د پاکستان پوځ ویلي، چې د خیبر پښتونخوا په ایالت کې د ترهګرۍ پر وړاند د مبارزې ادارې سره په ګډو عملیاتو کې د پاکستاني طالبانو یو مهم قوماندان او د دې ډلې درې وسله وال وژل شوي دي.
د پوځ په وینا، دغه کسان د دغه ایالت په مردان سیمه کې د پولیسو پر مرکز د وسله والو د برید پر مهال وژل شوي دي.
که څه هم د دغه برید کره وخت نه دی په ډاګه شوی، خو د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، چې کرش کورنا سیمې ته څېرمه وسله والو پر پولیسو برید کړی. پوځ ویلي، چې په وژل شویو وسله والو کې د پاکستاني طالبانو د تحریک یو مهم قومندان باسط هم شامل دی.
د پاکستان په شمال لوېدیځ کې د خیبر پښتونخوا ایالت د پاکستاني طالبانو د فعالیت یو له اصلي مرکزونو څخه بلل کیږي.
په تېرو درېیو کلونو کې چې طالبانو په افغانستان کې واک تر لاسه کړی، د پاکستان پر پوځ د پاکستاني طالبانو بریدونه ډېر شوي دي.
د پاکستان د پلان او پرمختګ وزیر په اسلام اباد کې په یوه ناسته کې د دغه هیواد تعیمي برخه کې د اصلاحاتو پر راوستولو ټینکار کړی دی. احسن قبال ویلي، چې د پاکستان تعیمي نظام باید د ۲۱مې پېړۍ غوښتنې پوره کړي.
د پاکستان دولتي راډیو د دغه هېواد د پلان او پرختګ وزیر احسان اقبال له قوله لیکلي، چې د تعلیم په برخه کې باید له ځنډ پرته ټول اړین اصلاحات پلي شي.
احسان اقبال په دغه ناسته کې ویلي، چې د نوي او پراختیايي فکر د ښوونې او روزنې په سیسټم کې ځای پر ځای شي تر څو د ۲۱مې پېړۍ اړتیاوې پوره کړي.
د پاکستان د پلان وزیر په ډاکه كړې، چې د ۲۰۲۵ کال پېل کې به په بنسټیزه توګه په درسي نصاب، د استادانو روزنه، د ازموینې نظام او مدرسو کې اصلاحات راوستل شي.
هغه وویل، چې اوسنی نصاب د پاکستان د اصلي اړتیاوو په پوره کولو کې پاتې راغلی دی.
نوموړي په مدرسو کې د بنیادي ساینسي زده کړو جبري کولو په اړه خپل نظر څرګند کړ او وویل، چې مدرسو ته دې د ثانوي ښوونځیو مساوي حیثیت ورکړل شي.
احسان اقبال وویل، چې د ټولو پاكستانيانو لپاره د سوكاله راتلونكې یقیني كولو لپاره دا حتمي ده، چې د خپل تعليمي نظام د ښه كولو لپاره ټولې ممکنې لارې چارې وكاروي.
دغه پاکستاني وزیر له ښوونځیو نه باندې ماشومانو زياتېدونکي شمېرې په اړه وویل، چې باید د دې کار مخنیوی وشي.
د پاکستان دولت او د بلوڅانو تر منځ سیاسي شخړه له۱۹۴۸کال نه روانه ده چې د پاکستان دولت د بلوڅو ازاد دولت قلات په زور اشغال کړ او په پاکستان یې ورګډ کړ.
په تیرو شپږ اویا کلونو کې پاکستان د بلوڅ ملتپالو د مقاومت د ځپلولپاره څلور غټ پوځي عملیات کړي.
اخري عملیات په دوه زره شپږم کال کې هغه وخت پیل شول، چې د پاکستان پوځ د بلوڅو یو ستر مشر نواب اکبرخان بګټي شهید کړ او بلوڅو د دولت په ضد یو ستر پاڅون وکړو.
په بلوچستان کې د پاکستان د پوځ او د بلوڅو بیلتون خوښو ملتپالو تر منځه دغه جنګ د تیرو اتلسو کلونو را هیسې ادامه لري او اوس د بلوچستان هر ګوټ ته رسیدلی دی.
د پاکستان پوځ په بلوڅانو کې د ویرې او دهشت خورولو لپاره د هغوی د کورنیو د غړو د تښتولو او ورکولو لاره خپله کړې ده.
بلوچستان کې د پاکستان د پوځي استخباراتو له خوا د بلوڅ ځوانانو د تړي تم کولو مسله په تیرو څو کلونو کې خورا ډیره پراخه شوی او جدي شوی ده.
