د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ویاند مرستیال وایي، په کابل کې د روسیې سفیر د طالبانو د بهرینو چارو وزیر ته د افغانستان په اړه د مسکو مشورتي فارمټ په راتلونکې ناسته کې د ګډون بلنه ورکړه.
حافظ ضیا احمد د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼې لیکلي، چې کابل کې د روسیې سفیر دیمیتري ژیرنوف له ملا امیر خان متقي سره کتلي دي.
حافظ ضیا لیکلي، چې ښاغلي دیمیتري په یاده کتنه کې له طالبانو سره اړیکې یې د خپل هېواد لپاره ارزښتناکې بللي او ویې ویل، چې د هغه هېواد په کوربتوب په ټولو سیمهییزو او نړۍوالو ناستو کې د افغانستان پلاوي ته د گډون بلنه ورکول کېږي.
په یادې کتنه کې د طالبانو د بهرینو چارو وزیر امیر خان متقي وویل، له پیله د روسیې په نوښت د مسکو فارمټ ناستو کې گډون کړی او په مثبت نظر ورته گوري.
متقي د مسکو فارمټ راتلونکې ناسته بل فرصت وباله چې په ترڅ کې به يې د روسیې له لوړپوړو چارواکو او د سیمې هېوادونو استازو سره پر دوو اړخیزو مسایلو خبرې اترې وشي.
پر افغانستان د طالبانو له بیا ځلي واکمنېدو راهیسي روسیې له طالبانو سره ښې اړیکي پاللي دي.
د مسکو فارمټ غونډې په ۲۰۱۷ کال د روسیې په نوښت د جمهوري دولت په وخت کې پیل شوې او تر اوسه یې شپږ ناستې شوې دي.
د مسکو فارمټ وروستۍ ناسته په تهران کې د روان کال د غبرګولي په ۱۹مه ترسره شوه.
په دې غونډه کې د هند، ایران، قزاقستان، چین، قرغزستان، پاکستان، روسیې، ترکمنستان او ازبکستان، سعودي عربستان، قطر، متحده عربي اماراتو او ترکیې ځانګړو استازو او لوړ پوړو چارواکو حضور درلود.
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په غونډه کې د بېلابيلو هېوادونو استازو د طالبانو له لوري د امربالمعروف د نوي قانون، پر ښځو د بنديزونو او د وسله والو ډلو پر فعالیت اندېښنې وښودې او د طالبانو دريځ يې وغانده.
د افغانستان اړوند د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په غونډه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د استازي ترڅنګ، د امنيت شورا غړو هېوادونو برخه اخیستې وه.
افغانستان انټرنشنل، چې دغه غونډه تعقيب کړې، په دې خبر کې يې د ځينو هېوادونو د استازو د خبرو مهم ټکي را اخيستي.
په دې غونډه کې چین او روسيه هغه دوه هېوادونه وو، چې د خپلو نظرونو په ډېرو برخو کې يې د طالبانو پلوي کړې ده.
برېتانيا
د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې د برېتانيا استازې د طالبانو د امربالمعروف نوی قانون وغانده او د خپل هېواد د بهرنيو چارو د وزير له قوله يې وویل: «دا د افغانستان د خلکو او ښځو لپاره يوه غمجنه ضربه ده».
د برېتانیا استازې زياته کړه، چې طالبان دې د خپلو ژمنو د پوره کولو پرته د نړۍ څخه د ښو تمه نه کوي.
چين
د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې د چين استازي وویل، چې داعش او نورې وسله والي ډلې په افغانستان کې فعاله دي او باید د همدې «ترهګرو ډلو» پر وړاندې د طالبانو ملاتړ وشي.
دغه استازي وويل، چې دا مهال په افغانستان کې داعش، القاعده او د ترکستان اسلامي غورځنګ ډلې فعاليت لري، چې سيمې او نړۍ ته ګواښ دی.
دغه استازي له نړۍ وغوښتل، چې د افغانستان سره په بشري برخه کې مرستې زياتي کړي.
نوموړی د طالبانو د امربالمعروف د نوي قانون د غندولو څخه ډډه وکړه او په امنيتي او اقتصادي برخه کې يې د طالبانو کړنې وستايلې.
چين له طالبانو وغوښتل، چې د ښځو اساسي حقونو ته پام وکړي؛ خو زياته یې کړه، چې د هېوادونو په نيوکو په افغانستان کې د وضعت په بدلون کې مرسته نه شي کولی.
