ایا د دیموکراتانو بریا د افغانانو درد دوا کولی شي؟

د امریکا د عدلیې وزارت په خپره شوې اعلامیه کې هغه ځانګړې حوزې په ګوته شوې دي چې دغه څارونکي پکې حضور ولري.

د رویټرز خبري اژانس د ارزونو له مخې، د دغو ټاکل شویو سیمو له درېیو څخه تر دوو ډېرې برخې هغه ځایونه دي چې په ۲۰۲۴ کال کې یې په ولسمشریزو ټاکنو کې د جمهوري‌پال ډونالډ ټرمپ پر ځای د ډیموکراتې کاندیدې کاملا هریس ملاتړ کړی و. د امریکا ډیموکرات ګوند پر دې پرېکړې سختې نېوکې کړې دي او دا کار یې د رایې ورکوونکو د ډارولو احتمالي هڅه بللې ده. بل خوا، د عدلیې وزارت چارواکو ویلي چې د څارنې لومړیتوب هغو سیمو ته ورکړل شوی چې مخکې پکې د رایې ورکولو پر وړاندې خنډونه وو او یا هلته سختې سیالۍ روانې دي.

د ډونالډ ټرمپ ادارې د ټاکنو د څارنې په برخه کې خپل دریځ تر پخوا سخت کړی دی او له بېلابېلو ایالتونو څخه یې د رایې ورکوونکو د نوم‌لیکنې د معلوماتو غوښتنه کړې ده. د امریکا حکومت استدلال کوي چې د ټاکنو پر بهیر د خلکو د باور پیاوړي کولو لپاره سختو اقداماتو ته اړتیا شته، خو منتقدین دا هڅې د فدرالي ادارې لاسوهنه او له واکه ناوړه ګټه اخیستنه ګڼي. په همدې حال کې د څارونکو دغه بې‌ساري زیاتوالي یو شمېر ایالتونه دې ته اړ کړي چې خپلو سیمه‌یزو ټاکنیزو کارکوونکو ته د فدرالي څارونکو د محدودو صلاحیتونو په اړه نوي لارښودونه صادر کړي.

د عدلیې وزارت په اعلامیه کې راغلي، چې دغه څارونکي به د رایې ورکولو د هغو فدرالي قوانینو څارنه کوي چې د مدني حقونو د څانګې په واک کې دي. د ځینو ایالتونو او سیمه‌یزو قوانینو له مخې، چارواکي حق لري چې فدرالي څارونکي د رایې ورکولو مرکزونو ته له ننوتلو منع کړي او دا څارونکي نه شي کولای پر همغه ځای پلټنې وکړي او یا د کوم کس د رایې ورکولو مخه ونیسي. دا ځل ټاکل شوي څارونکي د تېرو منځمهاله ټاکنو په پرتله نږدې درې برابره زیات شوي دي.

د امریکا دغه پراخ څارونکي اقدامات په داسې حال کې ترسره کېږي چې په دې هېواد کې د منځمهاله ټاکنو بهیر روان دی. د امریکا منځمهاله ټاکنې چې د ولسمشرۍ د څلور کلنې دورې په منځ کې جوړېږي، امریکایي رایې ورکوونکو ته دا فرصت برابروي چې د کانګرس ترکیب او همدارنګه یو شمېر فدرالي، ایالتي او سیمه‌یز چارواکي او بنسټونه وټاکي. د کانګرس پر څوکیو د ډیموکراتانو او جمهوري‌پالانو ترمنځ سخته سیالي د دې لامل شوې چې د رایې ورکولو بهیر تر کلکې څارنې لاندې ونیول شي.

ایا ولسمشر به د خپلې دویمې دورې په پاتې دوو کلونو کې د کانګرس د دواړو مجلسونو ملاتړ له ځان سره وساتي، که به له داسې مقننه قوې سره مخ شي چې د هغه د ادارې د څارنې، د پالیسۍ د محدودولو او د سیاسي حساب غوښتنې لپاره به له خپل اساسي واک څخه کار اخلي؟

دلته په واشنګټن کې د ټاکنو د ورځې په سهار د امریکا سیاسي فضا د جمهوري غوښتونکو لپاره له ننګونو ډکه ښکاري. د ژوند د لګښتونو په اړه د خلکو اندېښنې، د تېلو د بیو لوړېدل، د سوداګریزو تعرفو اغېزې، له ایران سره د جګړې په اړه اختلافونه او د ولسمشر د محبوبیت ټیټه کچه هغه موضوعات دي چې د ټاکنیز بحث په مرکز کې ځای لري. ډېموکراټان هڅه کوي دا ناخوښي په رایو بدله کړي او د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس بېرته خپل کنټرول ته راولي.

