د افغانستان پخوانی ولسمشر وايي، تېر حکومت تر وروستۍ شېبې د پولیسو، ښوونځیو او د پوهنې وزارت د ښوونکو پر کره شمېر نه پوهېده. اشرف غني امریکا او ملګري ملتونه تورنوي چې د دولتي ادارو «د ډیجیټل کېدو مخه یې نیولې وه» او دا په حکومتي چارو کې د فساد اصلي لامل و.
اشرف غني له وتلي افغان خبریال داود جنبش سره د خبرو اترو په ۱۷مه لړۍ کې د افغانستان په اړه وویل، چې امریکا د امنیتي بنسټونو د سیسټم د کمپیوټري کولو لپاره یو میلیارد ډالر ځانګړي کړي و، خو تر وروستۍ شېبې دغه نظام د کاغذ پر مخ ولاړ و.
پخواني ولسمشر زیاته کړه: "موږ تر پایه نه پوهېدو چې په کورنیو چارو وزارت کې څومره پولیس شته."
نوموړي په امنیتي ادارو کې د پراخ فساد په اړه خبرې وکړې او ویې ویل، چې ډېر لګښتونه وشول، خو پیسې د دفاع وزارت او د امریکا د نړیوالو مرستو د دفتر د قراردادیانو جیبونو ته ولاړې.
پخواني ولسمشر ټینګار وکړ، چې امریکايي ځواکونو هر کال د سرتېرو د کره شمېر د معلومولو ژمنه وکړه، خو تر ۲۰۲۱ کال پورې دا کار ونه شو.
غني هم د "خیالي ښوونکو" او "خیالي ښوونځیو" شتون تایید کړ. هغه وويل، چې د پوهنې وزارت د کارکوونکو او ښوونځيو شمېر له هغو کسانو سره توپير لري، چې معاشونه يې ترلاسه کړي دي.
غني پر ملګرو ملتونو هم نیوکې وکړې او ویې ویل، چې ملګرو ملتونو د افغانستان د ټاکنو د ډیجیټل کېدو مخه نیولې وه.
پخواني ولسمشر وویل، چې په ۲۰۰۲ کال کې دوی ملګرو ملتونو ته د ټاکنو د الکترونیکي کېدو وړاندیز وکړ، خو ملګرو ملتونو دا کار رد کړ او تل یې ټاکنې په دودیز ډول ترسره کړې او دا کار د نورو ستونزو لامل شو.
ښاغلي غني وویل چې د ملګرو ملتونو مخنیوی او بې اغېزې اقدامات د ۲۰۰۹ کال له ټاکنو وروسته د سیاسي کړکېچ لامل شول.
هغه وويل، چې له افغانستان څخه يې د ملګرو ملتونو د اېستلو پرېکړه یې کړې وه، خو ملګرو ملتونو جګړه ماران وهڅول او هغه يې د بهرنيانو د مخالفې څېرې په توګه معرفي کړ.
پخواني ولسمشر ادعا وکړه، چې که طالبان واک ته نه وای رسېدلي، حکومت به په دوو اونیو کې ډیجیټل شوی وای.
د طالبانو د فراه عدلیې ریاست یو مکتوب هم افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې چې پکې یې د دې ولایت له معاملاتو لارښونې دفترونو او موټر پلورونکو غوښتنه کړې ده، چې له دې وروسته پېر او پلور کې یو فیصد مالیه د ولایت مستوفیت ته هم ځانګړې کړي.
خو په فراه کې د کورونو او ځمکو د پېر او پلور د لارښونې مرکزونو اتحاده وايي، چې د دولتي طرزالعمل له مخې د کورونو او ځمکو پېر او پلور او د قبالو جوړولو یو فیصد مالیه یوازې د بانک له لارې ښاروالۍ ته تحویل کېږي او د قانون له مخې مستوفیت له دوی د مالیې اخیستو حق نه لري.
دوی همدراز زیاتوی د عدلي وزارت د طرزالعمل له مخې د کور او ځمکې د پېر او پلور پرمهال د معاملاتو لارښونې دفتر له خپلې حق الزحمې هم ۱۰ فیصده ښاروالۍ ته ورکوي.
د فراه د معاملاتو لارښونې د اتحادیو مسوولین وايي، طالبان اوس د نویو اصولو پیلولو سره مستوفیت ته د یو فیصد اضافي مالیې پر پلي کېدو ټینکار کوي.
دوی وايي، ان طالبانو دا هم ورته ویلي چې په تېرو دریو کلونو کې د ټولو پلورل شویو کورونو او ځمکو یو فیصد مالیه هم مستوفیت ته تحویل کړی.
سرچینې وايي طالبانو د فراه معاملاتو لارښونې دوکاندارانو ته کواښ کړی دی، که د دوی نوی طرزالعمل عملي نه کړي او د تېرو دریو کلونو مالیه هم ور نه کړي نو جوازونه به یې د تل لپاره لغوه شي.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلو ویډیوګانو کې معلومیږي چې د فراه د معاملاتو لارښونې دفترونه تړل شوي دي او مالکان یې له طالب له مشرانو غوښتنه کوي چې د دې ستونزې په حل کې مرسته وکړي.
طالبانو تر دې مخکې په کابل کې هم د معاملاتو لارښوونې دفترونو ته د نویو شرطونو په جوړولو سرخوږی جوړ کړ.
دې ډلې تېر کال د څو میاشتو لپاره د کابل شهزاده صراف صرافانو سره هم د نویو مالي شرطونو له امله جنجال درلود.
طالبانو په بیا واکمنېدو سره د خپلې ډلې د اقتصادي ستونزو د کمولو لپاره په بېلابیلو برخو لوړه مالیه ولګوله، چې له امله یې ځینې کسان د خپل کاروبار بندولو ته اړ شول.
