مکرون او ټرمپ د سولې او ثبات د راستنېدو په اړه پر خپلې لېوالتیا ټینګار وکړ

ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د کډوالو او د سرحداتو د امنیت په اړه سخت دریځ لاره او که هغه بیا واک ته ورسيږي، نو داسې ښکاري چې د کډوالۍ په برخه کې به نور هم محدودیتونه او سخت اقدامات ترسره کړي.

۱. د ټرمپ د سرحدي امنیت او کډوالو په اړه د پالیسیو عمومي لیدلوری

ټرمپ د امریکا د سرحدي امنیت او د ناقانونه کډوالو په اړه په ښکاره ډول محافظه‌کاره نظریات لري. هغه د خپلې ۲۰۱۶ټاکنیزې مبارزې پرمهال د جنوبي سرحد سره د دېوال جوړولو ژمنه وکړه او د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې یې د دېوال په جوړولو او د سرحدي کنټرول په زیاتولو ټینګار وکړ.

د دېوال د جوړولو هدف دا و چې له جنوبي امریکا څخه د ناقانونه کډوالو راتګ، د مخدره توکو قاچاق او د انسانانو قاچاق مخنیوی وشي.

د ټرمپ د سرحدي امنیت پالیسي:

•د دېوال جوړول:

د ټرمپ د کمپاین یوه مهمه برخه په سرحدي دېوال کې پانګونه وه. هغه په دوامداره توګه د دېوال لپاره د کانګرس څخه بودیجه غوښتله ترڅو د ناقانونه کډوالو د راتګ مخه ونیسي.

•د صفر زغم پالیسي (Zero Tolerance Policy):

د دې پالیسۍ له مخې، هر څوک چې په ناقانونه توګه سرحد څخه امریکا ته واوړي، په عدلي ډول به یې څېړنه کېږي، چې په پایله کې د کډوالو د کورنیو غړو جلا کولو پېښې زیاتې شوې.

•د پناه غوښتونکو لپاره محدودیتونه:

د “ریمیین ان میکسیکو” پالیسۍ په ترڅ کې د پناه غوښتونکي خلکو څخه غوښتنه وشوه چې د خپلو قضیو د پروسس لپاره به په میکسیکو کې پاتې کېږي.

۲. د قانوني کډوالۍ محدودول او په کډوالو باندې نوي بندیزونه

ټرمپ په لومړۍ دوره کې یوازې ناقانونه کډوالۍ نه بلکې د قانوني کډوالۍ پر پالیسیو هم محدودیتونه ولګول.

هغه هڅه وکړه چې د هغو کسانو شمېر راکم کړي چې امریکا ته د کار، زده کړو، یا د کورنۍ پر بنسټ د وېزو له لارې راځي.

د ټرمپ حکومت د خاصو هېوادونو په ځانګړي ډول د اسلامي هېوادونو د وګړو پر راتګ باندې محدودیتونه ولګول، چې افغانستان، ایران، او سوریه هم په کې شامل وو.

۳. د افغانانو د تخلیې پروګرام او د هغو وضعیت په اړه د ټرمپ احتمالي پالیسي

د ۲۰۲۱ کال د اګست په میاشت کې د بایډن حکومت له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو په ترڅ کې د افغانانو لپاره د تخلیې پروګرام پیل کړ.

د دې پروګرام له لارې په لسګونو زره افغانان امریکا ته راوستل شول، چې اکثره یې هغه کسان وو چې د امریکا له حکومت سره یې همکاري کړې وه او د طالبانو له خوا د ګواښ سره مخامخ وو.

هغوی ته ځانګړي وېزې (SIV) او یا بشري پناه (Humanitarian Parole) ورکړل شوی.

که څه هم د بایډن حکومت د دې افغانانو د پاتې کېدو لپاره موقت شرایط برابر کړل، خو د هغوی اوږدمهاله قانوني حالت په اړه روښانتیا لاهم نه وه ورکړل شوې.

که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه افغانان چې د امریکا د تخلیې پروګرام له لارې راوستل شوي، د قانوني ستونزو او بیاکتنو سره مخامخ کېدلای شي؛ خو دا مهال په امریکا کې لویه برخه افغانانو د اسایلم پروسې پیل کړي، چې یوه کمه برخه یې نه ده منظور شوې.

