د امریکا د دفاع وزارت لپاره د ټرمپ نوماند پر وړاندې د جنسي تیري تور پورې اړوند جنجال

ځینې ډلې چې په جنګ باور لري، له پخوانیو امریکایي چارواکو سره پخواني تصویرونه نشروي او فکر کوي چې ګوندې امریکا به یو ځل بیا مخکې او دوی ورپسې وي او یا به دوی مخکې او امریکا ورپسې وي او دوی به د کابل ارګ ماڼۍ ته ورسوي

ځینې حتا د ټاکنو پپولیستي شعارونو پر اساس، فکر کوي چې نور د دوی پچه وتلې او دوی به د امریکا د نویو امنیتي چارواکو سلاکاران وي او څه چې دوی ورته وایي هغه به کوي.

د دې تر څنګ د طالبانو حاکمه ډله د امریکا د نوي جمهور رئیس د ټاکل کیدو په هکله بدبینه او په ویره کې ده چې ګوندې امریکا به یو ځل بیا افغانستان ته قوتونه ولیږي، دوی به له قدرته لرې او بیا سر بداله کړي ځکه دوی پوهیږي چې دوی د لنډکروزرو او نوي ژوند مزې وڅکلې او د پخوا په شان بیا جنګ نشي کولای او نه ورته په سیمه او نړۍ کې د پخوا په شان عقبه شته.

ځینې نور افغانان فکر کوي چې د ستاینو او ځانونو مطرح کولو په قطار کې باید وروسته پاتې نه شي څو د راتلونکو تحولاتو برخه اوسي. غویی لا حلال شوی نه دی خو دوی خانکي په سر نیولي دي.

دا خوش بیني او بدبیني د څه لپاره ده؟

ایا دا خوش بیني او بدبیني د یو څو کسو او ډلو د ګټو په خاطر ده او که دا خوش بیني او بد بیني د افغانانو د ګټو په محور ده چې افغانستان کې دایمي ثبات رامنځته شي.

افغانستان بیا د سیمې او نړۍ د رقابتونو مرکز ونه ګرځي او بالاخره افغانستان کې یو قانونمند، مشروع او ولسواکه نظام رامنځته شي چې ټول افغانان پکې ځان وګوري او د قانون په چوکاټ کې سره ګډ ژوند وکړي.

که پورته اهداف تر سره نه شي او افغانستان بیا د نړۍ او سیمې د رقابتونو مرکز وګرځي نو بیا د امریکا د نوي جمهور رییس په راتګ سره خوش بیني او بدبیني د افغانانو لپاره څه ګټه نه لري.

دې کې شک نه شته چې د امریکا رول تر اوسه هم په نړۍ کې مهم دی خو دا چې د افغانستان په هکله د امریکا نوې اداره څه تصمیم نیسي، غواړم چې یو لړ واقعیتونو ته اشاره وکړم.

افغانان په کل کې او هم د سیمې او نړۍ هیوادونه په دې نظر دي چې د افغانستان موجوده حاکمه ډله د ټولو لپاره تهدید دی خو د دې بلا له شر نه د خلاصیدو په هکله بیلابیل متضاد نظرونه موجود دي اما عمومي ذهنیت همدا دی چې په دغه ډول چې د طالبانو حاکمه ډله له خپل ولس، سیمې او نړۍ سره چلند کوي، هیڅوک یې په رسمیت نه پېژني او د هرې ورځې په تیریدو سره د دوی د زوال شپې رالنډیږي. په دې خاطر د امریکا موجوده او راتلونکې اداره هم طالبان په رسمیت نه پیژني او د بدیلې تګلارې په لټه کې به وي.

خو سیاست او سیاسي پرېکړې د احساساتو په اساس نه تر سره کیږي او د هرې پریکړې په هکله ګټه او تاوان سنجول کیږي. امریکا چې د دنیا لوی زبرځواک دی، د زبرځواکي تر څنګ، ډیر پیچلی سیستم لري چې هره پریکړه یو کس نشي کولاې او د جمهور ریئس ټرمپ د پریکړو په وړاندې ډیر حقوقي خنډونه شته دي او هغه به هغوی حل کوي خو دلته د افغانستان په هکله خبره مطرح ده.

