سبا د سې شنبې ورځ د نومبر پنځمه په امریکا کې د ولسمشرۍ ټاکنې کېږي

د ډونالډ ټرمپ او کمالا هرېس ترمنځ سیالۍ یوه نازک پړاو ته رسېدلې دي او په ډېر لږ توپیر یې سیالۍ روانې دي، دا مهال د ټولو پام د امریکا هغو ایالتونو ته دی چې لا یې خپل لوری نه دی ټاکلی.

د ډونالډ ټرمپ او کمالا هرېس ترمنځ سیالۍ یوه نازک پړاو ته رسېدلې دي او په ډېر لږ توپیر یې سیالۍ روانې دي، دا مهال د ټولو پام د امریکا هغو ایالتونو ته دی چې لا یې خپل لوری نه دی ټاکلی.
تر پرون یکشنبې شاوخوا ۷۵ میلیونو خلکو خپلې رایې کارولې دي.
د روانې اونۍ له پیله دواړو نوماندانو په همدغو ایالتونو کې خپلې ټاکنیزې منډې ترړې زیاتې کړې دي.
ویل کیږي، نن کمالا هرېس مېشیګن ایالت ته ځي، هلته چې د ډیموکراتانو لپاره تر نورو مهم بلل کېږي.
د امریکا په پخوانیو ټاکنو کې امریکایانو ته د دغه هیواد کورني مسایل ډېر مهم وو، خو دا ځل ټاکنې له نورو هغو توپیري بریښي او دا ځل نړۍوالې موضوع ګانې په کې یادیږي، چې د اوکراین بې پایلې جګړه، په منځني ختیځ کې د اسراییل جګړه او نړۍوال غبرګونونه او له ایران سره د اسراییل د بریدونو تبادله.
شنونکي په دې باور دي چې که څه هم په دومره لویو نړۍوالو مسلو کې د افغانستان موضوع هېره غوندې ښکاري خو بیا هم په ټاکنیزو کمپاینونو کې یاده شوې ده.
د امریکا د جمهوري غوښتونکو نوماند ډونالډ ټرمپ له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو بهیر د امریکا لپاره یو شرمونکی ګام بللی چې له دې امله ډیری مهال د جو بایډن پر حکومت سختې نیوکې کوي.


د طالبانو له لوري د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون د موقتي مېشتېدنې کمېټې غړو د ریاست الوزرا له اداري مرستیال سره په لیدنه کې ویلي، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو جبري ستنېدل ډېر شوي دي.
د طالبانو تر واک لاندې ارګ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت مسلکي مرستیال عبدالرحمان راشد د یادې ډلې د ریاست الوزرا د اداري مرستیال عبدالسلام حنفي سره په لیدنې کې ویلي، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه په جبري ډول د کډوالو راستنېدل ډیر شوي.
خو د طالبانو له لوري د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون د موقتي مېشتېدنې کمېټه وايي چې، دوی توانیدلي چې د راستنو شویو هېوادوالو د مېشتېدنې موضوع په ښه ډول مدیریت کړي.
دغه طالب چارواکي دا نه ده په ډاګه کړې، چې له تېر یوه کال راهیسې له ایران او پاکستان هېوادونو څخه څومره افغانان په زور افغانستان ته ستانه شوي دي.
د طالبانو تر واک لاندې ارګ په اېکس پاڼه لیکلي، چې د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي د دغې ډلې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ته د ژمي په راسیدو د کډوالو ستونزو ته د رسېدو سپارښتنې کړې دي.
له څه باندې یو کال راهیسې ایران او پاکستان په جبري ډول د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل کړې ده.
له دغو ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو د ستنېدو په دوام نږدې هره ورځ سلګونه کورنۍ له ایران او لسګونه کورنۍ له پاکستانه راستنیږي.
بل خوا ایراني چارواکو په دغه هېواد کې پر افغان کډوالو، د کار بندیز، ښوونځیو کې د ماشومانو نه شاملول، د کورونو په کرایه نه ورکولو تر څنګ بېلابېل فشارونه زیات کړي دي.
د دغه هېواد چارواکو ویلي، چې د روان کال تر پایه به نږدې دوه میلیونه افغانان له خپل هېواده وشړي.

