فضل محمود فضلي: ایران باید د سید مهدي د وهلو ټکولو عاملین محاکمه کړي

د “بنګله دېش د هندو-بودا-مسیحي یووالي شورا” وویل، چې د هېواد له ۶۴ ولسوالیو څخه په ۴۵ هغو کې یې په دې اونۍ کې د ډیری هندوانو کورونه ، سوداګري یا معبدونه په نښه شوي دي. په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د ښوونځي یو ښوونکی وژل شوی او ۴۵ تنه نور ټپیان شوي دي.

هندوان د بنګله دېش د ۱۷۰ میلیون نفوس شاوخوا ۸٪ جوړوي او په دودیز ډول په پراخه کچه د حسینې عوامي لیګ ګوند ملاتړي دي.

هندوان د اپوزیسیون بلاک پر ځای چې سخت دریځه اسلامپال ګوندونه پکې شامل دی، په لویه کچه د سیکولریزم پلوي کوي.

حسینه د دوشنبې په ورځ د هغه څه په وړاندې چې منتقدین یې د استبدادي واکمني بولي، د پراخو لاریونونو په ترڅ کې له هېواده له تېښتې وروسته په هند کې پناه واخیسته، هغه څه چې د خپل ګاونډي په وړاندې د ځینو بنګله دېشیانو غوسه راوپاروله.

ځايي خلکو ویلي، چې هند ته نږدې اوسېدونکي ډېری بنګله دېشیان هغه هېواد ته د تېښتې هڅه کوي، خو د دواړو خواو له مقاومت سره مخ کیږي.

دواړو هېوادونو ویلي، چې له تاوتریخوالي وروسته یې پر پوله ګزمې زیاتې کړې دي.

محمد رقیب الحسن، چې د بنګله دېش په شمال لوېدیځ کې د ټاګورګاون په ولسوالۍ کې ځایي حکومتي چارواکی دی وویل، چې شاوخوا ۷۰۰ – ۸۰۰ هندوانو د چهارشنبه ماښام له هغه وروسته هند ته د تېښتې هڅه وکړه چې د دوی پر ځینو کورونو بریدونه وشول او لوټ شول.

حسن رویټرز خبري اژانس ته وویل: "هغوی بېرته خپلو کورونو ته راستانه شول کله چې موږ ورته له پولې د تېرېدو اجازه ورنه کړه. سرحدي ځواکونه په سیمه کې ګزمې کوي. اوس هر څه سم دي او نور د تاوتریخوالي راپورونه نه شته."

د پنجشنبې په سهار شاوخوا ۳۰۰ بنګله دېشیان د هند جلپایګوري ولسوالۍ ته نږدې په یوه سرحدي سیمه کې راټول شوي وو؛ خو وروسته وویشل شول.

هندي رسنیو هلته د یوې ډلې په شاوخوا کې هندي سرحدي سرتېري ښودلي دي.

د ډهاکې څخه په شاوخوا یو ساعت کې د نارسنګدي په سیمه کې یو هندو زرګر، چې نه یې غوښتل د غچ اخیستنې له ویرې یې نوم واخیستل شي وویل، چې دوو ځوانانو د یو میلیون بنګله ديشي ټکه (۸۵۵۰ ډالر) د محافظت پیسو غوښتنه وکړه او یوازې وروسته له هغه له سیمې ولاړ چې هغه دوی ته د یو لک ټکه د ورکړې موافقه وکړه.‌

د دې اعلامیې له مخې ملا برادر او رشید مرادوف «د افغانستان په خاوره کې د ټاپي پروژې د عملي کېدو د لارو چارو، تورغنډۍ بندر کې د رېل پټلۍ سټېشن د پراختیا، ترانزیټ او ټرانسپورټ کې د اسانتیاوو د رامنځ ته کولو په اړه هراړخیزې خبرې وکړې.»

طالبان د ترکمنستان دبهرنیو چارو وزیر له قوله زیاتوي، چې هېواد یې چمتو دی «له افغانستان سره د خپلو سیاسي او اقتصادي اړیکو پراخولو په موخه په نږدې راتلونکي کې د افغانستان په خاوره کې د ټاپي پروژې کارونه پیل کړي.»

د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف په دې برخه کې د چارو د چټکتیا لپاره تېره میاشت پاکستان ته هم سفر درلود.

