په داسې حال کې چې په رفح کې نښتې روانې دي یوې چاودنې ۸ اسراییلي سرتیري وژلي

دوی وویل، چې ایران په دغو اقداماتو سره د «برجام موافقې» پر مخالف لور لا ډیر ګامونه پورته کړي دي.

د دې دریو هیوادونو په اعلامیه کې، چې د شنبې په ورځ خپره شوه ویل شوي، چې ایران د نتانز د بډاینې په بټۍ کې په لسګونو نور پرمختللي سانټريفیوژونه کاروي او اعلان یې کړی، چې د فردو او نتانز په بټیو کې به په زرګونو نور سانټريفیوژونه نصب کړي.

د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې څارونکو (د غبرګولي ۱۶مه) په تېرو دوو کلونو کې د لومړي ځل لپاره د ایران د اټومي پروګرام پر ضد پریکړه لیک صادر کړ.

د دغه پريکړه ليک له صادرېدو لس ورځې وروسته المان، فرانسې او بريتانيا وويل، چې د ایران د غني شويو يورانيمو زېرمې او د غني کولو ضرفيت اوس د (برجام موافقې) له حدودو څخه د پام وړ زيات شوی؛ خو د ایران له نويو اقداماتو سره به د (برجام موافقې) له ژمنو سر غړونه نوره هم زياته شي.

د دوی په وینا، ایران په ځانګړې توګه د فردو تاسیساتو د تولید ظرفیت په لوړولو سره پریکړه کړې، چې خپل اټومي پروګرام نور هم پراخ کړي، چې دې موضوع د ایران د اټومي وسلو او اړوندو ټیکنالوژیو د ترلاسه کولو د خطر په اړه اندیښنه رامنځته کړې ده.

رويټرز خبري اژانس (د غبرګولي ۲۳مه) نېټه د اټومي انرژۍ د نړيوال اژانس د پنځو ډيپلوماټانو په حواله خبر ورکړی و، چې د تهران د اټمي پروګرام پر ضد د څارونکو د شورا د وروستي پرېکړه لیک په غبرګون کې، ایران په فردو او نتانز د ځمکې لاندې دوو بټیو کې د یورانیمو د غني کولو ظرفیت زیات کړی دی.

تمه کیږي چې په دغه غوڼډه کې خبرې اترې په هغو پراخو اندېښنو چې د جګړې له امله رامنځته شوي لکه د خوړو او اټومي امنیت او سمندري ازادۍ تمرکز وکړي.

د سرچينو د معلوماتو له مخې، د دې غونډې د وروستۍ اعلاميې مسوده، چې د شنبې او يکشنبې په ورځو کې ترسره کېږي، روسيه د یو یرغلګر په توګه معرفي کوي.

خو د روسیې او د هغه د ځواکمنو متحدینو لکه چین، نه شتون د دې غونډې بالقوه اغیز کم کړی دی.

د جرمني لومړي وزیر اولاف شولتس دغه غوڼه د پرمختګ په لور یو مهم ګام وباله. هغه سویس ته له خپل سفر مخکې ولټ تلویزیون ته وویل: «د سولې او امنیت پر ډېرو مسایلو به خبرې وشي.»

تمه کیږي، چې د شاوخوا سلو هېوادونو او سازمانونو استازي به د سویس په پلازمینه کې د بورګن ستوک سیمه کې په دغې دوه ورځنۍ غونډه کې ګډون وکړي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ویلي، چې که اوکراین له هغو ۴ سیمو پوځ وباسي چې مسکو یې خپلې بولي او هم په ناټو کې له غړیتوب تېر شي کرملین به اوربند او خبرې ور سره پیل کړي.

سویس چې دا سرمشریزه یې د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زلنسکي په غوښتنه جوړه کړې، غوښتل یې چې د سولې راتلونکي بهیر ته چې روسیه هم په کې شامله ده، لاره هواره کړي، خو جیوپولیټیک ویش د دې کار مخه ونیوله.

هاریس دا اعلان د سویس په لوسرن ښار کې د اوکراین د سولې په سرمشریزه کې وکړ، چیرې چې هغې د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي سره کتلي هم دي. تمه کیږي چې هغه د سرمشریزې عمومي غونډې ته وینا هم وکړي.

هاریس له زیلینسکي سره د لیدو پر مهال وویل: "دا جګړه د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین لپاره یوه بشپړه ناکامي ده." هغې زیاته کړه: "دا زموږ په ګټه ده چې نړیوال نورمونه وساتل شي، او د همدې له امله د اوکراین ملاتړ کوو.”