تحریک طالبان پاکستان وايي، اکتوبر میاشت کې یې په پاکستان کې د امنیتي ځواکونو پرضد ۲۲۰ وسلوال بریدونه کړي چې په کې ۱۳۰ تنه وژل شوي او ۱۵۴ ټپیان شوي. دغه ډله ادعا کوي چې مرګ ژوبله یې ۱۲۳ پوځیانو، ۹۹ پولیسو ، ۵۹ ملیشه ځواکونو او ۳۰ د څارګرو ادارو غړو ته اړولې ده.
دغه ډله وايي، زیات بریدونه یې د پښتونخوا ایالت په ملاکنډ، دېره اسماعیل خان، پېښور، کوهاټ سویلي وزیرستان، ژوب او بنو کې د پاکستان د حکومتي ځواکونو پرضد کړي دي.
ټي ټي پي وايي، په دغو بریدونو کې یې ۹۴ واره د سناپیر پر مټ د پاکستان ځواکونه په نښه کړي دي.
دوی زیاتوي یوازې یې یو ځانمرګی برید، نهه وارې تعرضي، ۱۹ وارې د لاسي بمونو، اوه هدفمند، اته ځوابیه او چریکي بریدونه هم کړي دي.
دوی همدراز لیکلي چې ۳۲ کمینونه یې نیولي او یو توغندی یې توغولی دی.
ټي ټي پي ادعا کوي چې تېره اکتوبر میاشت یې له پاکستاني نظامیانو ۱۳ کلاشنګوفونه، یو راکټ لانچر، یو سنایپر، ۱۰ ټوپک، اته د راکټ ګولۍ او ځینې نور توکي ولجه کړي.
دوی زیاتوي په تېره یوه میاشت کې ۳۳ امنیتي کامرې، درې نظامي ټانکونه، ۴۰ پوځي موټرونه، دوه پوځي ټانکرونه او شپږ چیک پاینټونه یې تخریب کړي دي.
ټي ټي پي په تېره اکتوبر کې ځان ته د اوښتو زیانونو په اړه جزیات نه دي ورکړي.
پاکستاني طالبانو دا هم نه ده په ډاکه کړې چې تر پخوا یې بریدونه زیات شوي او که کموالی په کې راغلی دی.
د تېر جمهوري نظام له ړنګېدو وروسته د افغان طالبانو له بیا واکمنۍ سره د پاکستاني طالبانو بریدونه په پاکستان کې څو برابره زیات شوي دي.
پاکستان پوځ وايي ددغه هېواد مخالف وسله وال د افغانستان په خاوره کې پټنځایونه لري او له هغه ځایه د پاکستان پرضد بریدونه پلان او عملي کوي.
د پاکستان دغه ادعا تل طالبانو رد کړې او د پاکستان ناامني یې د دغه هېواد کورنۍ موضوع بللې ده.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) راپور ورکړی، چې افغانستان کې یې د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې راهیسې چې طالبان واک ته رسېدلي ۶،۷ میلیارډه ډالره مرسته راټوله او په بشري مرستو لګولې ده.
اوچا خبرداری ورکړی، چې د مرستو کمول به شته لاسته راوړنې له خطر سره مخامخ کړي او د خوراکي توکو ناامني او غربت به زیات کړي.
د اوچا له لوري د یکشنبې په ورځ په خپاره شوي راپور کې څرګنده شوې، چې د دغو مرستو ډیره برخه په ۲۰۲۲ کال کې شوې ده.
په دغه کال کې ۳،۳ میلیاډه ډالره بشردوستانه مرستې افغانستان ته لېږل شوې دي.
دغه مرستې د بې وزلۍ، اقتصادي ناورین، سیاسي سقوط او د روغتیايي سیستم د پرځېدو له خطر سره هم همهاله شوې دي.
دغه سازمان د بې وزلۍ او بشري ناورین د کمولو په برخه کې د نړۍوالو مرستو د مثبتو اغېزو په اړه ویلي، چې «افغانستان لا هم د طبیعي پیښو، د اقلیم د بدلون او جیو پولیټیکي بدلونو له امله ډیر زیانمن دی.»
اوچا د طالبانو امربالمعروف قانون ته په اشارې سره، د افغانو ښځو او نجونو پر مخ په زیاتیدونکو بندیزونو په اړه اندیښنه څرګنده کړې او دا یې په هیواد کې د بشري حقونو د ناورین او امنیتي خطرونو نښه وبلله.
دغې ادارې ټینګار کړی چې نړۍوالو هڅو د قحطۍ د پېښېدو مخه نیولې او د زیانمنو شویو کسانو شمېر کم شوی دی.
اوچا وايي، چې په افغانستان کې د جګړې نشتوالي هم په لرو پرتو سيمو کې د اړتياوو د پېژندنې لپاره ښه لاسرسي او پېژندنې ته لاره هواره کړې ده.
دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې که د بودیجې کچه راټیټه شي، بشري لاسته راوړنې به په چټکۍ سره له لاسه ورکړي او د افغانستان زیانمن شوي خلک به یو ځل بیا له زیاتو کړاونو او زیانونو سره مخ شي.
ځینو کتونکو ویلي، چې طالبان له نړۍوالو بشري مرستو ناوړه ګټه پورته کوي او د مرستو په وېش کې لاسوهنه کوي.

