طالبانو په غور کې درې ورونه چې د پخواني حکومت نظامیان وو په ډزو ووژل

د طالبانو کورنيو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ (د زمري ۸مه) په يوې اعلاميه کې ويلي، چې سراج حقاني دغه ۱۰ غوره زده کوونکي ستايلي او له ټولو يې غوښتي، چې «د اسلامي او ملي ارزښتونو» ساتنه وکړي.

حقاني نن د دې زده کوونکو د هغوی له ښوونکو او کورنيو سره ليدلي دي.

اعلاميه کې راغلي، چې سراج حقاني په دې ليدنه کې ځوانانو ته ويلي: «له سیاسي لومو او اختلافي مسایلو څخه ځانونه لري وساتي، د زده کړو پر وخت خپل هدف ته ډېره پاملرنه وکړی؛ ترڅو د دین او هېواد خدمت جوګه شي.»

درې ورځي وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر هم د سږ کال د کانکور په ازموينه کې بریالیو زده‌کوونکو سره په لیدنه کې ويلي، چې د ښوونځي او مدرسې فارغان یو شان حقونه لري.
خو پر طالبانو نیوکې دي چې زرګونو له پوهنتون فارغو شويو ځوانانو ته یې دندې نه دي ورکړې.

د طالبانو حکومت د تېر په څېر سږکال ۱۴۰۳ هم د کانکور عمومي ازموینه د نجونو له ګډون پرته واخیسته او لا یې هم د درېیو کلو په تېرېدو د نجونو پر زده‌کړو بندیز نه دی لرې کړی.
د ملګرو ملتونو او نړۍوالو بشري سازمانونو له نیوکو سره - سره طالبانو له ښځو او نجونو د زده‌کړو، کار او ازادۍ حق اخیستی او په ټولو چارو کې یوازې خپلو نارینه هغو ملګرو ته پاملرنه کړې، چې مدرسه یې لوستې وي او یایې د تېر جمهوري حکومت پر مهال په جګړه کې برخه اخیستي وي.

عنايت الله خوارزمي پر اېکس پاڼه ليکلي: «د یو جعلي مکتوب پر بنسټ د ځینو رسنیو ادعا چې چین په بګرام کې د هوايي دفاع په نصبولو کې همکاري کړې، په بشپړه توګه بې اساسه او له حقیقته لرې ده.»

تر دې وړاندې په ځینو سیمه ییزو رسنیو کې یو لیک خپور شوی و، چې په کې « افغانستان د چين په همکارۍ د هوايي کنټرول د اخيستو لپاره د چمتوالي» یادونه شوې وه.

د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب د پنجشنبې په ورځ (د زمري ۴مه) د افغانستان هوايي حریم کې د بې پیلوټه الوتکو ګزمې ته په اشارې سره وویل، چې دوی هڅه کوي د هوايي حریم کنټرول په لاس کې واخلي.

ملا یعقوب ویلي، څنګه چې طالبانو د ځمکنۍ بشپړتیا ساتنه کړې، د هوايي حریم کنټرول به هم په لاس کې واخلي.

وروسته له هغه چې طالبان په ۱۴۰۰ کال د زمري په مياشت کې واک ته ورسېدل بې پيلوټه الوتکې په پرله پسې ډول په مختلفو ولایتونو کې ګزمې کوي.

امریکايي چارواکو تایید کړې، چې دوی له فضا څخه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ترهګرو ډلو فعالیتونه څاري.

د طالبانو ویاند تر دې وړاندې ویلي وو، طالبان توانېدلي چې د افغانستان خاوره د امریکایانو له «اشغال» وژغوري؛ خو د افغانستان هوايي حریم لا هم د «اشغال» په حال کې دی.

دغو فارغو شویو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د یوې ویډیو او خپلو اسنادونو په لېږلو سره ویلي، چې له درېیو کلونو راهیسې د طالبانو له خوا وېشل شوې شهادتنامې املایي تېروتنې لري.

دوی په لېږل شوې ویډيو کې ادعا کوي، چې د طالبانو د دې تېروتنې له امله باید شاوخوا یو میلیونه کسانو ته له سره نوې شهادتنامې جوړې شي.
دغو فارغانو همداراز زیاته کړه: «د طالبانو دا املایي تېروتنې د دې لامل شوې، چې کله فارغان د بورسیو لپاره اپلای کوي او خپل اسنادونه وړاندې کوي دا ستونزه د اړوندو هېوادونو د سفارتونه له خوا په ګوته کیږي او د دوی شهادتنامې جعلي بلل کېږي.»