د ولسمشر د مرستیالې دفتر وویل، چې په دې یونیم ملیارده ډالرو کې ۵۰۰ میلیونه ډالر د انرژۍ سکتور د بیارغونې لپاره په نظر کې نیول شوي.‌ د امریکا له پخوانیو مرستو به هم ۳۲۴ میلیونه ډالر د انرژۍ زیربیناوو د جوړولو لپاره ولګول شي.

د هاریس دفتر وویل: "دا هڅې به له اوکراین سره مرسته وکړي چې د انرژۍ زیربناوې چې د روسیې وروستي بریدونو کې ویجاړې شوي، جوړې کړي او د دغه هیواد د انرژۍ سیسټم د ترمیم او پراخولو زمینه برابره کړي."

هغې همداراز د بهرنیو چارو وزارت او د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیا ادارې له خوا د ۳۷۹ میلیون ډالرو بشري مرستې اعلان کړې چې د اوکرایني کډوالو او جنګ ځپلو لپاره به ولګول شي.

دغه پیسې به د میلیونونو اوکراینیانو لپاره د خواړو، روغتیایی خدمتونو، سرپناه او اوبو برابرولو لپاره ولګول شي.

هاریس، په دغه غوڼډه کې د ولسمشر بایډن به استازیتوب ګډون کړی. ولسمشر بایډڼ چې اوسمهال د اوو صنعتونو هیوادونو په غوڼډه کې په ایټالیا کې دی، ټاکل شوې چې نن بیرته د امریکا لاس انجلس ښار ته راستون شي،‌ چیرې چې نوموړی د خپل ټاکنیز کمپاین لپاره د پیسو د راټولو په یو پروګرام کې ګډون کوي.

په اعلامیه کې راغلي: “د عمان د هڅو په پایله کې دواړه خواوو د بندیانو د خوشي کولو په اړه موافقه وکړه، خوشي شوي کسان له تهران او ستاکهولم څخه خپلو هیوادونو ته لیږدول شوي دي.”

د ایران د بشري حقونو لوړپوړي چارواکي پر اېکس ټولنیزې شبکې یو پغیام کې ویلي، چې شویډن په بند محکوم شوی پخوانی ایرانی چارواکی حامد نوري خوشی کړی دی.‌

نوري په ۱۹۸۸ کال کې په ایران کې د سیاسي بندیانو په ډله ییزه وژنه کې د لاس لرلو په تور محکوم شوی و. ایراني چارواکو ویلي، چې نوموړی به په څو ساعتونو کې ایران ته ورسیږي.

بل خوا د سویډن لومړي وزیر الف کریسترسن په یوه اعلامیه کې ویلي، چې سویډني وګړي جوهان فلوډیروس او سعید عزیزي چې په ایران کې بندیان وو په الوتکه کې سویډن ته پر لاره دي.

کریسترسن وویل: "ایران دوی دواړه د پخواني ایراني چارواکې حامد نوري د خوشي کولو لپاره په بند کې ساتلي وو. نوري په ۱۹۸۰ کلونو کې په ایران کې د جدي جرمونو د ترسره کولو له امله محکوم شوی و.."

هغه زیاته کړه: "د لومړي وزیر په توګه زه د سویډن د وکړو د خوندیتوب لپاره ځانګړی مسؤلیت لرم. له همدې امله حکومت د سویډن امنیتي خدماتو سره یوځای له ایران سره خبرې اترې وکړې او په دې موضوع یې په جدي توګه کار وکړ."

د قرغزستان ملي امنیت ویلي چې دغه سخت دریځه ډله چې په پټه یې د داعش ایډیالوژۍ ته وده ورکوله، وپیژندل شوه او ونیول شوه او د هغوی فعالیتونه بند شول.

د مسکو په څنډه کې د کنسرت پر یوه تالار له مرګوني برید وروسته چې مسوولیت یې داعش پر غاړه واخېست، د دغې ډلې د ورانکارو فعالیتونو په اړه د منځنۍ اسیا د هېوادونو اندېښنې زیاتې شوې دي.

په افغانستان کې د داعش د خراسان څانګې فعالیت له دغه هېواد سره پر پوله د منځنۍ اسیا د هېوادونو لپاره ډېرې اندېښنې پیدا کړې دي.

د منځنۍ اسیا هېوادونو د داعش او افراطي اسلامپالو ډلو پر وړاندې جګړه د خپلو امنیتي پلانونو په سر کې ځای کړې ده.

تر دې وړاندې د تاجکستان حکومت هم د افغانستان له پولو څخه هېواد ته د مذهبي سخت دریځو ډلو د ننوتو په اړه اندېښنه ښودلې وه او له افغانستان سره په پوله کې یې له روسي ځواکونو سره ګډ تمرینات ښودلي وو.

که څه هم د قرغزستان اکثریت نفوس مسلمانان دي، خو د دغه هېواد حکومت سیکولر ارزښتونو ته غاړه ایښې او جهادي فعالیتونه دروي.