د امریکا لپاره لومړی اپشن دا دی چې طالبان نور هم منزوي کړي، مالي او استخباراتي مرستې پرې بندې کړي او په رسمیت یې ونه پیژني. دا اپشن کافي نه دی ځکه د افغانستان مشکل په خپل ځای پاتې کیږي. افغانان له لا زیاتو ستونزو سره مخامخ کیږي.

د طالبانو بدیل

اول د طالبانو په زور لرې کول او بدیل باندې کار کول دي لکه چې په ۲۰۰۲ ز کال کې یې وکړل. دا اپشن بعید په نظر ښکاري ځکه د امریکا جنجالونه زیات دي او نه غواړي چې بیا پوځي مداخله وکړي. جمهور ریئس ټرمپ په کراتو ویلي چې دی غواړي جنګونه ختم کړي نه دا چې جنګونه زیات کړي. البته دا مسله مهمه ده چې د جنګونو ختم د چا په شرایطو غواړي؟ د جنګونو د ختمولو پریکړې یوازې امریکا په یو اړخیزه توګه نشي کولې ځکه هره جګړه پیچیدلې او مغلقه ده او زیاتو هڅو ته اړتیا لري چې دا جګړې ختمې شي.

دویم ښه اپشن د افغانانو او هم د سیمې هیوادونو او امریکا لپاره د یوې سیاسي پروسې تقویه کول دي. ځینې شاید ووایي چې سیاسي پروسه کار نه ورکوي او زور او ټوپک د افغانستان د مسایلو د حل لار ده، چې دا سمه نه ده.

د سافټ پاور په چوکاټ کې امریکا، د سیمې هیوادونه او افغانان په شریکه کولی شي چې په افغانستان کې مثبت تغییر رامنځته کړي. ټولې خواوې باید فکرا، ذهنا او په عملي توګه دغه وروستي بدیل ته ځانونه اماده کړي چې نه سیخ وسوځي او نه کباب.

زما په اند همدا اخري بدیل د افغانانو په خیر دی او د جنګ نغارې غږول د افغانانو په خیر نه دي. په دې توګه نه زیاته خوش بیني په کار ده او نه زیاته بد بیني.

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.

هغوی رویټرز ته ویلي، چې د امریکا د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د مارکو روییو له ټاکنو خوښ نه دي.

د فلاډلفیا اوسېدونکی پانګه‌وال او د «ټرمپ لپاره د مسلمانانو» د ډلې بنسټ اېښودونکي رابیول چودري وایي:« ډونالد ټرمپ زموږ له برکته بریالی شو؛ خو موږ یې د بهرنیو چارو د وزیر په ټاکل کېدو ناراضه یو.»
نوموړی وایي، چې په میشیګان او نورو ایالتونو کې د ډونالډ ټرمپ په ملاتړ د مسلمانانو رای کارونې د هغه په بریالیتوب کې ډېره مرسته وکړه.
د امریکا منتخب ولسمشر دونالډ ټرمپ د اسراییل کلک ملاتړی مارکو روییو د خپلې کابینې په اډانه کې د بهرنیو چارو وزارت ته نومولی دی.

مارکو روییو تر دې وړاندې ویلي و، چې په غزه کې به د اوربند لپاره نظر پوښتنه و نه کړي او هغه په دې باور دی چې اسراییل باید د حماس «ټول غړي» له منځه یوسي.
دونالډ ټرمپ دا رنګه د اسراییل بل ملاتړی مایک هاکبي په اسراییل کې د سفیر په توګه نومولی دی.

مایک هاکبي په فلسطین کې د دوو هېوادونو د رامنځته کولو مسله «د نه منلو او غیر عملي» بللې ده.
د امریکا د مسلمانانو د ځواکمنولو او مشارکت د شبکې اجرایوي مشر رکسینالډو نازارکو ویلي، مسلکان رای ورکوونکي هیله من وو، چې ټرمپ به داسې کسان په کابینه کې ګوماري چې د سولې لپاره کار وکړي.

