د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړی استازی وايي، مسکو طالبانو ته د سنټ پیټرزبورګ په نړۍوال اقتصادي فورم کې د ګډون بلنه ورکړې ده. ضمیر کابلوف ویلي، چې د غونډې بلنه طالبانو ته استول شوې ده. د هغه په وينا؛ طالبان لېواله دي چې له روسيې څخه تېل او نور توکي واخلي.
دغه ډېپلوماټ د تاس خبري اژانس د دې پوښتنې په ځواب کې چې روسیه په دې غونډه کې له طالب استازو سره پر کومو مسایلو خبرې کوي وويل: «د همکارۍ ډېرې هیلې شته.»
تاس خبري اژانس د ضمير کابلوف له قوله په يو بل خبر کې لیکلي، چې د روسيې د عدليې او بهرنيو چارو وزارتونو ولسمشر پوتين ته وړانديز کړی، چې طالبان دې د ممنوع الخروج سازمانونو له لېست څخه وباسي.
د افغانستان په چارو کې د روسيې ځانګړي استازي، چې تل له طالبانو سره د روسيې د اړيکو د پراخولو په لټه کې دی مخکي ويلي وو، چې «طالبان نور د روسيې دښمنان نه دي.»
ضمیر کابلوف په تیرو درېیو کلونو کې له طالبانو سره د روسیې د اړیکو په ښه کولو کې مهم رول لوبولی دی.
هغه مخکې ویلي وو، چې طالبان د پخواني شوروي اتحاد د ځای ناستي په توګه پر روسیه باور لري.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع د دوشنبې په ورځ په ټولنیزې شبکې اېکس خپور کړي پیغام کې ویلي، چې د دغې ډلې د پاسپورټ ادارې مشر مولوي عبدالکریم حسیب په کندهار کې نه دی توقیف شوی.
هغه ویلي: "څه موده وړاندې، د ننګرهار په باریکاب کې د ځمکو په تړاو لاریونونه وشول، چې د همدې موضوع د وضاحت لپاره ښاغلی حسیب او د کورنیو چارو او ملي دفاع وزارت یو شمېر مسوولین د مشرتابه مقام ته غوښتل شوي دي."
عبدالمتین قانع ټینګار کوي، چې د پاسپورټ ریاست چارې په عادي توګه روانې دي او هېڅ کومه ستونزه پکې نه شته دی.
ځینو سرچينو افغانستان انټرنشنل ته ويلي؛ چې د طالبانو د پاسپورټ ادارې مشر عبدالکريم حسيب د پنجشنبې په ورځ د غبرګولي له دریېمې راهيسې د ملا هبت الله په امر نیول شوی او بندي دی.
له کندهار څخه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته یو شمېر مېله والو د شالمار تاريخي مېلې ځنې انځورونه ليږلی، چې پکې بېلا- بېلې لوبې ترسره کوي. د مېلې ګډونوال وايي، چې دغه مېله د نورو کلونو په پرتله بې رنګه وه؛ ځکه د طالبانو بنديزونه پکې زیات وو.
په کندهار کې د شالمار په نوم مېله، چې شاوخوا ۴۰ ورځې دوام کوي، هر کال د توت پخېدو پر مهال د ارغنداب په ولسوالۍ کې جوړيږي.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د دې مېلې ځني برخې په تصوير کې وړاندې کوي.
په دې مېله کې د ښار ترڅنګ د ولسواليو، د ډېورنډ کرښې د ها غاړې چمن او لېرې پرتو سیمو خلک برخه اخلي.
د مېلې ګډنوال تر ډېره تفريحي لوبې او په خاص ډول محلي لوبه غېږنيونه ترسره کوي.
یو شمېر میله والو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د تصويرونو د ليږولو ترڅنګ ويلي، چې طالبانو ورباندې ډېر بنديزونه لګولي او طالب استخباراتو به پرله پسې تعقیبول.
د دوی په خبره، چې مخکې به يې په دې مېله کې د «موسيقي، لډو، قطعو، اتڼ، دریا ږغول او نورې تفريحي لوبې» کولې، چې سږ کال ورته طالبانو اجازه نه ورکول.
مېله وال وايي، چې طالبانو تر ډېره د دوی د شخصي مجلسونو او ناستو د ويډيو او عکس اخيستلو اجازه هم نه ورکول.
د کندهار په ارغنداب ولسوالۍ کې د شالمار د دغې مېلې ډېرې برخې د نورو کلونو بر عکس سږ کال له وخت څخه مخکې ختمې شوې او يو شمېر مېله کوونکي خپلو سيمو ته تللي، چې دوی یې لامل د طالبانو بنديزونه او محدودیتونه یادوي.
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزير د ترکیې «مسک» رسنۍ له استازي سره په ليدنه کې ويلي، چې نړۍ دې د طالبانو په اړه ناسم قضاوت نه کوي. محمد خالد حنيفي د همدې رسنۍ څخه مننه کړې، چې د «دوی پر وړاندې يې د غرب شومو اهدافو ته انعکاس» ورکړی.
