ذبیح الله مجاهد: افغان خبریالان دې په رسنیو کې اسلامي ارزښتونه په پام کې ونیسي

ښاغلی سادات وایي، د طالبانو رژیم د نړۍ د سولې او امنیت لپاره جدي ګواښ دی.

سمیع سادات د شنبې په ورځ (د کب ۲۶مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د کمبریج پوهنتون د زده‌کړیانو د اتحادیې د مشر نیک ډیویس په کوربتوب یې په یوه غونډه کې د افغانستان په اړه خبرې کړې دي.

ښاغلي سادات زیاته کړې، چې طالبانو د ښوونځیو پر ځای د اوو زرو دیني مدرسو په جوړولو سره د منځنۍ اسیا جنګیالي هم خدمت ته نیولي دي.

نوموړي ټینګار کړی، چې طالبان به په داسې کړنو سره نړۍ ته ډېر ناورینونه رامنځته کړي.

تېره میاشت د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په یوه ناسته کې څرګنده کړه، چې طالبانو له القاعدې سره خپلې اړیکې ساتلې دي او په غزني، لغمان، پروان او ارزګان ولایتونو کې القاعدې ډلې اته نوي روزنیز کمپونه هم جوړ کړي دي. د ملګرو ملتونو ددغه راپور پر بنسټ، د القاعدې ډلې لوړپوړي چارواکي په افغانستان کې موجود دي او دغه ډله د افغانستان او سیمي لپاره جدي ګواښ دی.

له دې سره، سیګار هم د روان کال په سلواغې میاشت کې د امریکا کانګرس ته په یوه راپور کې د افغانستان په خاوره کې د القاعدې ډلې د بیا راپورته کېدو او ګواښونو په اړه خبرداری ورکړی.

د افغانستان د ملي امنیت پخواني مشر احمد ضیاء سراج هم په دې وروستیو کې افغانستان انټرنشنل ته په یوه مقاله کې لیکلي، چې اوسمهال څه باندې یو میلیون طالبان په دیني مدرسو کې په زده‌کړو بوخت دي او ټاکل شوې چې په راتلونکو دریو کلونو کې نیم میلیون کسان له دغو مدرسو فارغ شي.

ښاغلي سادات لیکلي: «مونږ افغانان د خپلې خاورې د ازادۍ لپاره مبارزه کوو، یوازیني څه ته چې اړتیا لرو د نړۍ د ملتونو له خوا د سیاسي فضا جوړېدل او درک کول دي.»

خو د کډوالو وزارت چارواکو دا نه دي ويلي چې دغه یونیم میلیون افغانان له کومو هيوادونو افغانستان ته راستانه شوي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني نن یک شنبه د (کب ۲۷مه) د طالبانو تر واک لاندې له ملي ټلویزیون سره په مرکه کې ويلي چې له دغو شمېر کډوالو سره تر ثبتېدو وروسته مرستې شوې او بیا خپلو سیمو ته استول شوي.

یاد وزارت وايي، د ټولو ولایتونو د کډوالو ریاستونو ته یې د دغو کډوالو د سمې لارښوونې سپارښتنې کړې دي چې له یادو کډوالو سره همکاري وکړي.

د کډوالو وزارت وايي، چې دا مهال اووه میلیونه افغان کډوال په ګاونډیو او نورو لوېدیځو هيوادونو کې کډوال دي چې له دغه شمېر څخه درې میلیونه په پاکستان، درې ميلیونه په ایران او یو میلیون یې په اروپايي هیوادونو کې ژوند کوي، خو دغه شمېرې د کډوالو نړېوال سازمان له لوري نه دي کره شوې.

همدارنګه د دغه وزارت ویاند وايي، چې په کور دننه هم درې میلیونه کډوال ورسره ثبت شوي چې ۱۱ زره یې بېرته خپلو سیمو ته لیږدول شوي.

په دې وروستیو کې پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۴ کال د مارچ تر ۱۲مې نېټې له پاکستانه د ټولو ستنو شویو بې اسناده افغانانو شمېر تر ۵۱۳ زرو او ۵۰۶ ته لوړ شو او په وینا یې د ستنېدو دغه لړۍ لاهم روانه ده.

د دې تر څنګ د راپورونو له مخې له ایران څخه هم په منځنۍ کچه د ورځې ۱۵۰۰ افغان کډوال په زور او خپله خوښه افغانستان ته ستنیږي.

افغان خبریالان وايي، سره له دې چې هر کال له دې ورځې نمانځنه کېده، خو په ۱۳۹۷ کال کې د مخکني ولسمشر اشرف غني په مشرۍ د حکومت کابینې له دغې ورځې سره موافقت وکړ او د هېواد د ملي مناسبت په توګه ومنل شوه.

که څه هم د مې درېیمه نیټه د مطبوعاتو د ازادۍ د نړیوالې ورځې په توګه هر کال د افغانستان په ګډون په بېلابېلو هېوادونو کې لمانځل کیږي، خو د کب ۲۷مه بیا په افغانستان کې د خبریالانو د ملي ورځې په نوم نومول شوې ده.

د طالبانو حکومت هم د کب ۲۷مه د خبریالانو د ملي ورځې په توګه مني خود پخوا غوندې نه نمانخل کیږي.

په افغانستان کې یو شمېر خبریالان وايي، په تېرو کلونو کې په بیلابیلو دولتي او نادولتي ادارو کې د دې ورځې د لمانځنې ترڅنګ د هغوی ستونزې او کاري محدودیتونه هم ارزول کېدل، خو پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته سره له دې چې د خبریالانو د ستونزو د اورېدو کومه اداره نشته د دوی پروړاندې ناوړه او له تاوتریخوالي ډک چلند هم زیات شوی دی.