زرګونه بلوڅان د خپلو کورونو او یا کارځیو نه تښتول شوي، ځینې تړي تم کسان په پوځي عقوبت خانو کې شکنجه کیږي، وژل کیږي او بیا د هغوی جسدونه په لارو او کوڅو کې موندل کیږي.
ډیر داسې کسان شته چې تر لسو یا پنځلسو کلونو یې هیڅ درک نشته، دوی نه په کومه محکمه کې لیدل شوي او نه یې د بندي کیدلو په باره کې کوم رسمي سند شته.
د لادرکه کیدونکو اشخاصو زیاته شمیره اوس بلوڅ محصلین تشکیلوي.
د هغوی د کورنیو غړي او د هغوي خواخوږي د لادرکه کسانو د خلاصون لپاره د سیاسي مبارزې میدان ته راوتلي دي.
دوی لاریونونه کوي، پرلتونه کوي او د پاکستان پر پوځ فشار راوړلو لپاره پراخ احتجاجونه کوي.
په دوی کې ګڼ شمیر ښځې هم ګډون لري، ځینې وړې جینکۍ چې پلاران یا وروڼه یې له ډیرو کلونو راهیسې تړي تم شوي دي.
دوی په دغه مبارزه کې د ماشوموالي نه برخه اخلی، اوس را سترې شوې دي او د بلوڅو ملتپالو د سیاسي مقاومت په مخکني صف کې دریدلې دي.
په دوی کې دوو ځوانو جینکیو ډاکټر ماهرنګ بلوڅ او سميدین بلوڅ نه یوازې د ټول بلوچستان او پاکستان په سطحه شهرت بیاموندو بلکې په نړیواله کچه هم وپیژندل شوې.
د ماهرنګ بلوڅ پلار غفار لانګو یو مترقي او ملتپال سیاسي فعال و، څو کاله وړاندې د پوځي استخباراتو وتښتاوه او د سختې شکنجې نه وروسته وژل شوی و. د هغه یو ورور هم پوځیانو تړی تم کړی او تر اوسه یې مړی ژوندی معلوم نه دی.
د سميدین بلوڅ پلار ډاکټر دین محمد بلوڅ پوځیانو لس کاله وړاندې د روغتون نه تښتولې او تر نن ورځې لادرکه دی.
چون زاړه او سنتي بلوڅ ملتپال سیاسي ګوندونه پرله پسې توګه تحمیلیدونکو دولتي فشارونو او قیوداتو له امله ضعیف شوي، نو د تړي تم شوو خلکو د راخلاصولو لپاره مبارزو ځوانانو د کال ۲۰۲۲ په اوایلو کې د « بلوچ یک جهتی کمیټی» یعنی د بلوڅو د پیوستون کمیټې په نوم یو نوې سازمان تشکیل کړ.
د دې سازمان مشري ډاکټر ماهرنګ بلوڅ کوي او له هغې سره سميدین بلوڅ ، ډاکټر صبیحه بلوڅ او نورې تکړه جینکۍ، ځوانان او مشران ملګري دي.
دغه نوې سازمان ډیر په مېړانه د پاکستان د دولت د جبر او اختناق په ضد مقاومت وکړ او په بلوڅانو کې یې زیات محبوبیت تر لاسه کړ.
که څه هم د پاکستان میډیا د دوی فعالیتونو ته پوښښ نه ور کوي، خو د دوی ځوان فعالان د خواله رسنیو له لارې بلوڅان او نړیوال د خپل سوله ییز مقاومت نه خبر ساتي.
د بلوڅو د پیوستون کمیټې په ۲۰۲۲او ۲۰۲۳ک ې په بلوچستان کې ډیر لاریونونه، پرلتونه او احتجاحونه وکړل، خو دولت ورته غوږ ونه نیو.
دوی د کال ۲۰۲۳ د نومبر په میاشت کې د ماهرنګ بلوڅ په مشرۍ په زرګونو ښځو او نارینه بلوڅو د بلوچستان د تربت ښار نه خپل لاریون پیل کړ.
دوی د یونیم زر کیلومتره لارې وهلو نه پس د پاکستان پلازمینې اسلام اباد ته په داسې حال ورسېدل،چې د پاکستان پولیسو ګام په ګام ایسار کړل، په کوتکو یې ووهل او په ژمي کې یې یخې اوبه ورباندې تویک ړې.