د پاکستان د پترولو وزیر مصدق ملک تېره اونۍ وویل، له ښاغلي مرادوف سره لیدنه کې یې د ټاپي پروژې په برخه کې د ګډې همکارۍ لپاره پرمختګ شوی او له مخې به یې د دې پروژې د پلي کولو چارې چټکې شي.

ټاپي پروژه د ترکمسنتان لوېدیځ کې له ګلکینش پیلېږي، د افغانستان له هرات او کندهار په تېرېدو سره د پاکستان کوټې او ملتان ته رسېږي او بیا د هند لوېدیځ کې فزیلکا ته رسېږي.

د دې پروژې د پلي کولو خبرې د طالبانو لومړنۍ واکمنۍ کې په ۱۹۹۰ کلونو کې پیل شوې.

د دې پروژې د رسمي کار پیل د ۲۰۱۵ کال په ډیسمبر کې د ترکمنستان پلازمېنه عشق اباد کې د افغان ولسمشر اشرف غني، د پاکستان د هغه وخت لومړي وزیر نواز شریف او هندي او ترکمن مشرانو له خوا پرانیستل شو.

تمه وه چې د لس میلیارد ډالرو په ارزښت دا اتلس سوه کیلومتره اوږده پروژه په ۲۰۱۹ کال کې پلې شي، خو په افغانستان کې د ناامنۍ له امله تر اوسه د کاغذ پرمخ پاتې ده.

ښاغلي روستايي د ایران دولتي خبري اژانس یا صدا و سیما ته ویلي، ایران د سږ کال لومړیو څلورو میاشتو کې افغانستان ته ۷۲۴ میلیون ډالر صادرات درلودل، چې د تېر کال تر ورته مودې ۲۸ سلنه ډېر شوي

نوموړی وايي، خوراکتوکي، کرنتوکي او سونتوکي افغانستان ته د ایران د وارداتو اصلي برخه جوړوي، خو زیاتوي، که تهران په دې برخه کې منظم پلان ونه لري، قطر، امارات، ترکیه، پاکستان او چین به یې ځای ونیسي.

د پاکستان دولتي بانک هم تېره سې شنبه وویل، سږني مالي کال کې افغانستان ته د دغه هېواد صادرات ۴.۱۲ سلنه زیات شوي، چې له ۵۲۲ میلیون ډالرو ۵۴۴ میلیونه ډالرو ته رسېدلي دي.

د پاکستان نیشن ورځپاڼې نن خبر ورکړ، چې د پاکستان د دولتي بانک د میاشتنۍ احصایې له مخې، په جون میاشت کې افغانستان ته د دغه هېواد ټول صادرات له ۴۶ میلیونو ډالرو ډېر وو، چې تېر کال دغه شمېره ۴۳ میلیونه او ۶۵۷ زره ډالره وه.

د همدې کال په جون کې د پاکستان صادرات د تېر کال تر همدې وخت ۵.۵۳ سلنه ډېر شوي دي.

دغې رسنۍ لیکلي، چې نورو هیوادونو ته د پاکستان صادرات په عمومي ډول په یوه کال کې ۱۱.۵۳سلنه زیات شوي او څه باندې ۳۱ میلیارد ډالرو ته رسیدلي دي.

خو په مقابل کې له افغانستانه پاکستان ته واردات ۲۱.۹۵ سلنه کم شوي او له ۱۵ میلیونو ډالرو ۱۱ میلیونه ډالرو ته ټیټ شوي دي.

دغه جرګې چې ګڼ ګډونوال یې سوداګر ول د چهارشنبې په ورځ د (زمري په ۱۷مه) ویلي، چې د تورخم دروازې تړل د دواړو خواوو سوداګرو ته زیانونه اړوي او په بازارونو کې ورسره بیې هم لوړې شوې دي.

دوی وايي، خلک نه شي کولای په ارزانه بیه میوې دانې او نور اړین توکي وپېري.
د دغې جرګې مشر خان بابا وايي، همدا اوس د پاکستان په بېلابېلو مارکېټونو کې د تازه میوو او سبو بیې لوړې شوې او عام خلک یې د اخیستو وس نه لري.

