خلیلزاد د پاکستاني پوځ د رییسانو د کاري مودې غځول د قضایه قوې د فلج کیدو په مانا بولي

دغه قانون د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ملي شورا ته وړاندې کړ او له تحریک انصاف ګوند پرته یې نورو ګوندونو ملاتړ وکړ او تصویب یې کړ.

ددغه تعدیل هدف د پاکستان د ټولو ځواکونو د رییسانو د کاري مودې ورته والی ښودل شوی او په دې توګه به له دې وروسته د پوځ لوی درستیز او د آی ایس آی رییس هم د پنځو کلونو لپاره ټاکل کیږي.

ددغه قانون له مخې، د پوځ اوسنی لوی درستیز اصف منیر ددوو نورو کلونو لپاره هم پر خپله دنده پاتې کیږي.

د نویو تعدیلاتو له مخې، د پوځ د نورو افسرانو لپاره د تقاعد تګلارې او د عمر اصل به پر لوی درستیز د پلیتابه وړ نه وي.

له دندې وروسته لوی درستیز کولای شي چې بېرته پوځ ته ستون شي.

د دې مصوبې په غبرګون کې د تحریک انصاف ګوند غړي د پارلمان د مشر پر وړاندې راغونډ شول او د مصوبې کاپي پاڼې یې څیرې کړې.

تحریک انصاف ګوند د لوی درستیز پر څوکۍ د اصف منیر د کاري مودې له غځېدو سره مخالف دی، ځکه ددغه ګوند مشر او پلویان لوی درستیز د ګوند او د ګوند د مشر پر وړاندې د راټوکېدلو ستونزو لامل ګڼي.

د ایران د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د عراقچي تر ټاکل کېدو وروسته دا لومړی ځل دی چې هغه پاکستان رسمي سفر کوي.

د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت نن دوشنبه د (لړم ۱۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې عراقچي به په دغه دوه ورځني سفر کې له لومړي وزير شهباز شريف او د بهرنيو چارو له وزير محمد اسحاق ډار سره وګوري او خبرې اترې به وکړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې «دغه سفر د سوداګرۍ، اقتصاد، برېښنا او امنیت په ګډون په بیلابیلو برخو کې د پاکستان او ایران ترمنځ د همکارۍ او خبرو اترو د پراختیا لپاره یو مهم چانس برابروي.»

د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي داسې مهال پاکستان ته په سفر په ځي چې څو ورځې وړاندې اسراییل د ایران پر پوځي مرکزونو بریدونه کړي او له هغه وروسته په سیمه کې د کړکېچ د لا زیاتېدو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.

د کورمې ولسوالۍ د پولیسو مشر جاویدالله محسود وايي، دمګړۍ د یادې ولسوالۍ په ټولو سیمو کې امنیت خوندي دی او په کورمه کې مذهبي مشرانو له امنیتي ځواکونو سره ژمنه کړې چې نور به تاوتریخوالی کوي.

د نوموړي په خبره د پيښور ـ پاړه چنار لاره چې د اکټوبر میاشتې په ۱۲ نېټه د مساپرو پر موټر د برید په غبرګون بنده شوې وه، نن دوشنبه له ۲۴ ورځو وروسته د تګ راتګ پر مخ پرانیستل شوه.

له پاړه چناره ځايي خبریالان وايي، چې په یاده ولسوالۍ کې ټولې تعلیمي ادارې چې د لارو د بندښت او مذهبي شخړو په پایله کې تړل شوې وې، له یوې اونۍ وروسته نن بېرته پرانیستل شوې.

د سیمې خلک له حکومت غوښتنه کوي، چې په راتلونکي کې په پاړه چنار کې د دا ډول پيښو مخه ونیسي.

د خیبر پښتونخوا په پاړه چنار کې د اکټوبر میاشتې په ۱۲مه نېټه د مساپرو پر یوه موټر برید وشو، چې له امله یې ۲۰ تنه ووژل او ۴۰ نور ټپیان شول.

په پاړه چنار کې د ځايي خلکو تر منځ دا ډول پيښې د مذهبي مخالفتونو او ځمکو پر سر رامنځته کیږي او ډيری وخت په دغه ډول لانجو کې دواړو خواوو ته درنه مرګ ژوبله هم اوړي.