خو دوی په شا نه شول، په اسلام اباد کې د دوی یوه میاشت پرلت د ټول پاکستان د خلکو او د نړیوالو پام خپلو غوښتنو ته واړاوه.
پاکستان کې ډیموکراسي ډیره ضعیفه ده او زیاتره سیاسي واک د جنرالانو په لاس کې دی، نو ځکه دولت په ولسي غوښتنو غوږ نه ګروي، نو په اسلام اباد کې د بلوڅو د پرلت نه پس هم پاکستاني پوځیانو د بلوڅو ځوانانو د تړيت م کولو پروسې ته او د بلوڅو د نورو بشري حقونو تر پښو لاندې کولو ته ادامه ورکړه.
په مقبال کې د بلوڅو د پیوستون کمیټې د جولای په اته ویشتمه نیټه د بلوچستان د ګوادر په ښار کې د بلوڅو د سترې ملی غونډې د رابللو اعلان وکړ او ټول بلوڅ ولس ته یې په دغه غونډه کې د ګډون بلنه ورکړه.
د پاکستان حکومت خپل ټول امکانات د دغې غونډې د ناکامولو لپاره په کار واچول.
بلوچستان د جغرافیايي لحاظ نه ډیره پراخه سیمه ده چې ټوله رقبه یې۳۴۷۱۹۰ مربع کیلومتره ده او دا د پاکستان د ټولې رقبې درې څلویښت اعشاریه درې فیصد برخه تشکیلوي.
د وروسته پاتې بلوچستان سړکونه او لارې هم سمې نه دي، دې پرلت ته د لرې ځایونو خلک درې څلور ورځې وړاندې راروان شوي وو.
پولیسو ځاې په ځاې نه یوازې لارې تړلېوې، بلکې ګوادر ته تلونکو خلکو په زور د بیرته ستنولو لپاره یې خلک په کوتکو ووهل او په هغوی یې اوښکې تویونکې ګاز وشینده، خو بیا هم بلوڅ ولسونه په شا نه شول او په لکونو خلک ګوادر ته ورسیدل.
کوم خلک چې پولیس او پوځ په لارو کې ایسار کړل، نو هغوی ځای په ځای په لارو کې پرلتونه جوړ کړل.
په ګوادر کې پوځ د بلوڅو د تاریخ په تر ټولو ستره قومي غونډه برید وکړ، چې په کې زرګونه ښځو ګډون درلود او د غونډې د مشرتابه یو څو کسان او بې شمیره نور کسان یې ونیول.
د پوځ په ډزو کې درې تنه مړه شول او بې شمیره نور ټپیان شول، خو د پوځ او پولیسو د دغه ظالمانه برخورد په ضد په ټول بلوچستان کې احتجاجی لاریونونه او غونډې روانې شوې دي، چون د سند د ایالت په مرکز کراچۍ کۍ هم ډیر بلوڅان اوسي، نو ځکه هلته هم د پروتست لړۍ روانه ده او د یوې اونۍ تیریدو نه پس هم دا سلسله ختمه شوی نه ده.
د بلوچستان په هر ګوټ کې لار یونونه او پرلتونه روان دي، که پوځ او پولیس مداخله نه وی کړې،نو د جولای د میاشتې په اتویشتمه به په قومي غونډه کې د ګډون نه وروسته خلک خپلو خپلو کورونو ته لاړ وی، خو د پاکستان د حکومت د ځیږ چلن له امله د بلوچستان په هره سیمه کې له یوې اونۍ راهیسې په پرله پسې توګه د بلوچستان د ټول تاریخ بې ساري احتجاجونه روان دي.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی کوي؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
ځینو سرچېنو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې د پښتون ژغورنې غورځنګ مخکښ غړی علي وزیر په اسلام اباد کې پولیسو نیولی او نا مالوم ځای ته یې بېولی دی.
په خواله رسنیو کې هم ځینې ویډیو ګانې لاس په لاس کېږي، چې د پولیسو لهخوا د علي وزیر د نیولو پخلی کوي.
دا رنګه په یوې ویډیو کې په خپله علي وزیر هم لیدل کېږي، چې د اسلام اباد په یوه روغتون کې دی او وايي چې نوموړی د پولیسو لهخوا نیول شوی او تاوتریخوالی هم ورسره شوی دی.
په اسلام اباد کې د پښتون ژغورنې غورځنګ یو غړي کامران خان افغانستان انټرنشنل پښتو ته د علي وزیر د نیول کېدو پخلی کړی؛ خو د هغه د نیولو په لامل یې جزییات ورنګړل.