دا مهال د استازو مجلس د ډېموکراټانو د ګټلو په لور متمایل ښکاري، خو د سنا کنټرول لا هم له جدي سیالۍ سره مخ دی. د ټاکنو پایلې به یوازې د څوکیو شمېر نه بدلوي؛ بلکې دا به هم وښيي چې د ټرمپ د ولسمشرۍ په دویمه دوره کې د واشنګټن د سیاسي واک توازن په کوم لوري روان دی.

د واک د بدلون لپاره څو څوکۍ کافي دي؟

د امریکا کانګرس دوه مجلسونه لري او د دواړو د کنټرول لپاره بېلابېل انتخاباتي حسابونه اړین دي.

په استازو مجلس کې د اکثریت لپاره ۲۱۸ څوکۍ اړینې دي. د ټاکنو په درشل کې جمهوري غوښتونکي د خپل ګوند او ورسره د رایې ورکوونکو غړو په حساب ۲۱۹ څوکۍ لري، په داسې حال کې چې دوه څوکۍ تشې دي. ډېموکراټان باید لږ تر لږه درې خالصې څوکۍ له جمهوري غوښتونکو وګټي؛ خو د تشو څوکیو او د غړو د وروستي شمېر له امله د اکثریت دقیق حد د څوکیو د ډکېدو له وضعیت سره تړاو لري.

د سنا وضعیت د ډېموکراټانو لپاره ستونزمن دی. جمهوري غوښتونکي ۵۳ څوکۍ لري او ډېموکراټان له دوو خپلواکو سناتورانو سره د ۴۷ کسیزې ډلې په توګه فعالیت کوي. د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید څلور نورې څوکۍ وګټي او شمېر ۵۱ ته ورسوي. د دې هدف ترلاسه کول ځکه ستونزمن دي چې هغوی باید په هغو ایالتونو کې هم بریا ترلاسه کړي چې په ۲۰۲۴ کال کې یې ټرمپ ته پراخې رایې ورکړې وې.

د همدې توپیر له امله د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د واک د بېرته ترلاسه کولو تر ټولو نږدې فرصت ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې د سنا پایله د څو حساسو ایالتونو په رایو پورې تړلې ده.

د استازو مجلس؛ د ډېموکراټانو د بېرته راستنېدو تر ټولو روښانه لاره

د ټاکنو له ورځې مخکې د سیاسي شنونکو اټکلونه د استازو مجلس د جمهوري غوښتونکو لپاره له خطر سره مخ ښيي. ډېموکراټان د مجلس د کنټرول د ترلاسه کولو قوي فرصت لري او ښايي له ۱۵ تر ۲۵ پورې څوکۍ وګټي. د دې ادارې په ارزونه کې د ۱۳ څوکیو ډېموکراټیک اکثریت د تر ټولو محتملو پایلو له ډلې ګڼل شوی، خو که د هغوی بریا د اټکل د لوړې کچې پر لور ولاړه شي، په مجلس کې به د دوی اکثریت لا پراخ شي.

د ملي انتخاباتي فضا شمېرې هم د دې اټکل ملاتړ کوي. د نومبر د لومړۍ نېټې د On Point Politics د ټولپوښتنو په منځنۍ کچه کې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې ۵۳.۵ سلنه او جمهوري غوښتونکي ۴۱.۴ سلنه ملاتړ لري؛ یعنې د ډېموکراټانو مخکښوالی ۱۲.۱ سلنه دی. دا شمېرې د ټول هېواد د رایه ورکوونکو عمومي تمایل ښيي، نه دا چې په هره ټاکنیزه حوزه کې به هم ورته پایله رامنځته کېږي.

د NPR، PBS او Marist د اکتوبر د ۱۹مې او ۲۰مې ټولپوښتنه هم ښيي چې ډېموکراټان د کانګرس د عمومي رایې په پوښتنه کې د جمهوري غوښتونکو په وړاندې اته سلنه مخکښوالی لري. د سروې له مخې، ۵۲ سلنه احتمالي رایه ورکوونکو ویلي چې د کانګرس لپاره به ډېموکراټ نوماند ته رایه ورکړي، په داسې حال کې چې ۴۴ سلنه جمهوري غوښتونکی نوماند غوره کوي.

