کرزی په افغانستان کې د دایمي ثبات لپاره ملي تفاهم مهم بولي

د قطر په پلازمینه دوحه کې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت نن دوشنبه «د لړم اوومه» پر خپل اېکس لیکلي، چې دغه تړون د طالبانو د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت مرستيال او د قطر د هوايي ملکي چلند ادارې سرپرست محمد فالح الهاجري تر منځ لاسليک شو.

طالبانو ددغه لاسلیک شوي تړون په اړه نور ډېر جزئیات نه دي ورکړي.

یاد سفارت وايي، چې د تړون د لاسلیک کېدو په مراسمو کې د قطر د ټرانسپورت او هوايي چلند وزير جاسم بن سیف السیلطي او په دوحه کې د طالبانو سرپرست سفیر محمد نعیم هم حضور درلود.

دا تړون په داسې حال کې لاسلیک کېږي، چې د جمهوري نظام له پرځېدو را په دې خوا قطر افغانستان ته هوايي الوتنې نه درلودې.

قطر په دې وروستیو کې له جرمني نه افغانستان ته د ۲۸ تنو شړل شویو افغانانو د لیږد چارې هم پرغاړه درلودې.

د دغه تړون په لاسلیک کېدو سره قطري الوتکې دا شونتیا مومي چې له اروپايي هېوادونو اخراج کېدونکي افغانان په اسانۍ سره کابل ته ولېږدوي.

جرمني او یو شمېر نور اروپايي هېوادونه په پام کې لري، چې «مجرم» افغانان له خپلې خاورې وباسي.

د ازبکستان د خبري اژانسونو د معلوماتو له مخې، دغه ازبک دیپلوماټ د لړم په شپږمه د یکشنبې په ورځ کابل ته رسیدلی دی.

د ښاغلي عثمانوف په ژوندلیک کې راغلي، چې نوموړی له ۲۰۱۱ څخه تر ۲۰۱۲ کاله د ازبکستان د بهرنیو چارو د مرستیال وزیر په توګه هم دنده ترسره کړې ده.

په افغانستان کې د ازبکستان مخکنی سفیر یادګار خواجه شادمانوف و، چې له ۱۲ کلونو وروسته یې د روان کال د زمري په میاشت کې په افغانستان کې د خپل ماموریت پای اعلان کړ.

که څه هم ازبکستان د نورو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو له دغې ډلې سره نږدې اړیکې ساتي.

د طالبانو او ازبکستان چارواکو د طالبانو د درې کلنې واکمنۍ په موده کې څو ځلې د یو بل کوربه توب کړی دی.

په دې مرکه کې چې د دوشنبې په ورځ د (لړم اومه) نېټه خپره شوې جانګ مينګ ویلي: «د افغانستان مسئله په سيمه کې د سولې، ټیکاو او امنيت د ټینګښت له نظره ډېره مهمه ده.»

د شانګهای د همکاریو سازمان سرمنشي زیاته کړه: «موږ غواړو چې افغانستان له ترهګرۍ، جګړې او نشه‌يي توکو څخه پاک هېواد شي او هیله لرو چې په راتلونکي کې په افغانستان کې د ټولو سیاسي، قومي او مذهبي ډلو د استازو په پراخ ګډون سره یو حکومت جوړ شي.»

د نوموړي په خبره، دغه بدلونونه به افغانستان، د شانګهاى د همکاريو سازمان غړو هېوادونو او ټولې نړۍ ته ګټه ورسوي.

د شانګهای د همکارۍ سازمان چې په ۲۰۰۱ کال کې د روسیې او چین له خوا جوړ شوی، د بیلاروس، ایران، پاکستان، هند، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ازبکستان په ګډون نهه غړي لري.

افغانستان د ۲۰۱۲ کال د جون په اومه د شانګهای د همکاریو سازمان د څارونکي غړي په توګه شامل شو، خو په تېرو درېیو کلونو کې طالبانو ته د دې سازمان په غونډو کې د ګډون بلنه نه ده ورکړل شوې.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان د یوه ویډیويي پیغام په خپرولو سره ویلي، چې نن دوشنبه د لړم په اومه نېټه د افغانستان په ۱۶ ولایتونو کې د پولیو ضد واکسین کمپاین پیل شو.

نوموړی وايي، دغه کمپاین به درې ورځې دوام وکړي.

د طالبانو عامې روغتیا وزارت ویاند په سیمه کې د قومي مشرانو، دیني عالمانو او اغېز لرونکو کسانو څخه یې د پولیو ضد واکسین کمپاین د ښه عملي کېدو په برخه کې د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د دغه کمپاین په اړه نور جزیات نه دي ورکړي.

خو څه موده وړاندې د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخندزاره امر کړی و، چې کور په کور دې ماشومانو ته د پولیو ضد واکسین ورکول ودرول شي او دغه کمپاین دې د جوماتونو له لارې ترسره شي.

د طالبانو د عامي روغتیا وزارت ویاند وايي، په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د پولیو کومه مثبته پېښه نه ده ثبت شوې.

خو د افغانستان انټرنشنل - پښتو څېړنیز راپور ښيي، چې په افغانستان کې په ۲۰۱۸ کال کې ۲۱، په ۲۰۱۹ کې ۲۹، په ۲۰۲۰ کال کې ۵۶، په ۲۰۲۱ کال کې څلور، په ۲۰۲۲ کال کې دوه، په ۲۰۲۳ کال کې شپږ او په روان ۲۰۲۴ کال کې ۲۲ د پولیو مثبتې پېښې ثبت شوې دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د ۱۴۰۳ کال د تلې پر نهمه په یوه راپور کې ویلي، چې د زمري له ۳۱مې د وږي تر نهمې نېټې پورې په کندهار او هلمند ولایتونو کې، چې د طالبانو مرکزونه ګڼل کیږي، د پولیو درې نوې پېښې ثبتې شوې.

د ایران خبری اژانس د راپور له مخې روح الله لطیفي ویلي، د ایران زعفران له قاچاق وروسته په افغاني برانډ د هند په ګډون نورو هېوادونو ته صادریږي.

د نوموړي په ​​وينا، افغانستان ته څيرمه د ایران په ولایتونو کې د زعفرانو تولید د دې لامل شوی، چې ایراني زعفران په اسانۍ افغانستان ته قاچاق شي.

د روح الله لطیفي د څرګندونو له مخې، له ایران څخه د زعفرانو اېستل په اسانۍ سره د ایران او افغانستان د هغو وګړو له لارې ترسره کیږي چې «قومي او کورنۍ اړیکې» لري.

نوموړي همدارنګه ویلي، چې له افغانستان څخه هند ته د زعفرانو صادرات تعرفه صفر سلنه ده، خو که له ايران څخه هند ته ولېږدول شي، د ايراني سوداګرو لپاره تعرفه ٣٨ سلنه وي.

د ایران اقتصادي چارواکو په وار وار ادعا کړې، چې د ایران زعفران افغانستان ته قاچاق کېږي او له هغه ځایه د دغه هېواد په نوم بسته بندي او نورو هېوادونو ته صادرېږي.

د ایران د زعفرانو د ملي شورا مرستیال غلام رضا میري د روان کال په غوايي میاشت کې ویلي و، چې هره میاشت لس ټنه زعفران له هېواده بهر ته قاچاق کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د نيشابور د کرنيز جهاد مشر علي مبارکي دوه ورځې وړاندې ويلي وو، چې افغانستان د ايران د زعفرانو اصلي سيال ګرځېدلی دی.