د ایران د کورنیو چارو وزیر: ناقانونه افغان کډوال باید خپل هېواد ته ستانه شي

د دغو سازمانونو ګډه ارزونه ښيي، چې د فزيکي زیانونو بيارغونې لپاره ۲۱۷ميليونه او نورو زیانونه لپاره شاوخوا ۷۹ميليونه ډالرو ته اړتيا ده.

د دغو بنسټونو د ګډ راپور له مخې؛ د دغې بودجې ۴۱سلنه د کور جوړولو په برخه کې او همدا راز د پوهنې او کرنې په برخو کې هم جدي اړتیا شته.

راپور زیاتوي چې د هرات له زلزلې وروسته ۱۸۰زره زده کوونکي او تر ۴۰۰۰ډېر ښوونکي له ستونزو سره مخ دي.

دا ارزونه د ۲۰۲۳کال په اکټوبر کې پیل شوه او په تخنیکي لحاظ د هرات په ۹سیمو کې په ۲،۲ میلیونه کسانو ترسره شوې ده.

په راپور کې راغلي، چې د هرات زلزلې ۲۷۵زره کسان اغېزمن کړي چې په هغو کې امیندواره ښځې، ماشومان، معیوبان، بوډاګان، ماشومان او په مزمنو ناروغیو اخته کسان شامل دي.

د دغو موسسو په ګډه ارزونه کې دا هم ویل شوي، چې په هرات کې پرله پسې زلزلې د ښځو کارونه اغېزمن کړي او شاوخوا ۷۰سلنه یې زیانمنې شوي دي.

د دې ارزونې په اساس؛ د هرات د زلزلې د قربانیانو ۵۸سلنه ښځې دي، چې په کلیوالو سیمو کې یې په خټین کورونو کې ژوند کوو.

د ملګرو ملتونو پراختيايي پروګرام، نړۍوال بانک، اروپايي ټولنې او د اسيا پراختيايي بانک ژمنه وکړه، چې په دې سیمو کې به له ډېرو زيانمنو خلکو په ځانګړې توګه له ښځو او نجونو سره مرسته وکړي.

د دغو سازمانونو د ګډو موندنو له مخې، د اکتوبر میاشتې د هرات پرله پسې زلزلو کې ۱۵۰۰کسان مړه او ۲۶۰۰نور ټپیان شول.

طالبانو تر دې مخکې اعلان کړی و، چې د هرات په زلزله کې د وژل شویو کسانو شمېر تر دوه زره اوښتی او تر ۹زرو ډېر ټپیان دی.

د لوبې په سر کې افغان لوبډلې پچه وګټله او د توپ وهنې پرېکړه یې وکړه.

افغان لوبډلې د ټولو اورونو په لوبولو او د ۵ لوبغاړو په زیان سره د ۲۰۹ منډو هدف وټاکه.

سرېلانکا د ۶ وېکټو په زیان او ټولو اورونو په لوبولو سره ۲۰۶ منډې جوړې او لوبه یې وبایلله.

رحمان الله ګربز د لوبې غوره او وینندو هسرنگا د دې سیریز غوره لوبغاړي ونومول شول.

دغه لوبه د سرېلانکا په رنګېريدامبالا نړۍوال لوبغالي کې ترسره شوه.

افغان لوبډلې تر دې وړاندې د روانې لړۍ په ترڅ کې سرېلانکا ته درې یو ورځنۍ لوبې بایللې وې.

افغان لوبډلې د دې سیریز لومړۍ او دویمه لوبه سرېلانکا ته بایللې وه.

نوموړي دا هم ویلي چې په افغانستان کې د طالبانو واکمنېدو سره د ایران او طالانو ترمنځ د سوداګري دز یاتوالي شرایط برابر شوي دي.

د هغه په خبره، له ایران سره د ګډې سوداګۍ د ودې لپاره د طالبانو یوه لویه او واکواله یا با صلاحیته ډله کار کوي.

د ایران د خراسان رضوي ولایت د اقتصادي چارو د همغګر ابوالفضل چندي په مشرۍ په دغه پلاوي کې د خصوصي او دولتي سکتور غړي ګډون لری.

طالبان د ښاغلي چمندي په حواله وايي، دوی د دې معلوماتو د ترلاسولو لپاره افغانستان ته راغلي چې ایران ته د ملا برادر په سفر کې د شویو هوکړو له مخې څومره پرمختګ شوی دی.

دغه پلاوي ویلي چې د همغو هوکړو له مخې ګام په ګام حرکت کول غواړي.

ملا برادر څو میاشتې مخکې ایران ته په تلو سره د سوداګرۍ په برخه کې ۲۵ تړونونه لاسلیک کړل.

په ورته وخت کې هغه دا روښانه نه کړه، چې ژبې څه ډول « ناسمې استفاده» شوي، خو دغه اژانس د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د مطبوعاتو مرستيال مولوي ضياء الحق حقمل په حواله وايي، چې په تېرو ۲۰ کلونو کې د ژبې په برخه کې د افغانانو ترمنځ د «بېلوالي» د رامنځته کولو لپاره ډېرې هلې ځلې وشوې.

د هغه په خبره،د طالبانو په بریا سره دا «دسیسه» ناکامه شوه او اوس د هیواد د ټولو ژبو د ودې لپاره هڅې دوام لري.

د نوموړي تر څرګندونو مخکې متیو مېلر افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبان به د افغانستان په راتلونکي کې یوازیني لوبغاړي نه وي.

خو ښاغلي مجاهد د متیو میلر د خبرو په ځواب کې وايي، که څوک یې خوښوي او که نه، دا ډله د افغانستان او خلکو استازیتوب کوي.

ذبیح الله مجاهد نن د طالبانو تر واک لاندې ملي راډیو سره په مرکه کې زیاته کړه: «که څوک دا موضوع خوښوي او که نه، دا یو حقیقت دی او باید ومنل شي.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند تر دې مخکې افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د دوحې ناسته کې د طالبانو نه ګډون د حيرانتيا خبره نه ده، ځکه دغه ډله بېلابېل اهداف تعقیبوي.

متیو میلر وویل: «موږ داسې افغانستان غواړو، چې ټول شموله بنسټونه پکې وي او د افغانانو بېلابېلې ډلې پکې استازیتوب وکړي.»

طالبان د دوحې په غونډه کې ګډون نه درلود.

دا غونډه د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې د ۲۵ هېوادونو او درېیو نړیوالو سازمانونو د استازو په حضور کې جوړه شوه.