په دې مساله کې باید یادونه وشي چې د امریکا د کډوالۍ مساله او په ځانګړي ډول د افغان کډوالو امریکا ته راوستل د یوه ځانګړي اکټ او کډوالۍ د قوانینو په اساس شوي دي؛ له دې امله د ټرمپ راتګ به په بشپړ ډول ونه شي کړی چې افغان کډوالو ته ستونزې ایجاد کړي؛ خو د محدودیتونو رامنځته کېدل ښايي یوه احتمالي مساله وي.

د ټرمپ احتمالي پالیسي:

که ټرمپ بیا ولسمشر شي، نو هغه به د کډوالۍ په پالیسۍ کې تغییرات راولي، چې ممکن لاندې اقدامات په کې شامل وي:

•د قانوني حالت بیاکتنه:

ټرمپ کېدی شي هغه افغانان چې د ځانګړو ویزو یا بشري پناه له لارې راوستل شوي، له سره وکتل شي.

هغه کسان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، احتمال شته چې د ځینو محدودیتونو له خطر سره مخ شي.

•د بشري پناه محدودیتونه:

ټرمپ کېدی شي د بشري پناه پروسه نوره هم پیچلې کړي، چې له امله یې هغه افغانان چې د موقتې ویزې یا بشري پناه لاندې دي، امریکا کې د پاتې کېدو لپاره اضافي ستونزې وزغمي.

•د خطرناکو کسانو د بېرته شړلو تګلاره:

که ټرمپ واک ته راشي، نو هغه به په احتمالي ډول د هغو افغانانو په اړه خاصه پالیسي غوره کړي چې په امنیتي اړخونو کې به یې زیات توجه کېږي، او ممکنه ده چې د هغوی د بېرته شړلو امکانات زیات کړي.

پایله

ټرمپ د کډوالو او سرحدي امنیت په اړه محافظه‌کاره او سخت دریځه پالیسي لري. که هغه بیا ولسمشر شي، نو د ناقانونه کډوالو او د سرحدي امنیت لپاره به یې پالیسي نوره هم سخته شي.

د ۲۰۲۱ کال د تخلیې پروګرام لاندې امریکا ته راوړل شوي افغانان چې د قانوني اقامت سندونه نه لري، د قانوني ننګونو او احتمالي شړلو له ګواښ سره مخامخ کېدلای شي.

د ټرمپ د کډوالۍ په پالیسۍ کې په زیات احتمال د افغان کډوالو په اړه یو ډول محدودیتونه او بیاکتنې شاملې وي او هغه کسان چې د امریکا قانوني او دایمي اقامت سندونه نه لري،له احتمالي ستونزو سره ښايي مخ شي.

د خبرپاڼې له مخې، پر تورن کس تعزیري سزا د سترې محکمې تر تایيد وروسته عملي شوې ده.

د طالبانو تر واک لاندې د سترې محکمې په خبرپاڼه کې راغلي: «ابتدایيه محکمې ياد مجرم پر ۳۹ دورو تعزیري سزا محکوم کړی و؛ چې ياده پرېکړه د سترې محکمې د عالي مقام له تایيد وروسته پر مجرم تطبيق شوه.»

په خبرپاڼه کې بیا د تورن کس د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي.

دا په داسې حال کې ده، چې یادې ډلې نن په جوزجان ولایت کې ۹ تنه د «شراب پلورلو» او د ۴ ښځو په ګډون ۱۳ کسان يې «د زنا او قتل» په تور په عام محضر کې په دورو وهلي دي.

له دې سره، طالبانو نن په پروان ولایت کې هم يوه ښځه او يو سړی د «زنا» په تور په عام محضر کې په ۳۹ ـ ۳۹ دورو وهلي او هم يې درې – درې کاله د تنفيذي بند سزا ورکړې.

طالبانو په پرله پسې ډول خلکو ته بدني سزاوې زیاتې کړي دي.

که څه هم د طالبانو دا چلند په پراخه کچه غندل شوې او پر دې ډلې سختې نيوکې کېږي؛ خو طالبان بیا له دې ټولو سره - سره وایي، چې پر خلکو شرعي قوانین پلي کوي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې په هېواد کې ډېری بنسټیز بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

په ورته وخت کې د ټرمپ په بریا سره د اېلان ماسک د ټیسلا ونډې ۱۳ سلنه وده کړې.