د دوی په خبره؛ ډېری فارغان سږکال د همدې ستونزې له امله د پاکستان په ګډون د یو شمېر هېوادونو له بورسیو څخه بې برخې شوي دي.
له کابل څخه یو فارغ شوی زده کوونکی وایي: «ان د هغو کډوالو شهادتنامې هم املایي ستونزې لري، چې په پاکستان کې اوسېږي او دا کډوال بیا د وېزو د نه لرلو او یا هم د وېزو د بیو د زیاتوالي له امله هېواد ته د خپلو شهادتنامو د ستونزو د حل لپاره ستنېدلی نه شي.»

د یادو فارغانو په وینا؛ دوی لومړی د ښوونځي پر مهال د شهادتنامو لپاره درې نیم سوه افغانۍ ورکړي او طالبانو اوس د نویو شهادتنامو د جوړولو لپاره له دوی څخه د اوه سوه افغانیو غوښتنه هم کړې ده.
دغه زده کوونکي چې د طالبانو له خوا په شهادتنامو کې املایي تېروتنه قصدي بولي دغه راز زیاتوي: «دا تېروتنه طالبانو کړې نو تاوان یې مونږ ولې باید ورکړو.»
دوی وایي؛ هغه کسان چې د خپلو شهادتنامو د اصلاح لپاره د پوهنې وزارت د شهادتنامو ریاست ته مراجعه کوي د یاد ریاست د کارکوونکو له ناسم چلند سره مخامخ کیږي او کارونه یې په وخت سره نه کیږي.
د کابل له یوه ښوونځي څخه یو فارغ شوی زده کوونکی وایي: «د شهاتنامو ریاست د ډېرو ناپوهو خلکو لاس کې دی او ان دوی نیم ساعت هم په خپلو کاري شعبو کې نه وي؛ ترڅو د خلکو کار پرمخ لاړ شي. مراجعین په ساعتونو د یو کس یوې امضا ته ولاړ وي.»
د یادولو ده، چې د شهاتنامو اصلي املایي تېروتنه د انګلیسي ژبې او د شهادتنامو د ډیزاین په برخو کې ده.

په انځورونو کې لیدل کیږي، چې د شهادتنامې لومړی او اصلي مخکې د انګلیسي برخه کې "Ministery of Education" لیکل شوي، چې Ministery کې د e توری اضافه ليکل شوی او بايد "Ministry of Education" وليکل شي.

د شهادتنامې بله تېروتنه په دویم مخ يا شا برخه کې ده، چې "Secondry School Transcript" لیکل شوی دی او په دې برخه د "Secondry" کلمه کې د a توری نه دی لیکل شوی او بايد "Secondary School Transcript" ليکل شوی وی.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دغې ډلې د تېر نظام ډېری مسلکي کارکوونکي له دندو لرې کړي او پر ځای یې خپل هغه کسان چې ګومارلي، چې نه کاري تجربه لري او نه هم په کافي اندازه لوستي دي.

د افغانستان د خبريالانو مرکز د دوشنبې په ورځ «د زمري ۸مه» نېټه په يوې اعلاميه کې د کندهار له طالبانو غوښتي، چې د رسنيو او خبریالانو په وړاندې هر ډول شکايتونه او ستونزې دې د ځانګړو کمېسيونونو له لارې حل کړي.

د یکشنبې په ورځ سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ويلي و، چې طالبانو په دې ولایت کې د «ملت غږ» سيمه ييزې راډيو خبريال او د خپرونو چمتو کوونکی محمد ابراهیم محتاج نیولی او کورنۍ يې لا هم خبره نده، چې هغه چيرته دی.

نن د افغانستان د خبريالانو مرکز هم په يوې اعلاميه کې د کندهار د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ادارې څخه غوښتي، چې نیول شوی خبريال دې له قید او شرط پرته ژر تر ژره خوشې کړي.

دغه مرکز په خپله اعلاميه کې ويلي، چې په تېره يوه مياشت کې په کندهار کې دا دريم خبریال دی، چې د طالبانو له لورې له پوښتنې پرته نيول کيږي.

په کندهار کې د طالبانو استخباراتو د چنګاښ په ۲۲مه ازاد خبريال محمديار مجروح هم نیولی او تر اوسه د دې ولایت په مرکزي زندان کې د يوه نامعلوم برخلیک سره مخ دی.

که څه هم د نيول شويو خبریالانو کورنۍ له خبرو کولو منعه شوي؛ خو خپلې اندېښنې يې له رسنيو سره شريکې کړي دي.

سرچينې وايي، چې په کندهار کې نږدې ټول خبريالان، د رسنيو کار کوونکي او د ټولنيزو رسنیو کاروونکي د طالبانو له لورې تر سخت فشار او تهديد لاندې دي او هېڅوک د طالبانو له وېرې او اجازې پرته څه نه شي خپرولی.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دې ډلې پر رسنيو او خبريالانو سخت بنديزونه لګولي او چا ته اجازه نه ورکوي، چې تر ډېره د خلکو ستونزې او غوښتنې انعکاس کړي.
د خبریالانو او مدني فعالانو په ګډون ډېر هغه کسان بندیان شوي هم دي، چې د طالبانو د حکومت پر پالیسۍ یې نیوکې کولې.

