طالبانو کندهار د روغتیا ریاست پر ښځینه صحي پرسونل نوي بندیزونه لګولي

له هلمند څخه سرچينې د چهارشنبې په ورځ ( د وږي ۱۴مه) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې دغې مېرمنې نن د خاوند له ورونو څخه د هغې حق غوښتی، چې هغوی وژلې ده.

د هلمند کجکي ولسوالۍ د طالبانو امنيه قومانداني هم پېښه تايیدوي او وايي، چې د پېښې د پلټنې ترڅنګ د دغه کس د نیولو هڅه کوي.

د افغانستان په سوېلي ولایتونو کې د ښځو د تاوتريخوالي دا ډول پېښې خورا ډېرې دي.

تېره اونۍ د کندهار په بولدک ولسوالۍ کې يو کس په چاړه د خپلې مېرمنې غاړه پرې کړې او وژلې يې وه.

ښځينه فعالانې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته د بشري حقونو د بنسټونو نشتوالۍ، په کم عمر د نجونو ودول، نرواکه ټولنه او انساني حقونو ته د مېرمنو نه لاس رسۍ د دا او ورته نورو پېښو لاملونه يادوي.

د ښځو د حقونو فعالانې پر واکمنو طالبانو نيوکه کوي، چې پر مېرمنو د بنديزونو او محدويتونو سره - سره د دوی دا ډول ستونزو ته رسېدنه نه کوي.

نوموړې دې بري سره د روانو سیالیو منځلوبې ته ځان ورساوه.

۱۵ کلنه عایشه ممتاز د پنجاب د سرګودې اوسېدونکې ده.

نوموړې د پاکستان یوازنۍ پېغلوټې ده چې په دې سیالیو کې یې برخه اخیستې ده.

د دې شننې لیکواله وايي، چې نړۍ غلې نه شي پاتې کېدی او د ښځو د مقاومت غږ باید واورېدل شي.

هغې وويل، چې له طالبانو سره دې شاته تګ په توګه چلند وشي، نه دا چې امتيازات ورکړل شي.

سوزان مور په دې تحلیل کې چې د سې شنبې په ورځ خپور شو ویلي، چې طالبانو ته د هر ډول مشروعیت ورکول په یوه قیمت تمامیږي او دا بیه د انسان په توګه د ښځو له پامه غورځول دي. هغې وویل، چې د ښځو سره د طالبانو چلند یو "دیني عمل" نه دی بلکې "بربریت" دی.

د هغې په ​​وينا؛ طالبانو په افغانستان کې د ښځو غږ خاموش کړى او نړۍ يې يوازې ننداره کوي.

په دې مقاله کې د ټېلګراف کالم لیکونکې سوزان مور د طالبانو د هغه مشهور قانون پر ضد په اعتراض کې د ښځو د زمزمو ویلو کمپاین ته اشاره کړې، چې د ښځو غږ په کې"عورت" ګڼل شوی. هغې لیکلي، چې د ښځو سره دا ډول چلند "په سمه توګه د جنسیت د توپیر له مخې بېلګه" او ټکان ورکوونکی دی. هغې وپوښتل چې له طالبانو څخه نور څه تمه کېدای شي؟

هغې د مایا انجیلو مشهور نقل قول ته اشاره وکړه: " کله چې یو څوک تاسو ته خپل ځان ښکاره کوي، په لومړي ځل پر هغه باور وکړئ."

د اغلې مور په وینا؛ طالبانو د ۱۹۹۰ لسیزې له نیمایي راهیسې په ډاګه کړې وه، چې دوی څوک دي، خو "موږ لا هم پرې باور نه کوو."

په دې لیکنه کې ویل شوي، چې طالبانو د «شریعت د تفسیر، دیوبندي دودیز او وهابي خالصیت د پټو محافظه کاره پښتني قانون» پر بنسټ د ښځو په وحشیانه ډول تر پښو لاندې کول پیل کړي، له تعلیم او کار څخه یې بې برخې کړي دي.