ټرمپ اعلان کړی و، چې که هغه ټاکنې وګټي نوموړی به د ټیسلا او ایکس ټولنیزې شبکې مالک اېلان ماسک د حکومتي لګښتونو د پلټنې د مشر په توګه وټاکي او د پراخو اصلاحاتو د پلي کولو مسوليت به په غاړه ولري.

ماسک د لومړنیو پایلو له اعلان سم دستي وروسته په ایکس (پخواني ټویټر) کې ټرمپ ته مبارکي وویله او پایله یې «نه مخنيوي کېدونکي» او «د بدلون لپاره روښانه دستور» وبلله.

د خپل ټاکنیز کمپاین پر مهال ټرمپ ویل، چې دی به په اوکراین فشار راوړي، چې له روسیې سره اوربند وکړي

د ټرمپ بریا په داسې حال کې ده، چې روسي ځواکونه په ختیځ دونباس سیمه کې پرله پسې پرمختګ کوي، چې ولادیمیر پوتین پلان لري؛ څو دغه سيمه په بشپړه توګه د روسیې له خاورې سره یوځای کړي.

د اوکرایین لوی درستیز الکساندر سيرسکي د شنبې په ورځ په ټيلیګرام کې په يوه بیان کې وویل، چې په لومړۍ کرښه کې وضعیت «ډیر ستونزمن» دی او ځینې سیمې «د اوکرایني ځواکونو دوامداره نوي کولو ته اړتیا لري.»

په ورته وخت کې، روسیه د شمالي کوریا د تازه ځواکونو په مرسته د خپلو ځواکونو د پیاوړي کولو په حال کې ده.

امریکايي چارواکو ويلي، چې د شمالي کوریا شاوخوا ۱۰ زره سرتېري د روسیې په کورسک سیمه کې ځای پر ځای شوي او تمه ده، چې په راتلونکو ورځو کې د اوکراین پر ضد جګړې ته داخل شي.

د روسي ځواکونو دغه پرمختګ په داسې حال کې کېږي، چې اروپايي لوی هېوادونه او امریکا له روسیې سره په جګړه کې د اوکراین تر شا ولاړ دي.

د بایډن ادارې اوکرایین ته د وسلو او مالي مرستو په نوم لسګونه میلیارده ډالر ورکړي دي.

مخکي له دې چې ټرمپ اداره په لاس کې واخلي د بایډن اداره پلان لري، چې کییف ته د اعظمي ملاتړ چمتو کولو ته دوام ورکړي.

خو د بایډن برعکس ټرمپ په مکرر ډول د پوتین ستاینه کړې او په تکرار ډول یې د اوکراین په ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي، چې د هغه سره پیچلي تاریخ لري نیوکې کړي دي.

د دفاع وزارت د اعلامیې له مخې، د هندي پلاوي مشري د هند د بهرنیو چارو وزارت مرستیال جي پي سینګ کوله.

جي پي سېنګ د افغانستان، پاکستان او ایران لپاره د هند د بهرنیو چارو برخې مسوول دی.

د طالبانو دفاع وزارت وزارت په خپل اېکس کې زیاتوي: «په دې لیدنه کې دواړو خواوو د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا لپاره، په ځانګړي ډول د بشردوستانه همکاریو او نورو اړینو مسایلو په اړه د ګډې همکارۍ ټینګار وکړ.»

طالبان وايي په دې لیدنه کې ملا یعقوب مجاهد او جي پي سینګ د افغانستان او هند ترمنځ د لا زیاتو تعاملاتو د پیاوړتیا لپاره خپله علاقه څرګنده کړه.

له حامد کرزي سره لیدنه

دغه هندي پلاوي نن په کابل کې له پخواني ولسمشر حامد کرزي سره هم لیدلي دي.
په دې لیدنه کې هم د دواړو هېوادونو د اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

همدارنګه ښاغلي کرزي له نوي ډېلي هیله کړې چې د افغان ځوانانو د زدکړې، راکړې ورکړې او د خپلمنځي سفر لپاره ډېرې اسانتیاوې برابرې کړي.

د طالبانو واکمنېدو سره هند په کابل کې خپل سفارت وتاړه، خو نږدې یو کال وروسته یې بیا پرانیست.

کابل ته د هندي پلاوي دا سفر په داسې مهال دی چې د طالبانو د رییس الوزرا سیاسي مرستیال تېره میاشت له افغان سوداګرو سره ژمنه وکړه چې د هند او افغانستان ترمنځ د ویزو او سفر اسانولو لپاره به له هندي چارواکو سره خبرې وکړي.