د سوېلي اسیا لپاره د یونېسف سیمه ییز مشر په یوه بیان کې له دغو هېوادونو غوښتنه کړې، چې د ماشومانو ساته وکړي ځکه په راتلونکو اوونیو کې د سختو بارانونو اټکل شوی.

د ملګرو ملتونو د ماشومان د ملاتړ صندوق “یونېسف” په خپل یوه تازه راپور کې ویلي، چې په سوېلي اسیا کې د سېلابونو له امله له شپږ میلیونو ډیر ماشومان له ګواښ سره مخامخ دي.

یونېسف دغه راپور د دوشنبې په ورځ د (زمري اتمه) خپور کړی.

دغه سازمان وايي؛ زموږ خواخوږي له هغو ماشومانو او کورنیو سره ده چې په سوېلي اسیا کې د سختې هوا او پیښو له امله یې خپلوان له لاسه ورکړي دي.

همدارنګه یونېسف وايي، په یادو هېوادونو کې د هغه شپږ میلیونو ماشومانو او د هغوی د کورنیو لپاره یې هم اندیښمن دي، چې کورونه یې له لاسه ورکړي، بېځایه شوي او د ژوندي پاتې کېدو لپاره هلې ځلې کوي.

په دغه راپور کې ویل شوي، چې سېلابونو له رواني اړخه چې تر مرګ او ټپي کېدو ډیر خطرناک حالت دی ماشومان سخت ځپلي دي.

پاکو اوبو ته د ماشومانو لاسرسی کم شوی او دا په ماشومانو کې د ناروغۍ او اسهال د خپریو ګواښ زیاتوي.

یونېسف وايي، که په داسې حالاتو کې د ماشومانو درملنه ونه شي، ماشومانو به د خوارځواکۍ په ناروغۍ اخته شي.

د ماشومانو د ساتنې اداره وړاندې لیکي، د افغانستان په ختیځ کې وروستيو سیلابونو ۵۸ تنه مړه کړي او تر ۱۹۰۰ زیاتې کورنۍ یې اغیزمنې کړې دي.

همدارنګه زیاتوي، چې د جون په میاشت کې د بغلان او بدخشان شمالي ولایتونه او په لوېدیځ غور ولایت کې د سېلابونو له امله لسګونه زره ماشومان زیانمن شوي دي.

د یونېسف د راپور له مخې په نیپال کې سیلابونو او د ځمکې ښویدنې له امله د ۳۵ ماشومانو په ګډون لږ تر لږه ۱۰۹ کسان مړه شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي.

همدارنګه یونېسف ویلي، چې په بنګله‌دیش کې د اقلیمي بدلون له امله د دغه هیواد په شمالي او شمال ختیځو سیمو کې د ۶،۱ میلیون ماشومانو ژوند د مئ میاشتې راهیسې د سخت بارانونو او ورپسې سیلابونو له امله زیامن شوی دی.

د دغه راپور له مخې د هند په اسام ایالت کې د جون له میاشتې راهیسې په لوړه کچه ریکارډ شوی باران چې د سیلابونو لامل شوی و، د نیم میلیون ماشومانو او د هغوی د کورنیو ژوند له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

همدارنګه په پاکستان کې سختو بارانونو او سیلابونو له اپریل میاشتې راهیسې د ۷۴ ماشومانو په ګډون لږ تر لږه ۱۲۴ کسان مړه کړي.

یونېسف وايي، د اقلیمي بدلون له امله د هوا دغه ناسمې پیښې په سوېلي اسیا کې د ماشومانو ژوند بدلوي او ګواښلی دی.

په راپور کې ویل شوي، چې افغانستان، بنګله دېش، هند او پاکستان د سوېلي اسیا په څلورو هېوادونو کې دي چې ماشومان پکې د اقلیم د کړکېچ د اغېزو له ډېر ګواښ سره مخ دي.

یونیسف په راتلونکو اونیو کې د درنو بارانونو ورېدو د اټکلونو په اړه اندیښمن دی او دا بارانونه کولی شي ماشومان نور هم له خطر سره مخامخ کړي.

یونېسف په حکومتونو غږ کړی، چې د ماشومانو د ژوند خوندي کولو لپاره ښه چمتووالی ونیسي او چټک غبرګون وښيي.

د ماشومانو د ساتنې اداره د اقلیمي بدلون له امله د زیانمن شویو ماشومانو او د هغوی د کورنیو سره د مرستو لپاره ۹،۳ میلیونه ډالرو غوښتنه کړې ده.