خو ملي ټولپوښتنې د ټاکنو بشپړ انځور نه وړاندې کوي. د استازو مجلس د ۴۳۵ جلا حوزو له لارې ټاکل کېږي؛ په هره حوزه کې د نوماند شهرت، د سیاسي ګوند پخوانۍ رایې، د محلي اقتصاد وضعیت او د رایه ورکوونکو ګډون د پایلې په ټاکلو کې رول لري. له همدې امله، د ډېموکراټانو ملي مخکښوالی د څوکیو د ګټلو تضمین نه دی، که څه هم د هغوی لپاره یې انتخاباتي چاپېریال مناسب کړی دی.

سنا؛ د ټرمپ د واک د محدودولو لپاره تر ټولو ستونزمن خنډ

که د استازو مجلس د ډېموکراټانو لپاره د بېرته راستنېدو فرصت وي، سنا د هغوی د انتخاباتي ستراتیژۍ تر ټولو ستونزمنه برخه ده.

د سنا د کنټرول لپاره ډېموکراټان باید په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې د جمهوري غوښتونکو د رایو دودیزې سیمې ګڼل کېږي. د مېن، شمالي کارولینا، اوهایو، الاسکا او کېنزاس سیالۍ د دې محاسبې لپاره ځانګړی اهمیت لري. په دغو ایالتونو کې د جمهوري غوښتونکو څوکیو ګټل د ډېموکراټانو لپاره د اکثریت لاره پرانیستلای شي، خو په یوه یا دوو حساسو سیالیو کې ماتې هم د هغوی د پلان د ناکامېدو سبب کېدای شي.

د سنا کنټرول د اوو مهمو سیالیو په پایلو پورې تړلی دی او ډېموکراټان د څو څوکیو د بدلولو لپاره بېلابېل انتخاباتي مسیرونه لري. د کوک پولیټیکل ریپورټ په ارزونه کې هغوی د سنا د ګټلو لپاره لږ مخکښ بلل شوي، خو د سیالۍ پایله لا هم نامعلومه ده.

د سنا په سیالیو کې د ټرمپ د ۲۰۲۴ کال انتخاباتي نقشې اهمیت هم له پامه نه شي غورځېدای. که ډېموکراټان په هغو ایالتونو کې بریالي شي چې ټرمپ پکې دوه رقمي اکثریت ترلاسه کړی و، دا به یوازې د سناتورانو د څوکیو بدلون نه وي؛ بلکې د جمهوري غوښتونکو د سیاسي اډې په اړه به هم یوه مهمه نښه وي.

که ډېموکراټان د استازو مجلس وګټي، د ټرمپ لپاره به څه بدل شي؟

د استازو مجلس د ډېموکراټانو لاس ته لوېدل به د ټرمپ د ادارې لپاره تر ټولو لومړی د څارنې او تحقیقاتو نوی پړاو پرانیزي.

د مجلس د کمېټو مشري د اکثریت ګوند په لاس کې وي. د ګوند د بدلون په صورت کې ډېموکراټان کولای شي د ټرمپ د ادارې د بېلابېلو وزارتونو، فدرالي ادارو او د ولسمشر د اجراییوي پرېکړو په اړه تحقیقات پیل کړي. د عدلیې وزارت، د کورني امنیت وزارت، د کډوالۍ او ګمرکونو اداره، د بهرنیو چارو وزارت او د فدرالي لګښتونو څرنګوالی ښايي د دغو تحقیقاتو له مهمو موضوعاتو څخه وي.

د کډوالۍ په اړه د ټرمپ د سختو سیاستونو، د پناه غوښتونکو د وضعیت، د اخراج د عملیاتو او د فدرالي ادارو د صلاحیتونو د کارولو په اړه د کانګرس پوښتنې ښايي زیاتې شي. د ادارې چارواکي به د استماعیه غونډو لپاره وربلل کېږي او د خپلو پرېکړو د وضاحت غوښتنه به ترې کېږي.

