د طالبانو تبلیغاتي ‌‌ډلې د کرېکټ په لوبغاړو تُندې نیوکې کړي

په دغه سېمپوزیم کې چې د افغان او جلاوطنه رسنيو د وضعيت د ارزونې په تړاو جوړ شوی و، په افغانستان کې رسنيو او د ازادۍ اوسني بحران ته د نړۍوالې پاملرنې د جلبولو پر ارزښت، په افغانستان او درېيمو هېوادونو کې د افغان خبريالانو پر وړاندې د پرتو ننګونو او په کور د ننه د اوسنيو حاکمانو تر حاکميت لاندې د رسنيو پر وضعيت خبرې او بحثونه وشول.

د افغانستان د خبریالانو د سازمان بنسټ ایښودونکي حامد عبیدي وایي، چې دغه سېمپوزیم په دوو پنلونو کې د افغانستان د وضعیت په هکله، له هېواده بهر د رسنیو د رول په تړاو، دا چې څنګه د افغان ولس غږ په نړۍوالو رسنیو کې خپور کړو او په بهر کې د افغاني رسنیو او نړۍوالو رسنیو تر منځ د همغږي په اړه بحث وشو.

ښاغلي عبیدي زیاته کړه: «په دې سېمپوزیم کې د ژورنالیزم په اخلاقو هم بحث وشو او یوه کمېټه جوړه شوه چې له هېواده بهر پر اخلاقي کوډونو کار وکړي.»

دا سېمپوزيم د افغانستان رسنيو او جلاوطنه خبريالانو پر وړاندې د پرتو ننګونو پر څيړلو، د بيان پر ازادۍ د هېواد د اوسنيو شرایطو د‌ اغېز او اطلاعاتو ته په لاسرسي متمرکز و.

تېر کال د تلې په ۹مه نېټه د افغانستان د خبریالانو سازمان د په جرمني کې د بیان ازادۍ په اړه لومړنی سمپوزیم جوړ کړی و.

نوموړی وايي چې طالبان د زده کړو پر وړاندې د خشنو پالیسو له امله غواړي خلک خفه کړي او که طالبان په همدې دود روان وي، نو خامخا به له ولسي مقاومت سره مخ کیږي.

د جهاني په خبره، افغانان مسلمانان دي باید د قران او احادیثو پیروي وکړي، نه دا چې د هر ملا پیروي وکړي.

هغه زیاته کړه: "ما ټولو افغانانو ته ویلي چې دین د ملا له انحصار څخه باید وباسئ".

جهاني وايي چې که طالبانو د نجونو ښوونځي تړلي اټکل کیږي چې څه موده وروسته به د هلکانو ښوونځي هم کنټرول کړي.

د جمهوري دولت دغه پخوانی چارواکی زیاتوي، چې که طالبان اصلاح نه شي، یو وخت به راشي چې د کابل ښار کې به یې یو ځل بیا خلک مړي په ډبرو ولي.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو مشر په خپل یو تازه فرمان کې د نجونو پر مخ د طبي نیمه عالي زده کړو دروازې هم وتړلې.

دغه بندیز په افغانستان او بېرون پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

مېرکل دې غونډې ته په ډاګه کړه چې د دوحې تړون په افغانستان کې د ځواک انډول بدل کړ. هغې وويل، « له دغه تړون سره په افغانستان کې د واک انډول د هر چا لپاره ښکاره شو."

دغه تړون په پای کې طالبانو ته لاره هواره کړه چې په تاوتريخوالي سره واک ته ورسېږي.

مېرکل وويل چې متحدین، په ځانګړې توګه جرمني د امريکا د پرېکړو تابع وو. هغې زياته کړه، « متحدین د امريکا د ټاکل شوې تګلارې پر بنسټ عمل کولو باندې اړ وو».

د ځواکونو بېړنۍ او ګډه وډه وتنه او د طالبانو لاس ته د کابل لوېدل د دوحې تړون مستقيمې پایلې وې او له ناټو ځواکونو سره هم کافي چمتووالی نه و، چې له دغه ناورین سره مقابله وکړي.