دغه ډله وايي، زیات بریدونه یې د پښتونخوا ایالت په ملاکنډ، دېره اسماعیل خان، پېښور، کوهاټ سویلي وزیرستان، ژوب او بنو کې د پاکستان د حکومتي ځواکونو پرضد کړي دي.

ټي ټي پي وايي، په دغو بریدونو کې یې ۹۴ واره د سناپیر پر مټ د پاکستان ځواکونه په نښه کړي دي.

دوی زیاتوي یوازې یې یو ځانمرګی برید، نهه وارې تعرضي، ۱۹ وارې د لاسي بمونو، اوه هدفمند، اته ځوابیه او چریکي بریدونه هم کړي دي.

دوی همدراز لیکلي چې ۳۲ کمینونه یې نیولي او یو توغندی یې توغولی دی.

ټي ټي پي ادعا کوي چې تېره اکتوبر میاشت یې له پاکستاني نظامیانو ۱۳ کلاشنګوفونه، یو راکټ لانچر، یو سنایپر، ۱۰ ټوپک، اته د راکټ ګولۍ او ځینې نور توکي ولجه کړي.

دوی زیاتوي په تېره یوه میاشت کې ۳۳ امنیتي کامرې، درې نظامي ټانکونه، ۴۰ پوځي موټرونه، دوه پوځي ټانکرونه او شپږ چیک پاینټونه یې تخریب کړي دي.

ټي ټي پي په تېره اکتوبر کې ځان ته د اوښتو زیانونو په اړه جزیات نه دي ورکړي.

پاکستاني طالبانو دا هم نه ده په ډاکه کړې چې تر پخوا یې بریدونه زیات شوي او که کموالی په کې راغلی دی.

د تېر جمهوري نظام له ړنګېدو وروسته د افغان طالبانو له بیا واکمنۍ سره د پاکستاني طالبانو بریدونه په پاکستان کې څو برابره زیات شوي دي.

پاکستان پوځ وايي ددغه هېواد مخالف وسله وال د افغانستان په خاوره کې پټنځایونه لري او له هغه ځایه د پاکستان پرضد بریدونه پلان او عملي کوي.

د پاکستان دغه ادعا تل طالبانو رد کړې او د پاکستان ناامني یې د دغه هېواد کورنۍ موضوع بللې ده.

د چینايي وګړو د امنیت په خوندیتابه کې د پاکستان د امنیتي ادارو له ناکامۍ وروسته، چین غواړي د خپلو پروژو او وګړو د امنیت ساتنې لپاره دغه هېواد ته امنیتي خصوصي کمپنۍ ولیږي.

د پاکستان او چین ترمنځ د نوي امنیتي میکانیزم جزئیات نه دي په ډاګه شوي، خو دا احتمال ترسترګو کیږي چې بیجنګ ښايي د خپلو امنیتي شرکتونو له لارې د چینايي کارګرو د امنیت په چاره کې مداخله وکړي او که چېرې دغه کار پایله ورنه کړه، امنیتي همکاري ښايي «ژوره» شي.

د پاکستان ډانه ورځپاڼه لیکي، چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پاکستان کې د ترهګرۍ ګواښونه ډېر شوي او د دغه هېواد امنیتي ادارې یې یوې اغیزناکې ستراتیژۍ ته اړ اېستې دي.

د پاکستان د پوځ اوسنۍ ترهګرۍ ضد ستراتیژي د «صفر زغم» پر بنسټ ده، خو دې ستراتیژۍ تراوسه پاموړ پایله نه ده ور کړې، په ځانګړي ډول د چینايي وګړو د امنیت په برخه کې، چې اسلام اباد یې په دې ورځو کې د سخت فشار زغملو ته درولی.

ډان وايي، چین له پاکستان سره خپلې امنیتي اندېښنې د ډېرو لوړو ډپلوماتیکو چینلونو له لارې شریکوي. لومړی یې د پاکستان مشرتابه له ترهګرۍ سره د مبارزې لپاره د «عزم استحکام» عملیاتو ته وهڅوله او وروسته یې پر لومړي وزیر شهباز شریف فشارونه ډېر کړل.

شهباز شریف ژمنه کړې چې په کراچۍ کې پر چینايي وګړو د وروستي برید پلټنې به پخپلهوڅاري.

خو پر دې ټولو سربېره، د اسلام اباد دې تضمینونو د چین د اندېښنو له کمولو سره مرسته نه ده کړې.