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت په يوه اعلاميه کې ويلي، چې طالب وزير خالد حنفي د ترکيې هېواد د «مسک» رسنۍ له استازي او پلاوي سره په لیدنه کې ويلي، چې دوی د« ښځو حقونو ورکولو ته ژمن دي او تل يې په دې برخه کې هڅه کړې، چې د مېرمنو حق ضایع» نه شي.
ډېری ښځينه فعالانې پر دې وزارت نيوکه کوي، چې ښځو د کار او ټولنيزو ژوند د بنديزونو په اړه فعالیت کوي او ان په عامه ځایونو کې يې د «بې حجابۍ په نوم» مېرمنې نیولې او بندي کړې دي.
حنفي زياتوي: « له نړۍ نور څه نه غواړي فقط دومره، چې زموږ په اړه دې ناسم قضاوت نه کوي او هغه څه دې خلکو ته وښيي، چې د طالبانو رښتینی انځور دی.»
اعلاميه د همدې رسنۍ د استازي اويس چلبي عراقي له قوله زياتوي، چې نوموړي «د منکراتو په مخنيوي، معروفاتو د اقامې، شکایتونو اورېدو او حل په برخه کې د طالبانو هڅې» ستايلي دي.
طالبان تر ډېره د هغو رسنيو او فعالانو ملاتړ او ستاینه کوي، چې د دوی په ګټه فعالیت کوي.
دغه طالب وزير پر داسې مهال د «ترکيې د مسک رسنۍ» د فعالیت ستاینه کوي، چې څه موده مخکې يې د طالب ویاندويانو او رسنيو له مسوولينو سره په یوه غونډه کې رسنيو او فعالانو ته خبردارۍ ورکړ، چې د « اسلامي شريعت او افغاني کلتور» ضد فعالیتونه دې نه کوي.
واک ته د طالبانو په رسېدو دې ډلې پر رسنيو او خبريالانو سخت بنديزونه لګولي او چا ته اجازه نه ورکوي، چې تر ډېره د خلکو ستونزې او غوښتنې انعکاس شي.
طالبانو په تېرو درېيو کلونو کې يو شمېر رسنۍ بندې کړي، خبريالان یې وهلي، بنديان کړي او شکنجه کړي دي.
د رسنيو بنسټونو د طالبانو دا ډول کړنې د بیان د ازادۍ ضد یادي کړي او له دې ډلې يې غوښتي، چې پر رسنيو او خبريالانو دي شته بنديزونه لرې کړي؛ خو دې ډلې لا تر اوسه په عملي ډول په خپلو چارو کې مثبت تغير نه دی راوستلی.
د افغانستان د اسلامي حزب مشر د دوحې درېیمه ناسته د بن د ناکامې تجربې تکرار وبلله. ګلبدین حکمتیار وایي، چې ددې ناستې موخه د یوه بل بينن سيوان او اخضر ابراهيمي ټاكل دي، څو د هغو هېوادونو تر منځ چې د افغانستان په چارو کې ښکېل دي، همغږي رامنځته کړي.
ښاغلی حکمتیار ادعا کوي، چې د افغانستان په چارو کې د ملګرو ملتونو نوی ځانګړی استازی به د امریکا د تایید وړ کس وي.
بینن سینوان او اخضر ابراهیمي د طالبانو له لومړي حکومت څخه د افغانستان اسلامي جمهوریت ته د انتقال په دوره کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د عمومي منشي ځانګړي استازي وو.
د ملګرو ملتونو دغو دوو مخکښو ډیپلوماتانو د "بن" په نړۍواله غونډه او په ۲۰۰۱ کال کې او بیا تر هغه وروسته د افغانستان په سیاسي بدلونونو کې مهم رول درلود.
د بن غونډه د څه باندې یوې اوونۍ خبرو اترو ته اشاره کوي، چې د ۲۰۰۱ کال په ډسمبر میاشت کې د جرمني په بن ښار کې د افغان سیاستوالو او د سیمې او نړۍ د هېوادونو د استازو تر منځ ترسره شوې وې.
د بن ناستې ګډونوالو په هغه وخت کې په دوو پړاوونو کې یو هوکړه لیک لاسلیک کړ، چې د طالبانو د حکومت په ړنګېدو سره د افغانستان د اسلامي جمهوریت د بنسټ ډبره اېښودل کېده.
د بن په ناسته کې طالبانو او د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ اسلامي حزب هیڅ کوم اغېزمن رول نه درلود.
اوس ټاکل شوې، چې د دوحې درېیمه ناسته د چنګاښ په لسمه او یوولسمه د افغانستان لپاره د یو شمېر هېوادونو د ځانګړو استازو په حضور سره ترسره شي.
ملګرو ملتونو ویلي، چې ددې ناستې موخه له افغانستان سره نړۍوال تعامل دی.
طالب چارواکو مخکې افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دې ډلې د دوحې درېیمه ناسته کې د ګډون لپاره شپږ شرطونه مطرح کړي دي.