فرانسه
د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې د فرانسې استازي هم د طالبانو د امربالمعروف نوی قانون د ښځو پر وړاندې د ظلم يو بل پړاو ياد کړ.
نوموړي وويل، چې طالبانو د دې قانون په پلي کولو سره ښځې له عامه ډګره ايستلي دي.
هغه په دې اړوند زياته کړه: «طالبان د نویو قوانینو په پلي کولو سره ښځې له عامه ډګره ایستلي او دا کار یې جنسیتي ځورونه ده، چې د بشریت ضد جرم دی.»
فرانسې له امنيت شورا وغوښتل، چې پر طالبانو فشار راوړي؛ تر څو د ښځو حقونو ته درناوی وکړي.
نوموړي وويل، چې داعش او القاعده ډلې په افغانستان کې فعاله دي، چې ټولو هېوادونو ته لوی ګواښ دی.
امريکا
په دې غونډه کې د امريکا استازي وويل، چې ملګري ملتونه بايد د افغانستان لپاره ژر ځانګړی استازی وټاکي.
طالبانو تر دې مخکې د ځانګړي استازي له ټاکلو سره مخالفت کړی و.
د امريکا استازي د طالبانو د امربالمعرف نوي قانون ته په اشارې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت کړکېچن وبللی او زياته يې کړه، چې دغه قانون د ښځو په وړاندې بنديزونه او محدويتونه زيات کړي دي.
«د طالبانو دا بندیزونه جنسي ځورونې دي.»
نوموړي وويل، چې طالبان په دې قانون سره د يوه «فاسد او استبدادي نظام» پر لور روان دي.
روسيه
د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې د روسيې استازي له افغانستان د لويديځو ځواکونو وتل شرم ناکه وبلل او زياته يې کړه، چې طالبانو د لویديځو هېوادونو وړاندوينې ناسمې ثابتې کړې.
په امنيت شورا کې د روسيې سفير وويل: «مسکو د سیمه ییزو اړیکو او همکاریو د ښه کولو لپاره د طالبانو له هڅو خوښ دی.»
نبنزیا زياته کړه، چې طالبان د لويديځ له مرستو پرته د افغانستان د پرمختګ لپاره خپله لار تعقيبوي.
نوموړي له لوېدیځو هېوادونو او نورو حکومتونو وغوښتل، چې له طالبانو سره په خبرو کې د فشارونو او ګواښونو پر ځای له زغم څخه کار واخلي.
نوموړي په افغانستان کې د داعش ډلې اړوند د ملګرو ملتونو د ارزونې سره موافقه وښوده.
د یادوني وړ ده، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتریش هم د ښځو له حقونو څخه په جدي سرغړونو، د توکمیزو ډلو پر وړاندې تبعیض او همدارنګه نورو هېوادونو ته له افغانستان څخه د ترهګرۍ پر لېږد اندېښنه څرګنده کړې.
ګوتریش په یوه خبري کنفرانس کې وویل: «موږ په افغانستان کې د اوسني استبدادي رژیم په چوکاټ کې د توکمیزو ډلو پر وړاندې د ټولو بشري حقونو سرغړونو او تبعیض په اړه ژور اندېښمن یو.»
د امریکا د استازو جرګې د بهرنیو چارو د کمېټې رییس مایکل مکال د امریکا ولسمشرۍ ماڼۍ ته بیا ځلې لیک واستاوه او د ملي امنیت د سلاکار جیک سلیوان څخه یې د کمېټې پر وړاندې د شاهدي د ورکولو غوښتنه وکړه.
مکال په لیک کې روښانه کړې، چې سلیوان او د ملي امنیت شورا له افغانستان څخه د بایډن او هریس د ادارې ګډوډ وتلو پلان او اجرا کولو په اړه غیر معمولي نفوذ درلود.
مکال لیکلي، چې که چیرې سلیوان د ۲۰۲۴ کال د سپټمبر ۲۴ پورې په داوطلبانه توګه کمېټې ته حاضر نه شو، مجبور به شي چې یو فرعي حکم صادر کړي.
مکال ویلي، چې سلیوان د وینا او عمل له لارې ښودلې چې هغه د کانګرس له خوا د بهرنیو چارو وزارت ته سپارل شوي واکونه کارولي دي او مهمې پوښتنې پاتې دي، چې یوازې هغه یې ځواب کولی شي.
ښاغلي مکال زیاته کړې: «زما تحقیقاتو موندلي چې له افغانستان څخه د وتلو په جریان کې د ملي امنیت شورا په مکرر ډول په پرېکړې کولو کې مداخله کړې، چې د بهرنیو چارو وزارت پورې اړه لري.»