د شين ګوند غړې، سارا ناني، مېرکل په دې ګرمه وبلله، چې د دوحې تړون خبرداری یې جدي ونه نیوه. هغې وويل: « د دوحې تړون بايد د انګیلا مېرکل لپاره يو قوي خبرداری وای».

مېرکل تاييد کړه چې هغې په افغانستان کې د جرمني ځواکونو قوماندان ته لارښوونه کړې وه چې د ۱۹۷۵ کال د سايګون د سقوط په څېر را ونه وځي.

مېرکل وویل چې که څه هم تړون د جګړې د پای ته رسولو لپاره لاسلیک شوی و، خو د ثبات د تامین او د طالبانو د بیا واکمنېدو د مخنیوي په برخه کې پاتې راغلی.هغې ومنله چې نړيوالې ټولنې د افغانستان د سياسي نظام د جوړولو په وړتیا کې ځان غښتلی ګڼلی و، خو د دې ټولنې د کلتوري او جوړښتي ستونزو تر اغېز لاندې پاتې شو.

میرکل، چې همدا اونۍ په واشنګټن ډي سي کې له خپل پخواني ملګري او د امریکا متحده ایالاتو پخواني ولسمشر بارک اوباما سره د خپل کتاب تبلیغ کاوه، خپل د شاهدۍ نوبت پنجشنبې ته ځنډولی و.

مېرکل: موخې ډېرې لوړې ټاکل شوې وې

مېرکل خپله شاهدي په دوستانه انداز پیل کړه اوویې پوښتل، « ایا زه کښېناستی شم؟».

هغې شاوخوا ۳۰ دقیقې خپله وینا وکړه، چې د جرمني د پوځ د وتلو بهیر یې پکې وستایه او ویې ویل: « مهالوېش په بشپړه توګه عملي شو او زه پرې ډېر خوښه وم.»

خو مېرکل دا هم ومنله چې نړیوالې ټولنې په افغانستان کې د خپلو پراخو موخو د ترلاسه کولو توان ډېر اټکل کړی و.

د جرمني د میرکور رسنۍ د رپوټ له مخې، که څه هم هغې ټینګار وکړ چې د سپټمبر د ۱۱مې له پېښو وروسته د امریکا ملاتړ کول د سمې پرېکړې په توګه ویني، خو ویې ویل چې په دموکراسۍ، د ښځو د حقونو او د خبریالانو او سوداګرو د خوندیتوب په برخه کې یې خپل هدفونه نه دي ترلاسه کړي.

نوموړې وویل، « د فرهنګي توپیرونو اغېز له هغه څه ډېر و، چې ما اټکل کړی و».

هغې زیاته کړه، چې له بهره له فساد پاک ډموکراتیک سیستم جوړول ناممکنه و. هغې دا هم ومنله چې د افغانستان خلک د خپل حکومت پر وړاندې بې باوره وو، چې دا د بې ثباتۍ سبب شو.

د دوحې تړون او د امریکا انحصار

مېرکل د ۲۰۲۰ کال په فبرورۍ کې د امریکا او طالبانو ترمنځ د دوحې تړون په اړه هم خبرې وکړې. دغه تړون امریکايي ځواکونو او د هغوی متحدینو ته د وتلو لاره هواره کړه، په داسې حال کې چې طالبانو ژمنه وکړه چې افغانستان به د ترهګرو ډلو لپاره پناه ځای نه ګرځي.

مېرکل وویل، له دې وروسته په افغانستان کې د واک د توازن بدلون هر چا ته څرګند شو او متحدین د امریکا د پرېکړو تابع پاتې شول.

د زرغون ګوند استازې، سارا ناني، په دې اړه پر میرکل نیوکه وکړه. هغې وویل: "د دوحې تړون باید د انګیلا مېرکل لپاره د خبرداري زنګ وای." هغې زیاته کړه: "مېرکل باید پوهېدلې وای چې دا تړون څه معنا لري او کومې مستقیمې پایلې لري."