خو د کانګرس تحقیقات په خپله د ولسمشر د پرېکړو د لغوه کولو معنا نه لري. سپینه ماڼۍ کولای شي د ځینو اسنادو د سپارلو پر وړاندې د اجراییوي امتیاز او نورو قانوني دلایلو له مخې مقاومت وکړي. په داسې حالت کې د کانګرس او اجراییه قوې ترمنځ شخړه ښايي محاکمو ته هم وغځېږي.

د دې تحقیقاتو سیاسي اغېز هم مهم دی. د عامه غونډو، اسنادو او د چارواکو د څرګندونو له لارې به ډېموکراټان وکولای شي د ټرمپ د ادارې د کړنو په اړه خپل انتقادونه د ملي بحث په مرکز کې وساتي.

بودیجه؛ د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ د احتمالي ټکر ډګر

د ټرمپ د ادارې لپاره بله جدي ننګونه د فدرالي بودیجې تصویب دی. د امریکا حکومت د کانګرس له اجازې پرته د فدرالي لګښتونو د دوام لپاره بشپړ واک نه لري. که ډېموکراټان د استازو مجلس کنټرول کړي، د بودیجې په اړه به د ټرمپ له ادارې سره د خبرو اترو په مېز کې د هغوی دریځ پیاوړی شي.

د روغتیايي خدمتونو، ټولنیزو پروګرامونو، تعلیمي لګښتونو، د دفاعي بودیجې او د کډوالۍ د پلي کوونکو ادارو د تمویل په اړه اختلافونه د دواړو ګوندونو ترمنځ د شخړې سرچینه کېدای شي.

د بودیجې د تصویب پر مهال د دواړو خواوو نه جوړجاړی د فدرالي حکومت د تمویل د ځنډېدو او د حکومت د ځینو برخو د تړل کېدو خطر رامنځته کولای شي. دا ډول وضعیت یوازې د واشنګټن اداري ستونزه نه ده؛ د فدرالي کارکوونکو معاشونه، د حکومتي خدمتونو وړاندې کول او د خلکو پر ورځني ژوند هم اغېز کولای شي.

د کانګرس د واک بدلون به په دې برخه کې د ټرمپ د ادارې لپاره دا معنا ولري چې د بودیجې د تصویب لپاره به نور یوازې د خپل ګوند پر ملاتړ تکیه نه شي کولای.

د استیضاح سیاسي سیوری

د ډېموکراټانو له خوا د استازو مجلس نیول به د ټرمپ د استیضاح بحثونه هم بېرته د امریکا د سیاست په مرکز کې راولي. د امریکا اساسي قانون استازو مجلس ته د ولسمشر د استیضاح د تورونو د تصویب صلاحیت ورکوي.

خو د استیضاح د پیل او د ولسمشر د لرې کېدو ترمنځ لوی توپیر شته. که استازو مجلس د ولسمشر پر وړاندې د استیضاح تورونه تصویب کړي، د قضیې د محاکمې بهیر سنا ته ځي. د ولسمشر د محکومولو او له دندې څخه د لرې کولو لپاره د حاضر سناتورانو دوه پر درېیمه رایه اړینه ده.

له همدې امله، حتی که ډېموکراټان د سنا اکثریت هم ترلاسه کړي، د ۵۱ څوکیو لرل د ولسمشر د محکومولو لپاره کافي نه دي. د استیضاح بحث به د ټرمپ لپاره سیاسي فشار زیات کړي، خو د ولسمشر د لرې کېدو لپاره به د دواړو ګوندونو پراخ ملاتړ ته اړتیا وي.

د سنا کنټرول؛ د ټرمپ د نوماندانو او قاضیانو برخلیک

د سنا د کنټرول بدلون د سپینې ماڼۍ لپاره د استازو مجلس تر بدلون هم په ځینو برخو کې ژورې پایلې لرلای شي.

د ولسمشر د کابینې د لوړپوړو غړو، سفیرانو او فدرالي قاضیانو د نوماندانو تأیید د سنا په واک کې دی. که ډېموکراټان سنا وګټي، د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر به د هغوی له سیاسي او حقوقي ارزونې سره مخ شي.

دا به د ټرمپ د ادارې لپاره په ځانګړي ډول هغه مهال مهم وي چې د فدرالي محکمو یا سترې محکمې څوکۍ تشې شي. د سنا اکثریت کولای شي د نوماندانو د اورېدنو مهال‌وېش او د تأیید بهیر کنټرول کړي.