په ورته وخت کې د کانګرس د بهرنیو اړیکو په کمېټه کې ډېموکراټانو په دوامداره توګه دغه څېړنې رد کړي او ټینګار کوي، چې دغه څېړنې نه شي کولای دې ته ځواب ووايي، چې څنګه د ټرمپ د خبرو اترو او طالبانو سره د ځواکونو د وتلو په اړه د هغه تړون د بایډن د ولسمشرۍ پر مهال د افغانستان د سقوط د شرایطو په رامنځته کولو کې مرسته وکړه.
له دې سره سم په ۲۰۲۲ کال کې د افغانستان د بیارغونې لپاره د کانګرس له خوا ټاکل شوي ځانګړي څېړونکې په یوې خپلواکې ارزونې کې موندلي، چې د افغان ځواکونو د سقوط «تر ټولو مهم عامل» طالبانو سره د ټرمپ لاسلیک شوی تړون و.
مکال د مخه ادعا کړې وه ،چې د هغه څېړنو ښودلې چې څنګه د بایډن ادارې د امریکا خلک «غولولي او په ځینو مواردو کې یې په کلکه دروغ ویلي دي.»
دغه راپور دا هم تاییدوي، چې کمالا هریس له افغانستانه د وتلو په وروستیو پړاوونو کې له امریکايي پوځیانو سره ملګرې وه.
ښاغلي سلیون لیکلي: «د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په میاشت کې له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو په وتلو کې سلیوان لاس درلود. د ادارې او منابعو پخواني مرستیال براین مک کیون شاهدي ورکړه، چې د ملي امنیت شورا د افغان وګړو د وتلو په اړه د تصمیم نیولو مشري وکړه او د کابل د طالبانو له خوا تر محاصره کېدو وروسته د حامد کرزي نړۍوال هوایي ډګر ته د متحده ایالاتو د سفارت د تړلو او لېږدولو پرېکړه یې وکړه.»
د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتریش د ښځو له حقونو څخه په جدي سرغړونو، د توکمیزو ډلو پر وړاندې تبعیض او همدارنګه نورو هېوادونو ته له افغانستان څخه د ترهګرۍ پر لېږد اندېښنه څرګنده کړه.
انټونیو ګوتریش د افغانستان انټرنشنل د خبریال د یوې پوښتنې په ځواب کې د طالبانو د رژیم تر ټولو ناوړه ځانګړنه د ښځو په وړاندې سخت بندیزونه او ځورول بللې ده.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتریش د افغانستان انټرنشنل خبریالې مریم رحمتي ته وویل، چې دوی به د افغانستان په اړه یوه فوق العاده غونډه وکړي.
هغه زیاته کړه، چې په دې غونډه کې به د "بشري حقونو، په ځانګړې توګه د ښځو له حقونو څخه د پراخو سرغړونو" په اړه خبرې وشي، کوم چې هغه "د طالبانو د رژیم تر ټولو وحشتناک اړخ" بللی.
طالبانو د ښځو د حقونو او ازادیو د محدودیت په اړه تر ۷۰ ډېر فرمانونه صادر کړي دي.
د ښځو پر ازادۍ او بنسټیزو حقونو وروستی ګوزار د امربالمعروف د نوي قانون توشېح کېدل وو.
د امنیت شورا په نننۍ غونډه کې له چین او روسیې پرته ټولو هېوادونو چې د طالبانو متحدین دي، د امربالمعروف قانون غندلی دی.
ګوتریش په یوه خبري کنفرانس کې وویل: "موږ په افغانستان کې د اوسني استبدادي رژیم په چوکاټ کې د توکمیزو ډلو پر وړاندې د ټولو بشري حقونو سرغړونو او تبعیض په اړه ژور اندېښمن یو."
ګوترش په افغانستان کې له ترهګرو ډلو د طالبانو د ملاتړ په اړه هم اندېښنه څرګنده کړه او خبرداری یې ورکړ، چې دغه ډلې کولای شي نورو هېوادونو ته نفوذ وکړي.
د چهارشنبې په ورځ د امنیت شورا په غونډه کې د روسیې په ګډون یو شمېر هېوادونو په افغانستان کې د داعش او القاعده ډلو تر څنګ د نورو وسله والو ډلو د فعالیتونو او پراخېدو په اړه اندېښنه وښوده.
د روسیې سفیر ویلي، چې د داعش پر وړاندې د طالبانو له اقداماتو سره - سره دغه ډله توانېدلې چې په نورو هېوادونو کې هم بریدونه وکړي.