د جرمني د میرکور رسنۍ د رپوټ له مخې، د افغانستان د څېړنې کمیټه هڅه کوي چې د ورته بحرانونو لپاره سپارښتنې وړاندې کړي، په ځانګړي ډول د تخلیې عملیاتو او بشري مرستو په برخه کې. د میرکور په باور، د میرکل شاهدي که څه هم یو څه ځوابونه وړاندې کړل، خو دا هم په ډاګه کوي چې د کمزورو هېوادونو د حکومتدارۍ او فساد ستونزې په اسانۍ نه شي حل کېدای.

د هلمند مرکز لښکرګاه څخه يو شمېر دوکاندارانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ويلي، چې له تېرې شنبې ورځې څخه د امر بالمعروف محتسبان پر دوکانونو ګرځي او د حجاب د نه پلورلو سپارښتنې کوي.

دوکانداران وایي، طالبانو ورڅخه غوښتي، چې پر تور حجاب لرونکو ښځو دې توکي نه پلوري.

طالبانو د ۲۰۲۲ کال د مې میاشتي پر اوومه نېټه په افغانستان کې د ښځو لپاره حجاب اجباري کړ او خبرداری يې ورکړ، چې سرغړوونکو ته به سزا ورکړل شي.

طالبانو هم هغه مهال د «شرعي حجاب» کولو لپاره ښځو ته ځینې سپارښتنې هم وړاندې کړې وې.

د طالبانو امر بالمعروف وزارت ویلي و، چې که ښځې حجاب مراعت نه کړي «لومړي به د مېرمنې کور په نښه کړل شي، د هغې ولي ته به توصیه کيږي. په دویم ځل به ولي د دوی اړوند ریاست ته احضاريږي. په درېیم ځل به ولي درې ورځې حبس تېروي. په څلورم ځل به ولي محاکمو ته سپارل کيږي اومناسبه سزا به ويني.»

طالبان اوس تازه هڅه کوي، چې پر ښځو د حجاب پر ځای د چادرۍ پرسرکول لازمي کړي.

یو شمېر مېرمنې بیا چادري پردی فرهنګ یادوي او پر ښځو جبري کول یې د زندۍ په مانا یادوي.

طالبانو تر اوسه په دې اړه رسمي وضاحت نه دی ورکړی.

د یادې کم عمرې جنۍ یو خپلوان وویل، چې ملا رباني ناصح د جنۍ پلار ته پېسې ورکړي او تازه یې د واده مراسم ترسره کړي دي.

یوې بلې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل چې ملا رباني د خپل درېیم واده لپاره لوی محفل نه و نیولی او یوازې په خپلې کورنۍ کې یې یوه کوچنۍ میلمستیا تنظیم کړې وه.

د چارو ادارې یوې سرچینې د نوم د نه ښودلو په شرط د ملا رباني درېیم واده تایید کړی او ویلي یې دي، چې دغه طالب چارواکی تر دې مخکې د صحاب الله په نوم د یو تنکي هلک په ساتلو تورن شوی و، چې نوموړی هلک دا مهال د رباني د سکرتر په توګه د چارو ادارې په فرهنګي او ټولنیزو چارو ریاست کې دنده لري.

ملا رباني ناصح تر دې وړاندې د ننګرهار لپاره د طالبانو مرستیال والي و او د جمهوریت پر مهال د اچین لپاره د طالبانو نومول شوی ولسوال و، چې له افغان امنیتي ځواکونو سره په نښته کې زخمي شوی و.

د طالب مشرانو د دویمو او درېیمو ودونو راپورونه په داسې مهال خپریږي، چې له دې وړاندې د طالبانو مشر ملا هبت الله د خپلې ډلې له غړو غوښتي وو، چې له دویمو او درېیمو ودونو خوداري وکړي.