له تېرو دوه نیمو کلونو راهیسې لسګونه خبریالان د طالبانو له خوا نیول شوي، شکنجه شوي او ځینې خبریالان تراوسه پورې هم د طالبانو په بندخونو کې دي.

سره له دې چې د جمهوریت په څه باندې شل کلنه دوره کې هم د خبریالانو پروړاندې جدي امنیتي ګواښونه ول چې سلګونو خبریالانو ته د جګړو او د ځانمرګو بریدونو له امله مرګژوبله اوښتې وه، خو خبریالان وايي، په هغه وخت کې له ټولو ناخوالو سره سره دولت او د خبریالانو ملاتړو سازمانونو په پراخه توګه د خبریالانو له حقونو دفاع کوله.

پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو مخکې په ټول هېواد کابو ۴۹۰ ټلویزیوني شبکو، راډيوګانو او چاپي ورځپاڼو فعالیتونه درلودل، چې له دغه شمېر څخه ۱۴۷ ټلوېزیونونه، ۳۰۷ راډیوګانې او ۳۶ چاپي ورځپاڼې وې.

د جمهوریت له پرځېدو او واک ته د طالبانو له رسېدو سره د ۷۴ ټلوېزیونونو، ۱۱۹ راډیوګانو او ۳۲ ورځپاڼو فعالیتونه بند شول.

د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان د معلوماتو له مخې، د جمهوري ریاست پر مهال په ټولییزه توګه ۱۱۸۵۸ خبریالان او د رسنیو کارکونکي وو، چې ۵۲۴۰ تنه یې ښځینه خبریالانې وې؛ خو اوس په ټوله کې په افغانستان کې له ۱۰۰۰ څخه کمې ښځینه خبریالانې کار کوي.

د دغه سازمان په خبره، اوسمهال د هېواد په ۱۹ ولایتونو کې هیڅ خبریاله یا ښځینه کارکوونکې کار نه کوي.

د خبریالانو له ملي ورځې څخه په داسې حال کې نمانځنه کیږي، چې د خبریالانو پروړاندې کاري محدودیتونه زیات شوي، د دې ترڅنګ وزګارتیا، ګواښونه، ناسم اقتصادي وضعیت او په درېیمو هېوادونو کې د خبریالانو اوږدمهاله پاتې کېدل له هغو لسګونو نورو ستونزو څخه دي، چې افغان خبریالان ورسره لاس او ګرېوان دي.

د هلمند لپاره د طالبانو د والي ویاند محمد قاسم ریاض رسنیو ته په استول شوي پیغام کې د پیښې پخلی کړی او ویلي دي چې په دغه پېښه کې ۲۲ تنه مړه شوي او ۱۱ نور ټپیان دي.

هغه وايي، دغه ټرافیکي پېښه د هلمند ګرشک ولسوالۍ په یخچال سیمه کې د یوه مساپر وړونکي ۵۸۰ ډوله بس، د تیلو یوه ټانکر او موټرسایکل د ټکر له امله شوې چې په اړه یې پلټنې روانې دي.

ریاض وايي، د دغې پیښې ټپیان یې د ګرشک ولسوالۍ یوه ځايي روغتون ته لیږدولي او تر هغه وروسته به یې د لشکرګاه ایمرجنسي روغتون ته ولیږدوي.

لس ورځې وړاندې هم د کابل ـ کندهار په لویه لاره د غزني د اندړو ولسوالۍ په ناني کلي کې د يوې ټرافیکي پېښې له امله ۳۸تنو ته مرګ ژوبله اوښتې وه.

د کابل ـ کندهار په لویه لاره د موټرو بې حده ګړندی تګ، د چلوونکو بې احتیاطي او د ټرافیکي قوانینو نه مراعتول تل د ټرافیکي پېښو د کېدو لامل کېږي.

د ترکیې پولیسو د شنبې په ورځ (د کب ۲۶مه) ویلي، چې په نیول شویو کسانو کې د افغانانو په ګډون سوري او فلسطیني وګړي شامل دي.
د ترکیې پولیسو ویلي، چې درې قاچاق وړونکي یې هم نیولي دي.
اخوا د ترکي رسنيو د راپورونو له مخې، د پناه غوښتونکو او قاچاق وړونکو د پېژندلو او نيولو عمليات د ترکيې په ساکاريا او نورو ښارونو کې چټک شوي دي.
ترکي چارواکي وايي، په ټوله ترکیه کې د پناه غوښتونکو د ناقانونه ننوتلو او وتلو د مخنیوي عملیات لا هم روان دي.
ترکیې د روان کال له پیله تر اوسه څه باندې څلور زره افغان کډوال په بېلابېلو ښارونو کې نیولي او بېرته یې افغانستان ته ستانه کړي دي.
ترکیې د دغه هېواد په ۳۰ ښارونو کې د بې اسناده کډوالو د موندلو په موخه ګرځنده ګزمې زیاتې کړې دي.

تر دې مخکې د ترکیې د کورنیو چارو وزیر ویلي و، چې د تېر کال له جولای میاشتې راهیسې یې یوازې په استانبول ښار کې ۵۶ زره ۶۲۰ تنه «ناقانونه پناه غوښتونکي نیولي او د اېستلو مرکزونو ته یې استولي دي»

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته زرګونه افغانان اروپا ته د رسېدو په هیله له ایران څخه ترکیې ته ننوځي چې د لارو په اوږدو کې ډېر شمېر هغه یې وژل کیږي او یا هم تري تم دي.