د طالبانو عامې روغتیا وزارت وياند شرافت زمان په یوه ويډیو کې ويلي، چې په شري ناروغۍ د اخته کسانو شمېر زيات شوی او يوازې له دوی سره د ثبت شويو ناروغانو شمېر شپږ زرو ته رسېدلی. په دغې ناروغۍ د اخته کسانو ډیره برخه هغه ماشومان وي چې د شري واکسین یې نه وي کړی.
د طالبانو عامې روغتیا وزارت وياند شرافت زمان په یوه ويډیويي کليپ کې تېره ورځ یکشنبه د (لړم ۱۳مه) ناوخته ويلي، چې په شري ناروغۍ د اخته کسانو شمېر زيات شوی او يوازې له دوی سره د ثبتو شويو ناروغانو شمېر شپږ زرو ته رسېدلی چې له پخوا ډیر دی.
شرافت زمان وايي، په پام کې لري چې د دغې وایروسي ناروغۍ د مخنیوي لپاره د واکسین کمپاین پیل کړي.
د طالبانو مشر ملا هبتالله تر دې وړاندې د پولیو پر واکسین بندیز لګولی و او اندېښنې دا دي چې د پولیو وایرس هم په کلیو او بانډو کې تر پخوا ډیر شي.
شری یا سرخکان هغه وایروسي ناروغي ده چې ډیری پرې اخته کسان ماشومان دي او پر واکسين د بنديز له امله يې شمېر په ډیرېدو دی.
د افغانستان په کلیو او بانډو کې د ناسمو تبلیغاتو او ورسره د طالبانو د سخت دریځۍ له امله ډیری خلک د ناروغیو په وړاندې خپل ماشومان نه واکسین کوي او واکسین یوه بهرنۍ دسیسه بولي خو دغه کار په ماشومانو کې بیلابیلې وایروسي ناروغۍ چې له یو څخه بل ته ژر لېږدي ډیرې کړې دي.
د روغتیا د برخې کارپوهان وايي، چې په شري د اخته کسانو شمېر ښايي تر دې هم لوړ وي ځکه چې د دوی په خبره په کلیو او بانډو ډیری خلک خپل ماشومان روغتیايي مرکزونو ته نه ور وړي.
خو د طالبانو روغتیا وزارت وايي، په پام کې لري، چې په نږدې راتلونکي کې د شري واکسين ملي کمپاين پيل کړي او هڅه یې دا ده چې دغه ناروغي تر یوه بریده راکمه کړي.

وال سټریټ ژورنال امریکايي ورځپاڼې، د ایراني او عربي چارواکو په حواله راپور ورکړی، چې ایران اسراییلو ته د پیچلي ځواب ورکولو پلان لري چې په هغه کې نورې پیاوړې وسلې هم شاملې دي.
د دغه رپوټ له مخې، د ایران حکومتي چارواکو عرب دیپلوماتانو ته ویلي دي، چې پوځ به هم د اسراییلو خلاف په ځوابي برید کې برخه واخلي.
په دې راپور کې د ایران د حکومت د یو چارواکي له قوله ویل شوي: "زموږ پوځ خپل ځواکونه له لاسه ورکړی، نو باید ځواب ووایي." هغه زیاته کړه چې د ایران رژیم ممکن د عملیاتو د یوې برخې لپاره د عراق خاوره وکاروي او ښايي د اسراییلو په پوځي تاسیساتو برید وکړي، خو "د تیر ځل په پرتله به ډیر قوي وي."
د ایراني او عربي چارواکو په وینا، د ایران حکومت اراده نه لري چې د تیرو دوو بریدونو په څیر د توغندیو او بې پیلوټه الوتکو پورې خپل غبرګون محدود کړي او کوم توغندي چې دا ځل کاروي ډیر به قوي وي.
دغه ایراني چارواکي دا هم ویلي، چې اسلامي جمهوریت نه غواړي په دې برید سره د امریکا ټاکنې اغېزمنې کړي، او زیاته یې کړه، چې برید به د سه شنبې ورځې له رای اچونې وروسته، او د نوي ولسمشر د لوړې له مراسمو مخکې ترسره شي.