ملګري ملتونه وایي، وروستیو سېلابونو په افغانستان کې تر ۲۰۰ ډېر کلي اغېزمن کړي دي

ډېپلوماتیکو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې مومن یتیموف د تاجکستان د استخباراتو لوړپوړی چارواکی دی، چې د ولسمشر امام علي رحمان په امر کابل ته تللی دی.

دوشنبه ته له ستنیدو وروسته، هغه خپل سفر له «محتوا» څخه ډک وباله.

وروسته له هغه چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړ، یو شمېر پخوانیو پوځیانو او د طالبانو سیاسي مخالفانو په تاجکستان کې پناه واخیسته.

دا مهال د افغانستان د ملي مقاومت جبهې یو شمېر مشران په تاجکستان کې مېشت دي.

تاجکستاني چارواکو په تېرو درېیو کلونو کې په وار - وار پر طالبانو نیوکې کړې دي.

د تاجکستان ولسمشر وايي، طالبان له خپلو ژمنو سره - سره په افغانستان کې د یوه جامع حکومت د جوړېدو مخالف دي.

امام علي رحمان په ۱۴۰۱ کال کې وویل، چې طالبان په افغانستان کې د مختلفو توکمونو په وړاندې د تبعیضي یرغل سياست مخ ته وړي.

امام علي رحمان همداراز خبرداری ورکړی، چې افغانستان په ځانګړې توګه شمالي ولایتونه د نړۍوالې ترهګرۍ په ځاله بدل شوي دي.

د تاجکستان د کورنیو چارو وزیر هم ویلي، چې طالبانو د «ترهګرو ډلو» څه باندې درې زره غړو ته افغان پاسپورټونه ورکړي دي.

په افغانستان کې د داعش ډلې د فعالیت له زیاتېدو سره طالب چارواکو د تاجکستان په ګډون د افغانستان ګاونډي هېوادونه د داعش په ملاتړ تورن کړل.

د طالبانو مشر له څو ورځو راهیسې د شمالي، شمال لوېديځو او شمال ختيځو ولايتونو سفر لري.

نوموړي پرون په بلخ کې د دې ډلې له ځايي چارواکو سره لیدلي او وینا یې ورته کړې ده.

د طالبانو د مشر هبت الله د وينا یوه برخه، چې په ټولنیزو رسنیو کې نشر شوې د بلخ ولایتي مسولينو ته په خطاب کې وايي « که اسلامي نطام په عدالت باندې ولاړ و، د عدالت فيصلې يې کولې بیا به تر قيامته پوري پاته وي.»

هبت الله په خپلو خبرو کې د اندېښنې په ډول زياتوي، چې که قدرتمن او واسطه لرونکی محکمه نه شي ظلم او وحشت دی.

هغه وایي: « که ظلم راغی، وحشت راغی او سپارښتونه راغلل. قدرتمن سړی نه محکمه کېده، واسطه لرونکي خلک مخ ته وو يوازي غریب محکمه کېده او غریبان بې واسطې خلګ پاته وو، نو عدالت پاته شو بیا دا نظام نه پاتيږي.»

د طالبانو مشر ويلي، دا د خدای غوښتنه ده، چې «اسلامي نظام» به اول پر ځای او بيا پر نورو پلی کوي.

نوموړي زياتوي، چې د طالبانو په بريا سره د ادارو مشران عالمان دي او ټول يې باید اطاعت وکړي.

ملا هبت الله د اختلافاتو شتون مني او وايي، چې دغه اختلافات په عامه توګه رامنځته کېږي.

هغه ويلي: «مشران باید هوښیارې پریکړې وکړي. اختلافات اوس هم شته، اختلافونه عام شوي، ښه ده چې پای ته ورسېږي، ځکه دا چارې ملت د جهالت لوري ته بيايي.»

طالبانو ارګ په يوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ملاهبت الله د دغو سفرونو په لړ کې بادغیس، فاریاب، جوزجان، سرپل، بلخ، سمنګان، ‏بغلان، کندز، تخار او بدخشان ولایتونو ته تللی دی.
دا لومړی ځل دی، چې د طالبانو مشر په یوه نسبتا اوږد سفر د افغانستان شمالي ولایتونو ته ځي.

تر اوسه په دې سفر کې د چا عکس نه دی خپور شوی.

څه موده مخکې طالبانو ته نږدې کسانو د هبت الله د ځانګړو ساتونکو د موټرو د کاروان انځورونه خپاره کړې وو، چې یو ولایت ته د سفر په حال کې اخيستل شوي وو.

