د بیلاروس ولسمشر: که ټرمپ جګړې ودروي نو باید د نوبل جایزه وګټي

ښاغلي صیقل د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۱۷ مه) نېټه پر خپله اېکس پاڼه ليکلي دي: «په دې کې شک نشته، چې د ډونالډ ټرمپ پرېکنده او ناڅرګنده بریا، شاید د کانګرس په بشپړ کنترول سره به د امریکا په پالیسي کې لوی بدلونونه راولي، چې د افغانستان پر وضعیت به هم اغیز وکړي.»

هغه زیاته کړه: «خو زه حیران یم، چې زموږ یو شمېر سیاستوالو د هېواد ټول ژوند او مرګ د امریکا له پرمختګونو سره تړلی دی.»

دغه پخوانی افغان دیپلومات زياتوي: «اوس، چې امریکا د رڼو ټاکنو له میکانیزم څخه په استفادې د خپل مشرتابه دنده روښانه کړې دا زموږ سیاسي، مدني او نظامي خوځښتونو او فعالانو پورې اړه لري، چې د یوه جامع میکانیزم په جوړولو سره د افغانستان د رهبرۍ او استازیتوب دنده روښانه کړي. »

محمود صیقل باوري دی، چې دا یوازې ممکنه ده، چې «په امریکا کې د ممکنه مثبتو بدلونونو څخه په اغیزمنه توګه کار واخیستل شي.»

د امریکا ولسمشریزو ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ بریا د افغان سیاستوالو له بېلابېلو غبرګونونو سره مخ شوې ده.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت هیله څرګنده کړې، چې د ډونالډ ټرمپ بریا به د امریکا او طالبانو ترمنځ اړیکې ښې کړي.

دغه وزارت په یوه خوشبینانه اعلاميه کې په ۲۰۲۰ کال کې د دوحې د تړون په لاسلیکولو کې د طالبانو او ټرمپ ترمنځ د همکارۍ تاریخ یاد کړی دی.

د افغانستان د پوځ یو پخوانی قومندان سمیع سادات وايي، چې په ولسمشریزو ټاکنو کې د ټرمپ بریا طالبان ویرولي دي.

د طالبانو برعکس ښاغلي سادات هیله څرګنده کړې، چې د ټرمپ بریا به په افغانستان کې د طالبانو واکمني پای ته ورسوي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت په اعلاميه کې راغلي، چې د دوی ولسمشر ټرمپ ته په تلیفون کې وویل، چې دواړه هیوادونه باید خپل اختلافات په سمه توګه اداره کړي او «په نوي عصر کې د یوځای کیدو لپاره لاره ومومي.»

دغه وزارت زياتوي، چې شي جين پينګ پر دې ټينګار وکړ، چې د چين او امريکا ترمنځ باثباته او سالمې اړيکې د دواړو هېوادونو له ګډو ګټو او د نړيوالې ټولنې له هيلو سره سمون لري.

د چين د بهرنيو چارو وزارت هيله څرګنده کړه، چې دواړه خواوې به د متقابل درناوي، سوله ييز ګډ ژوند او بريالۍ همکارۍ د اصولو په نظر کې نيولو سره خپلمنځي اړيکې پراخې کړي او د خبرو اترو او متقابلې همکارۍ له لارې اختلافات حل کړي.

د وزارت په وینا، شي جین پینګ د امریکا نوي ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته وویل: «راځئ چې په نوي عصر کې سره یوځای شو ځکه، چې دا به د دواړو هیوادونو او نړۍ په ګټه وي.»

وزارت دا هم ويلي، چې د چین مرستیال ولسمشر هان ژینګ هم د ډونالډ ټرمپ د مرستیال جي ډي وینس سره ټیلیفوني خبرې کړې دي.

د امریکا په ولسمشریزو ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ تر بري وروسته د جنوبي کوریا ولسمشر یون سوک یول، د جاپان لومړی وزیر شیګیرو ایشیبا، د استرالیا لومړی وزیر انتوني البانیز، د نیوزیلنډ لومړي وزیر کریسټوفر لوکسن او د نړۍ یو شمېر نورو مشرانو هغه ته ټیلیفونونه کړي او په ټاکنو کې یې د بري مبارکي ورکړې ده.

د خيبر پښتونخوا والي د چهار شنبې په ورځ (د لړم ۱۶ مه) نېټه په پېښور کې په يوه غونډه کې وويل، چې د دغو لارو په پرانيستلو سره به د پاکستان، افغانستان او منځنۍ اسيا هېوادونو ترمنځ سوداګري پياوړې شي.

ډان ورځپاڼې د ښاغلي کنډي له قوله لیکلي: «له افغانستان سره د ټولو لارو پرانیستل به نه یوازې سوداګري پراخه کړي؛ بلکې په سیمه کې به اقتصادي فعالیتونه هم پراخ کړي.»