د دې مقالې لیکواله د ۱۹۷۰ لسیزې د ښوونځیو هغو نجونو ته اشاره کړې، چې په خندا او لنډو جامو کې ښوونځي ته تللې؛ خو کله چې طالبان کابل ته راغلل ټولې هیلې یې له منځه لاړې.

یوازې د افغان مېرمنو خلاصون

په دې لیکنه کې له افغانستانه د نړۍوالو ځواکونو وتل تر پوښتنې لاندې راوستل شوي او ویل شوي چې "نن هیڅوک په رښتیا نه پوهیږي چې موږ ولې افغانستان ته لاړو".

د دې مقالې د لیکوالې په باور؛ له افغانستانه د امریکايي ځواکونو وحشتناک او بې ساري وتل، چې د ټرمپ له خوا پرې خبرې پیل شوې او د بایډن په مشرۍ پای ته ورسېدې، د افغان مېرمنو وحشتناکه پرېښودل وو.

هغې لیکلي، چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې د ځینو ناسمو افکارو سره - سره چې ګواکې طالبان بدل شوي او د ۲۰۲۰ کال طالبان دي؛ خو له ښځو اساسي حقونه ترې اخیستل شوي او نړۍ لا هم ولاړه او ننداره کوي.

سوسن مور په خپل تحلیل کې وايي؛ پوتین د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه کې طالبان یو متحد ګڼي، د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان د طالبانو افراطیت یو ډول کلتوري دود بللی دی.

هغه وايي، ملګرو ملتونو او نادولتي سازمانونو په افغانستان کې د ښځو د وضعیت په اړه متضاد پیغامونه استولي دي.

د مېرمن مور په وینا؛ ملګرو ملتونو د طالبانو د مشرانو پر سفر بندیزونه لګولي؛ خو بیا هم دوی تګ راتګ کوي.

هغې په ​​دوحه کې د طالبانو د ځینو جګپوړو غړیو موجودیت ته اشاره کړې، چې پرمختللی ژوند کوي او لوڼې یې ښوونځيو ته ځي.

نوموړې د نیوکې په کولو سره لیکي، چې ملګرو ملتونو د دوحې درېیمې غونډې ته د طالبانو په بلنه او د طالبانو د حضور په بدل کې د ښځو او مدني ټولنې د ډلو د ایستلو په منظور، دغې ډلې ته جرات ورکړ.

د دې مقالې په یوه بله برخه کې د ټېلګراف کالم لیکونکې لیکي: "داسې ښکاري چې امنیتي مسایل لویدیځو هېوادونو ته د ښځو د حقونو په پرتله ډېر مهم دي."

هغه وايي، چې د غربي دولتونو له نظره هغه څه چې مهم دي دا دي چې سيمه نوره هم باثباته ده او د ترياکو توليد کم شوى دى.

د راپور له مخې، د طالبانو له‌خوا ګومارل شوې ښځې په خواله رسنیو او بازارونو کې د ښځو د څارنې دنده پر غاړه لري.