هغه وایي، داسې هېڅ نښې نښانې تر اوسه نه دي لیدل شوي.
د مینه سونا د پوهنتون پخوانی استاد حسن عبدالسلام هم وایي، چې د ټرمپ د ګومارلو تګلارې د حیرانتیا وړ دي او هغه شان چې هغه فکر کاوه له هغې څخه ټرمپ ډېر «افراطي» عمل کوي.
د ټرمپ ګڼو مسلمانو او عرب ملاتړو رویټرز ته ویلي، هغوی هیله‌من دي چې د دونالډ ټرمپ د ملي اطلاعاتو پخوانی مشر ریچارډ ګرنل چې د امریکا له مسلمانانو او عرب وګړو سره یې د اړیکو په جوړولو کې کار کړی، په دې برخه کې به رغنده رول ولوبوي.
دغه کس امریکا مېشتو عربانو او مسلمانانو سره ژمنه کړې وه، چې ټرمپ به ډېر ژر په منځني ختیځ کې جګړه پای ته ورسوي.

پیټ هیګسیټ، چې بشپړ نوم یې پیټر براین هیګسیټ دی، د ۱۹۸۰ کال د جون په ۶ مه، د مینیسوټا ایالت په مینیاپولیس ښار کې زیږیدلی.

هغه د هارورډ پوهنتون د جان ایف کینیډي له پوهنځي څخه په عامه پالیسۍ کې ماسټري کړې ده.

پوځي مخینه

له پوهنتون څخه له فارغیدو وروسته، هیګسیټ د مینیسوټا په پوځي ګارد کې د پیاده افسر په توګه دنده ترسره کړه. په ۲۰۰۴ کال کې، هغه په کیوبا کې د ګوانتانامو په زندان کې د پیاده ټولي قوماندان پاتې شوی وو.

له کیوبا څخه د راستنیدو وروسته، هیګسیټ په عراق کې د د دندې د ترسره کولو لپاره چمتووالی وشوده چې اول بغداد او بیا سامرا ته واستول شو. په عراق کې، هغه د برونزو ستوري پوځي مډال، د پیاده جنګيد سرتیري مډال، او د پوځ د یو بل مډال ترلاسه کړ.

په ۲۰۱۲ کال کې، هیګسیټ په افغانستان کې د لوړ پوړي ښوونکي په توګه هم دنده ترسره کړه.

سیاسي فعالیتونه

له عراق څخه له راستنیدو وروسته، هیګسیټ د منهاټن په انسټیټیوټ کې دنده واخیسته.

په ۲۰۱۲ کال کې، هغه د مینیسوټا ایالت مشرانو جرګې لپاره د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماند په توګه ودریده، خو د ابتدايي پایلو څخه مخکې له خپل نوماندۍ تیر شو.

په رسنیو کې د هغه فعالیت

هیګسیټ په ۲۰۱۴ کال کې د سیاسي شنونکي په توګه د فاکس نیوز سره کار پیل کړ او د ۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې یې د فاکس نیوز د یوې خپرونې کوربه‌توب کاوه.

هغه په ​​رسنیو کې د ډونالډ ټرمپ ملاتړ کاوه او په ځینو مواردو کې د هغه د غیر رسمي سلاکار په توګه راڅرګند شو.

هیګسیټ په ځینو جنجالي مسلو کې هم ښکیل و، لکه په جنګي جرمونو تورنو سرتیرو لپاره د بخښنې وړاندیز.

ټرمپ په یو پیغام کې ویلي: "د خوراکي توکو او د درمل جوړولو شرکتونه چې د عامې روغتیا په اړه درغلۍ کوي او ناسم معلومات خپروي، د اوږدې مودې راهیسې د امریکا په خلکو ظلم کوي."

کینیډي، د واکسین کولو منتقد دی او هغه د اټیزم لامل ګڼي. هغه د الرجی او ساري ناروغیو د ملي انسټیټیوټ رییس انتوني فوسي په یو کتاب کې تورن کړی، چې د بیل ګیټس او درمل جوړولو شرکتونو په همکارۍ یې د کورونا واکسین پلورلی دی.