په خواله رسنیو کې د خپرو شویو ویډیوګانو بر بنسټ نوموړي، یو ټپي کس د درملنې لپاره د پمز روغتون ته لېږدولی و، چې ناببره د پولیسو لهخوا ونیول شو.
د اسلام اباد پولیسو په دې اړه تر اوسه څه نه دي ویلي او د پښتون ژغورنې غورځنګ لهخوا هم تر دې مهاله په روښانه ټکو کې کوم دریځ نه دی څرګند شوي.
علي وزیر تر دې وړاندې هم څو، څو ځلې پولیسو نیولی او په هره پلا پولیس چارواکو د هغه د نیول کېدو لامل د پاکستان د ملي ګټو پر خلاف څرګندونې او دریځ بللی و؛ خو دا پلا د ده د نیول کېدو سبب نه دی روښانه شوی.
علي وزیر هغه مهال چې د پاکستان د پارلمان غړی هم و نیول شوی و، چې بیا له یوې مودې وروسته له بنده خوشې شوی و.
پاکستان کې چارواکي وايي، دغه هېواد کې د وروستي موسمي ورښت له امله د مړه شویو کسانو شمېر دېرشو ته ورسېد. د پاکستان دویم ډېر مهم سوداګریز ښار لاهور کې په تېرو څلورو لسیزو کې خورا ډېر باران ورېدلی دی.
د پنجاب صوبې چارواکو د جمعې په ورځ رویټر ته ویلي، لاهور کې ۴۴ کاله وروسته بیا د ډېر ورښت ریکارډ مات شو.
د دوی په خبره، دې ورښت کې تر شپږو کسان لاهور کې مړه شوي دي.
د پنجاب ګاونډ ته په پښتونخوا کې هم د وروستي ورښت له امله د دوولسو ماشومانو په ګډون تر څلرویشتو کسانو خپل ژوند له لاسه ور کړی دی.
ملګري ملتونه او نړیوالې ادارې اکستان د سختې هوا او اقلیمي بدلون له امله ډېر زیانګالی هېواد بولي.
پر ۲۰۲۲ کال هم دغه هېواد کې د ورښت له امله ۱۷ سوه کسان مړه او په میلیونونو بې ځایه شول.
سوېلي اسیا کې د موسمي باران او ځمک ښویېدو له امله د پاکستان ګاونډي هند کې هم تېرو ورځو کې ۱۹۵ کسان مړه او تر دوو سوو ورک شول.
د پاکستان د پترولو وزیر وايي، له ترکمنستان سره د ټاپي پروژې په برخه کې د ګډې همکارۍ لپاره پرمختګ شوی او له مخې به یې د دې پروژې د پلي کولو چارې چټکې شي. مصدق ملک وايي، دا پرېکړه پلازمېنې اسلام اباد ته د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف په دوه ورځنۍ لیدنه کې شوې ده.
د پاکستان راډیو نن په یوه خبر کې د نوموړي له قوله ویلي، چې په دغو خبرو کې د اقتصادي وصلتوب او د انرژۍ اړتیا د خوندیتوب لپاره ټاپي پروژه کې د ګډې همکارۍ لپاره ځانګړی پرمختګ شوی دی او دې سره به د دې پروژې د پلي کول چارې چټکې شي.
د ترکمنستان د بهرنیوچارو وزیر تېره اونۍ پاکستان ته د یوه پلاوي په مشرۍ تللی و.
ټاپي پروژه د ترکمسنتان لوېدیځ کې له ګلکینش پیلېږي، د افغانستان له هرات او کندهار په تېرېدو سره د پاکستان کوټې او ملتان ته رسېږي او بیا د هند لوېدیځ کې فزیلکا ته رسېږي.
د دې پروژې د پلي کولو خبرې د طالبانو لومړنۍ واکمنۍ کې په ۱۹۹۰ کلونو کې پیل شوې.
د دې پروژې د رسمي کار پیل د ۲۰۱۵ کال په ډیسمبر کې د ترکمنستان پلازمېنه عشق اباد کې د افغان ولسمشر اشرف غني، د پاکستان د هغه وخت لومړي وزیر نواز شریف او هندي او ترکمن مشرانو له خوا پرانیستل شو.
تمه وه چې د لس میلیارد ډالرو په ارزښت دا اتلس سوه کیلومتره اوږده پروژه په ۲۰۱۹ کال کې پلې شي، خو په افغانستان کې د ناامنۍ له امله تر اوسه د کاغذ پرمخ پاتې ده.