ټېلګراف د دوشنبې په ورځ د (وږي په ۱۲مه) په یوه راپور کې لیکلي، چې د طالبانو د امربالمعروف په وزارت کې یو شمېر ښځینه کارکوونکې د ښځو پر وړاندې د دې ډلې د بندیزونو څارنه کوي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت د ښځو د څانګې یوه چارواکي چې نوم یې نه دی اخیستل شوی، ټېلګراف ته ویلي، چې دا ډله د نورو ښځو د څارلو لپاره دغو ښځینه کارکوونکو ته اړتیا لري.
دغه طالب چارواکي ویلي، چې د امربالمعروف وزارت له لوري په دنده ګومارل شوې ښځې د انسټاګرام په شبکه کې د ښځو اکاونټونه څاري او هغه ښځې په نښه کوي او په اړه یې راپور ورکوي، چې په کې ښځې د طالبانو له‌خوا د جبري حجاب له اغوستلو ډډه کوي.
هغه وویل: «تاسو پوهېږئ، چې انسټاګرام څنګه کار کوي ... دوی (ښځې) کولای شي خپلې پاڼې ته لاس رسی محدود کړي چې څوک یې ونه ګوري؛ مګر موږ داسې ښځې لرو، چې موږ ته د سترګو حیثیت لري.»
د طالبانو د ډلې د دغه غړي په وینا، له دغو ښځو څخه ځینې یې د نورو ښځو په اړه د مخبرۍ منلو ته اړ باسي او ځینې یې د پیسو په بدل کې دا کار کوي.
طالب جنګیالي هم د کوڅو په ګزمو کې له دغو ښځو سره ملګري وي.
هغه دا هم وویل، چې د طالبانو له‌خوا یو شمېر بندي شوې ښځې یوازې په دې شرط خوشې شوې چې د نورو ښځو د "ناقانونه" فعالیتونو راپور دغې ډلې ته ورکړي.
دغه طالب چارواکي زیاته کړې، چې دغه ډله د دا ډول دندې لپاره ډېرو ښځو ته اړتیا لري او دا مهال وضعیت ښه نه دی؛ ځکه کمې ښځې دې ته لېواله دي، چې دا کار د رضاکارانو په توګه ومني.
د ټېلګراف ورځپاڼې د طالبانو له‌خوا د نورو ښځو د څارنې لپاره له ټاکل شوې یوې ښځې سره هم خبرې کړې دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت یوه ۳۶ کلنه خبر ورکوونکې ګل نسا وايي، هغه هره ورځ په ښار کې ګزمې کوي، له ګڼې ګوڼې ډکو ځایونو او د ښځو د جامو پلورنځیو ته ځي او هڅه کوي هغه ښځې وپېژني چې د طالبانو له نویو قوانینو څخه سرغړونه کوي.
اغلې ګل نسا وایي،‌ کله چې هغه ښځې ګوري چې مخونه یا پښې یې لوڅې وي، یا د نارینه پلورونکو سره خاندي، د مستقیمې مداخلې څخه ډډه کوي او طالبانو ته راپور ورکوي چې وسله‌وال طالبان راشي.
دې ښځې وویل، چې له ښځو سره نیغ په نېغه له څه ویلو ډډه کوي ځکه چې ښځې ورته وايي:« ته هم ښځه یې. ته ولې داسې کوې؟»
ګل نسا وايي، ډېرې ښځې چې وپېژندل شي د طالبانو امنیتي پوستې ته بېول کېږي.
د طالبانو دغه ښځينه مخبرې وويل:« زه د هغو ښځو ملاتړ نه کوم، چې په واټونو کې لاريون کوي او د ټولو ښځو د استازيتوب ادعا کوي.»
هغې زیاته کړه، چې مظاهره کوونکې ښځې «د هغو مسلمانو ښځو استازیتوب نه شي کولای، چې له فحشا ستړې شوې دي.»
هغې وويل:« د ښځو لپاره رښتينې ازادي دا ده، چې په کور کې پاتې شي، خپل ماشومان وروزي، د خپلو خاوندانو خدمت وکړي او د بل څه په اړه فکر ونه کړي.»

