افغانستان د "بشپړ ادغام" لپاره د یوې "لارې" جوړول او د وړاندیزونو د تطبیق لپاره د څارنې د میکانیزم د جوړولو طرحه وړاندې شوې ده.

دغه پریکړه لیک د امنیت شورا غړي او نور سیمه ییز او نړۍوال اړخونه د سینیرلي اوغلو د وړاندیزونو پلي کولو ته وهڅول او په ورته وخت کې یې د افغانستان د سولې لپاره د ځانګړي استازي د ټاکلو غوښتنه وکړه.

خو له دغه پرېکړه لیک وروسته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي ټاکل "غیر ضروري" بللې او ویلي یې دي، چې د دغه پرېکړه لیک په تصویب کې له طالبانو سره مشوره نه ده شوې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښاغلي متقي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۲۷۲۱ پرېکړه لیک په اړه د دې ډلې دریځ اعلان کړی او د امنیت شورا او طالبانو ترمنځ یې د رغنده خبرو اترو غوښتنه کړې.

په ۲۰۲۰ کال کې دغې مېرمنې خپل دوه زامن، چې عمرونه یې ۶ او ۱۰ کاله دي، د خپل پخواني خاوند له اجازې پرته، چې د دغو ماشومانو پلار دی، افغانستان ته وړي و.

فرانسې ته له ستنېدو وروسته، دغو دوو هلکانو شکایت کړی وو، چې په ناپاکو شرایطو کې سنت شوي دي. دوی ویلي، چې د غیر مسلکي کسانو له خوا د سنت کېدو له امله دوی فزیکي او رواني زیان رسول شوی دی.

د دغې ښځې مشر زوی د محکمې په غونډه کې ویلي، چې افغان پلار یې په افغانستان کې د اوسېدو پر مهال له هغه سره ناوړه چلند کړی دی.

محکمې، د خپلو ماشومانو ساتنې لپاره د دغې ښځې حق رد او خاوند یې هم د دریو کلونو لپاره له هغوی سره له لیدنې منع کړ.

همدا شان دغه جوړه هر یو ماشوم ته د لس زره یورو پر ورکولو محکومه شوي دي.

علي اکبر محرابیان ، ټینګار کړی، چي د هلمند سیند کې د اوبو د برخې د اخیستو تعقیبول د «ایران حق دی او موږ به یې تل د لاسته راوړلو غوښتنه کوو.»

په ۱۳۵۱ کال کې ایران او افغانستان د هلمند پر سیند د ایران د برخي د معلومولو لپاره یو تړون لاسلیک کړ.

د ایران د انرژۍ وزیر وايي، چې د ۱۳۵۱ کال تړون نړۍوال دی او عملي کول یې اختیاري چاره نه ده.

هغه ویلي، چې که طالبان د ایران د حقونو د ورکولو په برخه کې په خپلو ژمنو عمل ونه کړي، دوی به له قانونی لارو چارو او نړیوالو حقونو څخه کار واخلي.

د ښاغلي محرابيان په خبره طالب چارواکي تل د دې د پاره، چې د ایران د اوبو پر برخې سترګي پټي کړي، په سېمه کې وچکالي او د اوبو کمښت بهانه کوي.

هغه همدا راز ویلي، چې طالب چارواکو ايران ته سفر پر مهال ژمنه کړې وه، چې هر څومره ژر چې شونې وي، د هلمند له سيند نه به د یران د اوبو برخه ورکوي.

د ایران د انرژۍ وزیر هیله څرګنده کړې، چې راتلونکي بارانونه به د د ې سبب شي چې ایران د هلمند له سینده د اوبو برخه لاس ته راوړي.

ایران په وار وار د طالبانو له خوا د ۱۳۵۱ کال د تړون د نه مراعاتیدو او د هلمند له سینده د اوبو د برخې د نه ترلاسه کولو په اړه انتقادونه کړي دي.

طالبان وايي،‌ چې د وچکالۍ له امله د هلمند په سیند کې کافي اوبه نشته چې د ایران د اوبو برخه ورته ورسیږي.