هغه ټینګار وکړ، چې افغانانو ته د ویزو ورکولو پروسه باید اسانه شي او د افغانستان، ایران او پاکستان ترمنځ باید ګډ سرحدي بازارونه جوړ شي.

افغانستان او پاکستان څه دپاسه ۲ زره کیلومتره ګډه کرښه او لږ تر لږه اته لارې لري.

د دغو لارو له جملې څخه د مسافرو او سوداګریزو توکو تګ راتګ د تورخم او سپین بولدک له دوو لارو تر سره کیږي.

د خېبرپښتونخوا والي څرګنده نه کړه، چې کومې لارې دي پرانستل شي.

د پاکستان سره نوري لارې لکه؛ د پکتيکا ولايت د برمل ولسوالۍ او د خېبر پښتونخوا د وانو تر منځ د انګور اډه، د خيبر پښتونخوا د کرم اجنسي او د پکتيا ولايت د ډنډ پټان ولسوالۍ تر منځ د خرلاچه، د خيبر پښتونخوا د ميرانشاه ولسوالۍ د غلام خان او د خوست لار، د خیبر پښتونخوا د سوات د ارندو سیمه او د کونړ ولایت د برکانر ولسوالۍ ترمنځ لار، د بلوچستان کلا سیف الله او زابل ترمنځ لار او د پکتيکا د ځاځي اريوب او پاراچنار تر منځ د تيري منګل لارې دي، چې ډېری وخت د بېلابېلو لاملونو له امله تړل کېږي.

دغه کمېټه چې له افغانستان نه د جرمني ځواکونو او ډپلوماټانو د راوتلو په تړاو څیړنې کوي، ټاکل شوې د بهرنیو چارو وزیر هورست زیهوفر د شاهد په توګه بونډسټاګ ته ور وغواړي. دغه راز تر راتلونکي کریسمس پورې ټاکل شوې له لومړي وزیر اولاف شولڅ، پخوانۍ لومړۍ وزیرې انګیلا مرکل او دغه راز پخوانیو دفاع او د بهرنیو چارو وزیرانو سره هم خبرې وکړي.

زیهوفر به د طالبانو له واک ته رسېدو وړاندې د اخراج د بهیر په تړاو معلومات ورکړي چې ولې نوموړي د تخلیې په بهیر کې د جرمني ځواکونو د افغان همکارانو په تړاو پر پراخو امنیتي پلټنو ټینګار درلود، ځکه ددوی په باور، دغه بهیر د تاییدپاڼو د ورکولو چاره ټکنۍ کړه.

د جرمني د میرکو رسنۍ د رپوټ له مخې، د کورنیو چارو وزارت ویانده وايي، چې ددې چارې هدف دا ډاډ ترلاسه کول دي، چې د امنیت اخلالوونکي او عمومي امنیت ته ګواښ جوړېدونکي کسان ونه منل شي.

د جرمني دولت وايي، هیڅ داسې مورد نشته چې د امنیتي ګواښونو له شته والي سره سره دې افغانان جرمني ته رالېږدول شوي وي.

د یاد وزارت ویانده وايي، ددغسې اندېښنو پرمهال د منلو تاییدپاڼه لغو کیږي او په پایله کې هغوی ته ویزې نه ور کول کیږي.

د هغه غیر مستقیمه اشاره په ټاکنو کې د جوبایډن د ګوند ماتې ته وه.

الکساندر دونر سکای نیوز ته په یوه مرکه کې وویل، چې له افغانستان نه وتلو د لویدیز د کمزورتیا په تړاو یوبد پیغام درلود.

هغه وویل، چې له دې مسالې نه چین روسیې او ایران ګټه واخسته. نوموړی زیاتوي، چې« له دغه [تصمیم] نه ایرانیانو، پوتین او شي جین پینګ ناوړه ګټه پورته کړې ده».

چین، روسیه او ایران په دې وروستیو کې له طالبانو سره نږدې اړیکې لري او د دریواړو هېوادونو سفارتونه په کابل کې پرانېستي دي.

طالبانو څه وړاندې اعلان وکړ، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا دوه دایمي غړي په ډېرو برخو کې ددوی همکار پاتې شوي.

الکساندر دونر وویل، چې بارک اوباما او جوبایډن د ایران او روسیې په مخنیوي کې کمزوری عمل درلود.

د افغانستان په تړاو د واشنګټڼ راتلونکی سیاست د متحده ایالتونو په ټاکنو کې مطرح نه و، خو له کابل نه د امریکايي ځواکونو د وتلو څرنګتیا دواړ ګوندونو د یوه او بل د کمزورۍ ښودلو لپاره یادوله.