په اسلام اباد کې د چین د سفیر ژیانګ زیدونګ وروستۍ څرګندونې د پاکستان له امنیتي ګامونو د هغوی نهیلي ښيي.

د پاکستاني چارواکو په باور، که پوځ په بلوچستاناو خیبر پښتونخوا کې بشپړ عملیات وکړي، دا سخته غوښتنه ده، ځکه بشپړ عملیات دوام نهشي کولای. ډان زیاتوي، «دا ډول عملیات په بلوچستان کې امنیتي او سیاسي کړکیچ پېچلی کوي، له همدې امله یوې ظریفې تګلارې ته اړتیا لیدل کیږي».

ډان وايي، چې له ټي ټي پي او داعش-خراسان سره د مبارزې لپاره پاکستان د افغان طالبانو همکارۍ ته اړ دی، خو طالبان له ټي ټي پي سره همکار دي. د ورځپاڼې په باور، بل انتخاب په افغانستان کې د جنګیالیو ډلو خلاف عملیات کول دي، چې خپل ځانګړي سیاسي او امنیتي عواقب به ولري او د ټي ټي پي او افغان طالبانو ترمنځ اړیکې به لاپیاوړې کړي.

ورځپاڼه وايي، چې که چین د پوځي عملیاتو د امکان نشتوالي په تړاو د پاکستان دریځ درک کړي، نور انتخابونه به څه وي؟ «داسې ښکاري چې بیجنګ په امنیتي برخه کې د ژورې همکارۍ غوښتنه لري». اوسنۍ دومداره رسمي همکاري د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور په ټینګولو کې بریالۍ نه ده، له همدې امله بیجنګ یو ګډ امنیتي میکانیزم وړاندیز کړی.

د چین لومړي وزیر لي کیانګ په اسلام اباد کې د شانګهای همکارۍ سازمان د سرمشریزې په څنډه کې د ګډ امنیتي میکانیزم لپاره پاکستا ته یو وړاندیز کړی، چې یو مهم شرط یې د چینايي پروژو او انرژۍ زیربناوو د امنیت ټینګښت دی. ددغه میکانیزم پر بنسټ دواړو خواوو یو هوکړه لیک لاسلیک کړی، چې د چینايي وګړو د امنیت ساتنې لپاره به شپږ مرمۍ ضد او ۲۰ د اوروژنې موټر چمتو کیږي.

ډان ورځپاڼه وايي، پاکستان په خپلو پولو کې د چینايي ځواکونو د رسمي حضور پلوی نه دی، له همدې امله یې د سیپیک او نورو چینايي پروژو د خوندیتوب لپاره ځانګړي ځواکونه چمتو کړي.

د کراچۍ او د خیبر پښتونخوا د داسو له بریدونو وروسته د پاکستان حکومتد چینايي وګړو د امنیت لپاره د سټنډرډ عملیاتو پرسیجر (SOP) بدل کړی او د سیمې په کچه د پولیسو او امنیتي ځواکونو مسوولیتونه پراخ شوي. دغه راز ایالتي حکومتونه او سیمه ییزې ادارې مکلفې شوې دي، چې د چینايي وګړو د مسیرونو او خوندي لیږد پلانونه هره میاشت بدل کړي.ددې اېس اوپي له مخې چینايي وګړي باید په په بي-۶ کچه مرمۍ ضد موټرو کې ولېږدول شي، چې ګواښونه ورسره کم شي.

ډان وايي، په کراچۍ کې د اکتوبر میاشتې برید وښوده، چې د پاکستان ایس او نیمګړتیاوې لري.

د پاکستان او چین ترمنځ د نوي امنیتي میکانیزم جزئیات نه دي ډاګیز شوي، خو «دا احتمال ترسترګو کیږي چې بیجنګ ښايي د خپلو امنیتي شرکتونو له لارې د چینايي کارګرو د امنیت خوندیتابه په چاره کې مداخله وکړي، خو که دې کار هم پایله ورنه کړه، امنیتي همکاري ښايي ژوره شي».

ډان وايي، چې مساله د پاکستان د امنیتي ادارو په رښتینولۍ او سرښندنو کې نه ده، بلکې اغیزناکو څارګرو تجهیزاتو ته د دوی په لاسرسي کې ده، چې کولای شي پام وړ بدلونونه راولي.