د روان کال په زمري میاشت کې علي اکبر محرابیان د ایراني کارپوهانو له خوا د هلمند سیند د اوبو کچې تر اندازه کولو وروسته، منلې وه چې په افغانستان کې د وچکالۍ کچه جدي ده.

نور رحمان وايي، نن د پاسپورټ اخېستلو لپاره د کابل پاسپورټ ریاست ته تللی و، خو هلته د طالبانو د استخباراتو کارکونکو ونیو او تر وهلو وروسته یې د پلار ادرس ترې وغوښت.

نور رحمن له طالبانو غواړي چې د خپل رهبر ملا هبت الله عمومي عفوې ته درناوی وکړي او پلار یې خوشی کړي.

عبدالرحمان زرمتی په تېر حکومت کې د پکتیا د څو ولسوالیو ولسوال پاتې شوی دی او د جمهوریت تر پرځېدو د پکتیا د زرمت ولسوال وو.

زرمتی د هغو ولسوالانو له ډلې وو، چې د طالبانو په ضد یې سخت دریځ درلود او د جګړو پرمهال به یې خپله ټوپک اخیسته او د طالبانو پرضد به یې جګړه کوله.

زرمت د افغانستان یوه له ناامنه ولسوالیو وه، خو د جمهوریت تر پرځېدو پورې دا ولسوالي د حکومت په لاس کې وه.

د جمهوریت وروستیو ورځو کې عبدالرحمان رزمتي له طالبانو سره سختې جکړې وکړې خو د ولسوالۍ له کلابندۍ وروسته یې له خپلو څو تنو ساتونکو سره ولسوالي پرېښوده.

په وروستیو کې اندېښنې دا دي چې طالب وسلوال د پخواني حکومت مامورین او د امنیتي ځواکونو غړي زنداني کوي او بیا یې له سختو شکنجو وروسته په زندانونو کې وژني.

د بشري حقونو بنسټونو د راپورونو له مخې طالبان عمومي عفوې باندې عمل نه دی کړی.

د روسیې د پټلۍ چارواکۍ وړمه ورځ په کسپین سمندرګي کې د ترکمنستان ترکمنباشای نړیوال بندر ته هم تللي دي.

تاس د ترکمنستان د سمندرلارې ادارې په استناد رپوټوي چې تر خپلمنځي لیدنې وروسته روسیې چارواکو وویل، چې د دغه هېواد له استراخان بندر د ترکمنستان تر ترکمنباشای نړیوال سمندري بندر پورې تر افغانستان او ایران د غلې او هم د ټرانسپورټي کانتینرونو لېږدول ممکن دي.

روسي چارواکو دا هم ویلي، چې که په دې برخه کې د دوی شننې مطلوبه نتیجه لري، نو راتلونکی میاشت به ترکمنباشای بندر له لارې خپل توکي ولېږدوي.

د ترکمنستان ترکمنباشای بندر پر ۲۰۱۸ کال ګټې اخیستلو ته تیار شوی او د ۱۷ میلیون ټنه وچ او لس میلیون ټن اوبلن بار کلنۍ وړتیا لري.

دغه بندر ته د روسیي چارواکو تګ په داسې مهال دی چې د تېر کال د ډیسمبر پر ۱۶ د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر د افغانستان د هرات ولایت تورغونډۍ بندر ته لاړ او هلته یې له طالب وزیرانو سره ولیدل.

د ترکمنستان په څېر روسیې هم له طالبانو سره سوداګریز اړیکي پراخ کړي دي.

د طالبانو د صنعت او تجارت وزیر د ۲۰۲۲ کال سپټمبر کې روسیې ته له تلو وروسته وویل، چې له دغه هېواد سره یې د سونتوکو او غنمو تړون لاسلیک کړی دی، چې له مخې به یې روسیه په ارځانه بیه، په کال کې یو میلیون پټرول، یو میلیون ټنه ډېزل، پنځه لکه تنه اوبلن ګاز او دوه میلیون ټنه غنم افغانستان ته صادروي.

د رویټرز د راپور له مخې افغانستان ته تېر میلادي کال د روسیې د سونتوکو صادرات له دوو برابرو ډېر شوي، چې د دې سوداګریز تړون نتیجه ښيي.