ګوتریش وویل، ملګري ملتونه د افغانستان د وضعیت د ښه کولو لپاره کار کوي؛ خو دا ځکه ستونزمنه ده چې طالبان په اوسني وضعیت کې همکارۍ ته چمتو نه دي.
د افغانستان په اړه د امنیت شورا په غونډه کې د چين استازي وویل، چې داعش او نورې وسله والي ډلې په افغانستان کې فعاله دي او باید د همدې «ترهګرو ډلو» پر وړاندې د طالبانو ملاتړ وشي. دغه استازي وويل، چې دا مهال په افغانستان کې داعش، القاعده او د ترکستان اسلامي غورځنګ ډلې فعاليت لري.
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د چین استازي زياته کړه، چې په افغانستان کې د «ترهګرو ډلو» شتون افغانستان، سيمې او نړۍ ته ګواښ دی.
دغه چينایي استازي د خپلو خبرو په يوه بله برخه کې وويل، چې افغانستان د راتلونکي ژمي له امله بشري مرستو ته اړتيا لري.
نوموړي له نړۍ وغوښتل، چې له افغانستان سره بشري مرستې زياتې کړي.
هغه وويل، چې لويديځ هېوادونه باید له بشري مرستو څخه د سیاسي وسلې په توګه کار وا نه خلي.
د چين دغه استازي د افغانستان د ناسم وضعت لامل اقتصادي وضعت وباله او زياته يې کړه: «د نړۍ هېوادونه باید د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د افغانستان په بیارغونه کې مرسته وکړي.»
واک ته د طالبانو په رسېدو چين له دغې ډلې سره په بېلابېلو برخو کې خپلې اړيکې ټينګي کړې او خپل تګ راتګ یې زيات کړی دی.
د چين سوداګريزو شرکتونو د افغانستان د کانونو بېلا - بېل قراردادونه تر لاسه کړي دي.
چین لومړنی هېواد دی، چې د طالبانو واکمنۍ کې یې تېر دوبي خپل رسمي سفیر کابل ته واستاوه او هم یې د بېجینګ لپاره د طالبانو سفیر ومانه.
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډه د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د استازې تر څنګ د امنیت شورا د غړو هېوادونو د استازو په ګډون نن پیل شوې ده.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي نصیر فایق د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نننۍ غونډه کې وویل، چې طالبانو افغانستان د کړکېچ په یوې سیمې بدل کړی دی.
نوموړي په خپلو خبرو کې په افغانستان کې پراخ بشري، اقتصادي او د بشري حقونو بحران ته اشاره وکړه او ویې ویل، چې د افغانستان خلک له دغه بحرانه اړ شوي چې هېواد پرېږدي.
د افغانستان د وضعیت په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډه نن چهارشنبه په ملګرو ملتونو کې جوړه شوې ده.
د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د افغانستان استازي فایق زیاته کړه، چې طالبانو په افغانستان کې جنسیتي توپیر حاکم کړی دی.
هغه وویل، د ثانوي او لوړو زده کړو څخه د نجونو محرومیت د افغانستان اقتصاد ته یو میلیارد ډالره زیان رسولی دی.
هغه په خپلو خبرو کې د افغانستان د ماشومانو بد وضعیت ته په اشارې وویل، چې د هېواد ماشومان د خوراکي توکو له کمښت او بشري ناورین سره مخ دي.
فایق وويل، چې نجونې او هلکان له باکيفيته زده کړو بې برخې دي او طالبانو هڅولي چې په جهادي مدرسو کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي.
نوموړي زیاته کړه، چې په افغانستان کې په ځانګړې توګه پخواني امنيتي ځواکونه د طالبانو له خوا نيول کېږي، شکنجه کېږي او وژل کېږي.
هغه وویل، یو شمېر کسان د مقاومت له جبهې او داعش سره د اړیکو لرلو په پلمه شکنجه کیږي او بې عدالتي وژل کیږي.
وروسته له هغې چې په افغانستان کې طالبان بیا واک ته ورسېدل؛ دغې ډلې په نجونو او مېرمنو پراخ بندیزونه ولګول.
د نړۍوالې ټولنې په ګډون ګاونډیو هېوادونو او نړۍوالو بنسټونو د طالبانو له خوا پر مېرمنو لګېدلي بندیزونه غندلي؛ خو طالبانو بیا دا خپله داخلي چاره ګڼلې او ویلي یې دي، چې د اسلامي شریعت په تطبیق کې له هیچا سره معامله نه کوي.