د طالبانو احصایي او معلوماتو ادارې د سې شنبې په ورځ ويلي، چې د وارداتو ټول ارزښت يې ۱۰۱۱.۱ ميليون ډالرو ته رسيږي.

د دوی په خبره، چې په چنګاښ مياشت کې يې د وارداتو ارزښت ۹۴۷،۵ ميليون ډالرو و، چې د زمري مياشت کې په وارداتو کې ۶۳،۶ ميليون ډالره ارزښت زياتوالی راغلی.

د طالبانو احصايي او معلوماتو اداره زياتوي، چې دغه موده کې يې تر ټولو زيات صادرات پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته کړي او زيات واردات یې بیا له ایرن، چین او پاکستان درلودل.

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د سې شنبې په ورځ ويلي، چې خيرالله خيرخوا د روسيې په رسمي بلنه دغې غونډي ته تللی دی.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته مسکو له طالبانو سره نژدې اړيکې پاللي؛ خو دغه ډله یې لا تر اوسه هم په رسميت نه ده پېژندلې.

روسيې افغان طالبانو ته په بېلابيلو ناستو، غونډو او لیدنو کې بلنې ورکړې دي.

تر دې وړاندي د طالبانو د پوهني وزير حبیب الله اغا، د لوړو زدکړو وزير ندامحمد نديم په روسيه کې د پوهنې په نړيواله څلور ورځنۍ غونده او د طالبانو د کار او ټولنيزو چارو وزير عبدالمنان عمري بیا په اقتصادي غونډه کې د ګډون لپاره دغه هېواد ته تللي وو.

روسيه د نورو هېوادونو په ګډون د افغانستان په اړه د يو شمېر غونډو کوربتوب هم مخ ته وړي.

طالب مشرانو هم په خبلو خبرو کې ويلي، چې له روسيې سره ښې اړيکې غواړي.

د کابل په کارته نو کې ځینو واکسیناتورو نن سې شنبې په ورځ « وږي ۲۰مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل چې شاوخوا دوه نیم سوه واکسیناتورې روغتیايي مرکز ته راټولې شوې وې، چې د کابل په بېلابیلو سیمو کې د ګوزڼ ضد واکسین کور په کور کمپاین کې برخه واخلي؛ خو د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د کار د پیل اجازه نه ده ورکړې.

د ځینو واکسیناتورو په وینا، طالبانو ځینې شرایط وړاندې کړي دي.

په دغو شرایطو کې له واکسیناتورو سره د کار پرمهال محرم او حجاب جبري بلل شوي دي.

دوی زیاتوي طالبانو ورته ویلي چې د کور په کور کمپاین پرځای دې په جوماتونو کې ماشومانو ته د ګوزڼ ضد واکسین وشي.

په کابل کې یوه واکسیناتوره وايي « مونږه اقتصادي مشکلات لرو، طالبان د کار اجازه نه را کوي او بلخوا به د طالبانو له بندیزونو سره ډېری ماشومان د ګوزڼ ضد واکسین څخه پاتې شي»

تر اوسه طالبانو په رسمي ډول د واکسیناتورو د فعالیت بندولو او یا هم د تازه شرایطو په اړه څه نه دي ویلي.

خو تر دې پرمختیا څو اونۍ مخکې د طالبانو د امربالمعروف نوي قانون کې د ښځې غږ «عورت» ګڼل شوی دی.

له کلونو راهسې افغانستان د واکیسناتورو له کمښت سره مخ دی او د طالبانو له نويو شرایطو سره به دا ستونزه نوره هم پسې زیاته شي.

د نهو کسانو پولیو کېدل

له بل پلوه په روان کال کې په افغانستان کې د پولیو تازه نهه مثبتې پېښې ثبتې شوې دي.

همدا تېره میاشت (د چنګاښ په ۱۹مه) په افغانستان کې د ګوزڼ ناروغۍ ضد کمپاین له پیل سره هم‌مهاله، په کندهار ولایت کې چارواکو د پولیو د دریو مثبتو پېښو خبر ورکړی و.

د نویو پېښو د زیاتېدو یو لامل یې هم د واکسین په مخ کې خنډونه بلل کېږي.

د افغانستان پخوانی ولسمشر حامد کرزي «د وږي ۱۷مه» له طالبانو وغوښتل چې دغه ستونزه حل کړي.

حامد کرزي په اېکس پیغام کې لیکلي و، چې په هېواد کې د روغتیا په برخه کې د جدي ستونزو لامل د علم او زدکړې د کچې ټیټوالی دی.

افغانستان او پاکستان په نړۍ کې هغه دوه هېوادونه دي، چې لاهم د پولیو ناروغۍ پېښې په کې وخت ناوخته لیدل کیږي.