ددې سرچینو په خبره، له دې شرطونو څخه یو دا دی چې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته وسپارل شي.
سرچینو د نوم د نه اخیستو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي په ټاکلو کې د ملګرو ملتونو انصراف د دې ډلې دویم شرط دی.
له دې سره، له طالبانو سره د دوحې د درېیمې ناستې د اجنډا او جوړښت په اړه مشوره د دغې ډلې درېیم شرط دی.
یوې ډیپلوماتیکې سرچینې هم افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې طالبان د دوحې په درېیمه ناسته کې د افغانستان د مدني او سیاسي ټولنې د استازو له ګډون سره سخت مخالف دي.
د طالبانو د سرچینو په خبره، دې ډلې په کابل کې د ملګرو ملتونو او قطر پلاوي ته دا هم ویلي، چې د ټولګډونه حکومت ترڅنګ د نجونو د زده کړو او د ښځو د کار مسله باید د غونډې په اجنډا کې شامله نه وي.
طالب چارواکو مخکې افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې دې ډلې د دوحې درېیمه ناسته کې د ګډون لپاره شپږ شرطونه مطرح کړي دي.
ددې سرچینو په خبره، له دې شرطونو څخه یو دا دی چې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ طالبانو ته وسپارل شي.
سرچینو د نوم د نه اخیستو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي په ټاکلو کې د ملګرو ملتونو انصراف د دې ډلې دویم شرط دی.
له دې سره، له طالبانو سره د دوحې د درېیمې ناستې د اجنډا او جوړښت په اړه مشوره د دغې ډلې درېیم شرط دی.
یوې ډیپلوماتیکې سرچینې هم افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې طالبان د دوحې په درېیمه ناسته کې د افغانستان د مدني او سیاسي ټولنې د استازو له ګډون سره سخت مخالف دي.
د طالبانو د سرچینو په خبره، دې ډلې په کابل کې د ملګرو ملتونو او قطر پلاوي ته دا هم ویلي، چې د ټولګډونه حکومت ترڅنګ د نجونو د زده کړو او د ښځو د کار مسله باید د غونډې په اجنډا کې شامله نه وي.
جمهوري اسلامي ورځپاڼې په خپله یوه مقاله کې لیکلي، چې له طالبانو څخه د ځینو ایراني چارواکو ځانګړی ملاتړ ددې لامل شوی چې دې هېواد ته د کډوالو تګ زیات شي. دې ورځپاڼې لیکلي، چې له طالبانو د ایران د حکومت ملاتړ د ایران لپاره ناورین رامنځته کړی دی.
د لیکوال په خبره له دې ستونزو سره سره چارواکو د طالبانو له ملاتړه لاس نه دی اخیستی.
په هغه مقاله کې چې د «بهرنيو اتباعو د شتون تر پوستکي لاندې» تر نامه لاندې د اسلامي جمهوري ورځپاڼې د دوشنبې د غبرګولي د مياشتې د اوومې نېټې په ګڼه کې خپره شوې، راغلي چې طالبانو په تېرو درېيو کلونو کې په افغانستان کې د د دوی له واکمنۍ تیریږي؛ خو ایران ته دهیڅ ډول امتیاز قایل شوي نه دي.
اسلامي جمهوري ورځپاڼه وايي، طالبانو نه یوازې دا چې ایران ته کوم امتیازات ورنه کړل، بلکې د هلمند پر سیند یې د ایران حقوقي دعوه هم پرې کړه او برعکس یې له دغه هېواد څخه په سوداګریزو، فرهنګي او ټولنیزو برخو کې ډېر امتیازات واخیستل.
په دې لیکنه کې ادعا شوې، چې په ایران کې ځینې کلي د افغان کډوالو ملکیت دی او ځینې ښارونه د افغانانو له خوا نیول شوي دي.
د اسلامي جمهوریت او افغان مهاجرینو تر منځ د جګړې اعلان
دوه ورځې وړاندې د تهران مرستیال ښار وال مهدي بابل حواجي په یوه رسمي غونډه کې په ایران کې د افغان کډوالو پر ضد د جګړې اعلان وکړ.
دغه چارواکي افغان کډوال د "بې اسنادو وګړو" په توګه یاد کړل او ایراني کارګمارونکو ته یې خبرداری ورکړ، چې که دوی کار پیدا کړي او د "بې اسنادو وګړو" سره همکاري وکړي نو محاکمه او مجازات شي.
په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له راتګ وروسته زرګونه افغان کورنۍ ایران ته کډه شوې دي. د بشري حقونو خراب وضعیت، د طالبانو د غچ اخېستنې وېره د دې لامل شوې چې ډېر پخواني دولتي کارکوونکي او افغان مدني فعالان ایران ته کډوال شي.
په دې وروستیو میاشتو کې د ایران حکومت لسګونه افغانان بې له دې چې د اوسېدو اسناد یې ولري نیولي او بېرته یې افغانستان ته استولي دي. له ایران څخه یو شمېر راستانه شوي کډوال ادعا کوي چې په ایران کې د اوسېدو قانوني اسناد لري.