رابرټ ایف کینیډي جونیر ژمنه کړې چې د "امریکا به بیا روغه کړو" په نوم به یو حرکت رامینځته کړي، ترڅو د روغتیایی ادارو چارواکي چې هغه یې "د درمل جوړولو شرکتونو اجنټان" بولي، له دند لرې کړي او پر ځای یې نور کسان پر دندو وګماري. هغه ویلي، چې په خوراکي توکې که به د زیان رسوونکو موادو د اضافه کولو مخه ونیسي او په څښاک اوبو کې به د فلورایډ اضافه کول بند کړي او دا چې د خلکو د درملنې لپاره به نوې لارې چارې پیدا کړي.

دغه نظرپوښتنه چې په پرلیکه بڼه د فیسبوک او اېکس پر مټ ترسره شوې پکې ۱۵۵۹ ګډونوالو برخه اخیستې ده، چې د نظرپوښتنې اساسي څلور پوښتنې یې ځواب کړې دي.

دا نظرپوښتنه د افغانستان په اوسني وضعیت کې له طالبانو سره د ټرمپ د نوې راتلونکې ادارې د تعامل، فشار راوړلو، مرستې بندولو او بې پرې پاتې کېدو په اړه د خلکو نظرونه راټولوي.

د اېکس او فیسبوک نظرپوښتنې د افغانستان د حالاتو او د طالبانو په اړه د خلکو بېلابېل نظرونه ښیي او په ګډه دا پایلې د ټولنیزو او سیاسي تمایلاتو د پوهېدو لپاره کارول کېږي.

۱. پر طالبانو فشار راوړل

•د اېکس نظرپوښتنه: ۶۲ کسانو (۱۹%) د دې نظریې ملاتړ کړی چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.

•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۳۰۸ کسان (۲۵%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.

•د دواړو ګډې پایلې: ۳۷۰ کسان (۲۴%) پر دې باور دي چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.

۲. له طالبانو سره تعامل کول

•د اېکس نظرپوښتنه: ۱۵۷ کسان (۴۸%) باور لري چې ټرمپ له طالبانو سره تعامل کوي.

•د فیسبوک نظرپوښتنه: د دې نظریې ملاتړ بیا پر فیسبوک لا زیات شوی او ۶۴۰ کسانو (۵۲%) باور ښودلی چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل کوي.

• د دواړو ګډې پایلې: ۷۹۷ کسان (۵۱%) په مجموعي توګه په دې باور لري چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل کوي.

۳. پر طالبانو مرستې بندول

•د اېکس نظرپوښتنه: ۴۳ کسان (۱۳%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.

•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۸۶ کسان (۷%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.

•د دواړو ګډې پایلې: ۱۲۹ کسان (۸%) په دې باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.

۴. نظر نه لرم

•د اېکس نظرپوښتنه: ۶۶ کسان (۲۰%) د موضوع په اړه بې پرې پاتې شوي او نظر یې نه دی ورکړی.

•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۱۹۷ کسان (۱۶%) تاییدوي چې د موضوع په اړه هېڅ نظر نه لري.

•د دواړو ګډې پایلې: ۲۶۳ کسان (۱۷%) په دې موضوع کې بې پرې پاتې شوي دي.

تحلیل او پایله

د اېکس او فیسبوک د نظرپوښتنې ګډ تحلیل ښيي چې زیاتره ګډونوال (۵۱%) باور لري چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل وکړي. د دې نظریې ملاتړ د دواړو نظرپوښتنو په پایلو کې له ۵۰% څخه لوړ دی، چې ښيي د نظرپوښتنو ګډونوال باور لري، ټرمپ به له طالبانو سره تعامل وکړي.

دویمه برخه خلک بیا باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي او دا ډله خلک د مجموعي ګډونوالو ۲۴ سلنه جوړوي.
درېیمه ډله ګډونوال بیا باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو د امریکا مرستې بندې کړي او د دې باور لرونکي خلک د نظرپوښتنې ۸ سلنه جوړوي.

څلورمه ډله ګډونوال چې اندازه یې یو څه لوړه ده بیا د اړوندې موضوع په اړه هېڅ نظر نه لري او دا د ګډونوالو ۱۷سلنه جوړوي.