هغه له پاکستاني چارواکو وغوښتل، چې په تورخم کې دې افغان او پاکستاني سوداګرو لپاره په ګمرکي خدمتونو کې هم اسانتیاوې برابرې شي.
د جرګه‌والو تر ټولو ستره غوښتنه دا وه، هغه بار لاریو ته دې ژر تر ژره اجازه ورکړل شي چې دا مهال د تورخم دروازې په دواړو خواو کې اېسارې پاتې دي او هغه توکي چې په کې بار دي د خوسا کېدو په حال کې دي.
پاکستان هغو لاریو ته تر اوسه اجازه نه ده ورکړې، چې موټر چلوونکي یې ویزې، پاسپورټونه او یا د تېرېدلو لنډمهاله کارټونه نه لري.

دغه کارټونه په کابل کې د پاکستان سفارت او په پېښور کې د طالبانو قونسلګرۍ له‌خوا موټر چلوونکو ته ورکول کېږي.
په تورخم کې ځايي خبریال فرهاد شینواري افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دا مهال په تورخم کې زرګونه لارۍ د موټر چلوونکو د اسنادو د نشتوالي له امله ولاړې دي چې ډېرې یې تشې لارۍ دي.
ښاغلي شینواري زیاته کړه، د عامو افغان وګړو له پاره چې قانوني ویزې لري د تورخم دروازه خلاصه ده؛ خو هغه کسان چې د روغتیايي ویزو په لرلو سره پاکستان ته راځي د هغوی د ناروغۍ اسناد کتل کېږي او هغه چې ناروغان نه وي او د ناروغۍ په ویزو راغلي وي هغوی نه پرېښودل کېږي.
دا رنګه ښاغلي شینواري زیاته کړه، هغه ځوانان چې په تعلیمي ویزو پاکستان ته تګ راتګ کوي د هغوی تحصیلي سندونه هم کتل کېږي او په جعلي سندونو د دغو زده‌کوونکو او زده‌کړیالانو لپاره هم بندیزونه لګول شوي دي.

د پی بي اېس، اېن پي ار او مارېسټ له‌خوا د یوې ګډې نظرپوښتنې له مخې، ولسمشریزو ټاکنو ته د ډیموکرات ګوند نومانده اوس‌مهال د دغو ټاکنو د ګټلو ۵۱ سلنه او ډونالډ ټرمپ بیا ۴۸ سلنه د ګټلو چانس لري.
د نظرپوښتنې له مخې، د محبوبیت له پلوه کمالا هرېس ۴۸ سلنه او ټرمپ بیا ۴۵ سلنه په خلکو کې منل شوی دی، چې کمالا هرېس په دې برخه کې هم مخکښه ده.
د اقتصاد په برخه کې د ټرمپ محبوبیت ۳ نمرې لوړ دی؛ خو د کمالا هرېس دریځ د بایډن پرتله ډېر ښه دی.
د نظرپوښتنې له مخې ټرمپ د کډوالۍ په برخه کې ۶ نمرې مخکې دی؛ خو دلته هم د کمالا هرېس دریځ د بایډن پرتله ۱۵ درجې ښه دی.

د ښځینه رای ورکوونکو په منځ کې، د کمالا دریځ د ټرمپ پرتله ۱۳ درجې لوړ دی؛ خو د نارینه رای ورکوونکو په منځ کې د هغې دریځ ۹ نمرې ټیټ دی.
نظرپوښتنې څرګنده کړه، چې د تور پوستو رای ورکوونکو په منځ کې د کمالا محبوبیت د ډونالډ ټرمپ پرتله له ۲۳ څخه ۵۴ پواینټونو ته لوړ شوی دی.

د خپلواکو رای ورکوونکو په منځ کې د کمالا هرېس دریځ د ډونالډ ټرمپ پرتله ۹ پواینټونه ډېر شوی دی.
خو تر ټولو اړینه دا ده، چې د کمالا هرېس محبوبیت له ۴۰ سلنې څخه ۴۶ سلنې ته لوړ شوی چې نه یوازې بایډن؛ بلکې له بارک اوباما هم لوړ دی.
دا په ۱۹۷۶ کال کې له جېمي کارټر وروسته لومړی ځل دی، چې ډیموکراتانو دغه مقام خپل کړی دی.
دغه نظرپوښتنه د پنجشنبې په ورځ پیل شوه او تر یکشنبې پورې یې دوام وکړ.