د طالبانو له لوري د ګومارل شویو ښځو په وسیله د لاريون کوونکو ښځو نيول

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یو شمېر ښځو په وار، وار په کابل او د افغانستان په نورو ښارونو کې د دغې ډلې د سیاستونو پر ضد لاریونونه وکړل.
دغو لاریونونو ته د طالبانو غبرګون د مظاهره کوونکو ښځو نیول او شکنجه کول وو.
د زهرا حقپرست په نامه یوې ښځینه مظاهره کوونکې ټېلګراف ته وویل، چې هغه د ۱۴۰۰کال په سلواغې میاشت کې د طالبانو د یوې ښځینه مخبرې له‌خوا ونیول شوه.
اغلې حقپرست زیاته کړه، چې یو شمېر ښځې ځانونه د ښځینه فعالانو په توګه معرفي کوي، د مظاهره کوونکو ښځو د واټساپ ګروپونو ته یې نفوذ کړی او د هغوی په نیولو کې یې مرسته کړې ده.
اغلې حقپرست وویل:« له دغو ښځو څخه یوه زموږ د واټساپ ګروپ ته ننوتله او زما د کور او کار ادرس یې طالبانو ته ورکړ.»
هغې وويل، چې د لاريونونو پر مهال نجونو چيغې وهلې او ويل يې چې «يو شمېر نورې نجونې په لاريونونو کې د دوى تر څار لاندې دي.»
دغه معترضه مېرمن وايي، هغه ښځې چې د طالبانو لپاره کار کوي ډېرې دي او ورځ تربلې یې شمېر په ډېرېدو دی.
په تېرو درېیو کلونو کې طالبانو په خصوصي او عامه برخو کې د ښځو پر وړاندې پراخ بندیزونه لګولي دي.
د محرمیت په اړه د دغې ډلې نوی قانون چې په دې وروستیو کې تصویب شو، ښځې د "نا محرمو" نارینه‌و سره د خبرو کولو څخه منع کوي او د دوی غږ د "عورت" په توګه ګڼي.
مدني فعالان او د بشري حقونو کارپوهان د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو تګلارې د "جنسیتي تبعیض" یوه بېلګه بولي.

دغه غورځنګ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دا مهال د طالبانو په زندانونو کې تر ۲۰۰۰ ډېرې ښځې بندیانې دي، چې له غیر انساني چلند سره مخامخې او له بنسټیزو حقونو بې برخې دي.

خو د زندانونو په چارو کې د طالبانو د تنظیم ادارې چارواکو د یکشنبې په ورځ د (وږي ۱۱مه) ملت ته د راپور ورکولو پر مهال ویلي و، چې له دوی سره په زندانونو کې شاوخوا ۱۱زره بندیان دي چې له دغې ډلې زر تنه یې ښځې او ۹۰۰ یې ماشومان دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ښځینه بندیانو د ناسمې شمېرې خپرول په اصل کې د طالبانو له‌خوا د دوی د ظلمونو د پټولو یوه هڅه ده.
د دغه غورځنګ په خبره، دغه مېرمنې په خپلسرې توګه نیول کېږي او له قانوني پړاوونو پرته د اوږدې مودې لپاره په زندانونو کې ساتل کېږي چې ډېری یې د اعتراض په کولو او د طالبانو د خوښې جامو د نه اغوستلو له امله بندیانېږي.
دغه غورځنګ یو وار بیا له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې طالبان د خپلو ترسره کړو کړنو له امله ځواب ورکونې ته اړ کړي.
دوی وایي، باید د دغو ښځو پر کړاوونو سترګې پټې نه شي.
خبرپاڼه وړاندې کاږي، د طالبانو له‌خوا د زنداني شویو ښځو شمېر او د جنسي تاوتریخوالي مخ په زیاتېدونکي پېښې له ښځو سره د طالبانو د ظالمانه چلند څرګندې نښې نښانې دي.
د خبرپاڼې په وروستۍ برخه کې راغلي، نړۍواله ټولنه دې پر طالبانو فشار راوړي چې د بشري حقونو پر وړاندې د سرغړونو مخه ونیسي.

له بل پلوه د افغانستان د ښځو او عدالت ټولنې په یوې تازه څېړنه کې راغلي، چې په افغانستان کې پر ښځو او نجونو د طالبانو د غړو د جنسي تېري پېښې ۳۵سلنه زیاتې شوې دي.