خو د قوانینو د تصویب په برخه کې د سنا اکثریت هم نامحدود واک نه لري. د ډېرو عادي قوانینو د فلیبسټر د ماتولو لپاره ۶۰ رایې اړینې دي. ولسمشر هم د کانګرس پر تصویب شویو قوانینو د ویټو حق لري. له همدې امله، د دواړو مجلسونو نیول به د ډېموکراټانو سیاسي ځواک زیات کړي، خو د ټرمپ د ټولو اجراییوي پرېکړو د لغوه کولو معنا به ونه لري.

بهرنی سیاست؛ د ایران، اوکراین او تعرفو په اړه د کانګرس څارنه

د ټرمپ د بهرني سیاست ځینې برخې هم ښايي د کانګرس د نوي اکثریت د بحثونو موضوع شي. له ایران سره د جګړې لګښتونه او قانوني بنسټونه، د اوکراین لپاره د امریکا ملاتړ، د متحدینو سره اړیکې او د سوداګرۍ تعرفې هغه مسایل دي چې د دواړو ګوندونو ترمنځ اختلافونه یې ژور کړي دي.

د کانګرس ډېموکراټ غړي کولای شي د پوځي عملیاتو د لګښتونو، د بهرنیو ژمنو او د ولسمشر د جګړې اړوند واکونو په اړه د ادارې د چارواکو څخه وضاحت وغواړي.

د بهرني سیاست په برخه کې ولسمشر د اساسي قانون له مخې پراخ واکونه لري. د کانګرس اکثریت په یوازې ځان نه شي کولای د سپینې ماڼۍ ټولې نړیوالې پرېکړې سمدستي بدلې کړي. خو د بودیجې، قوانینو او عامه څارنې له لارې د ولسمشر د انتخابونو د محدودولو لپاره مهم وسایل لري.

د ټاکنو تر شا د ۲۰۲۸ کال سیاسي سیالي

د ۲۰۲۶ کال منځمهاله ټاکنې یوازې د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ د دوو کلونو لپاره مهمې نه دي؛ د ۲۰۲۸ کال د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره هم د دواړو ګوندونو د سیاسي ځواک اندازه ټاکي.

که ډېموکراټان د استازو مجلس یا دواړه مجلسونه وګټي، د ټرمپ د ادارې د پالیسیو پر وړاندې به د خپل بدیل پروګرام د وړاندې کولو لپاره پراخ فرصت ترلاسه کړي. د ژوند لګښتونه، روغتیايي خدمتونه، کډوالي، مالیات او بهرنی سیاست به د راتلونکو دوو کلونو د سیاسي بحثونو مهم محورونه وي.

په حقیقت کې د نومبر درېیمې ټاکنې د ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې لپاره د واک د توازن یوه مهمه ازموینه ده. د استازو مجلس د ډېموکراټانو له خوا نیول، کېدای شي د تحقیقاتو، د بودیجې د اختلافونو او د ادارې د حساب غوښتنې نوی پړاو پیل کړي. د سنا له لاسه ورکول به بیا د ټرمپ د قضايي او اداري نوماندانو د تأیید بهیر هم له خنډونو سره مخ کړي.

د ټاکنو اصلي پایله به په دې کې نه وي چې کوم ګوند څو څوکۍ وګټلې؛ بلکې په دې کې به وي چې د امریکا سیاسي نظام به د ټرمپ د پاتې ولسمشرۍ په دوو کلونو کې د واک د وېش، څارنې او حساب ورکونې په برخه کې څومره بدل شي.

که ډېموکراټان د کانګرس لږ تر لږه یو مجلس وګټي، د ټرمپ د ادارې لپاره به د حکومت کولو شرایط بدل شي او که دواړه مجلسونه وګټي، واشنګټن به د ټرمپ د دویمې دورې په پاتې برخه کې د یوې داسې سیاسي مقابلې شاهد وي چې د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ به د واک پر حدودو، د حکومت پر لګښتونو او د ولسمشر پر اجراییوي صلاحیتونو راڅرخي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، په دغه ټاکنو کې به د استازو جرګې ټولې ۴۳۵ څوکۍ او د سنا ۳۵ څوکۍ د سیالۍ ډګر وي. جمهوري‌پال اوس‌مهال د کانګرس په دواړو جرګو کې اکثریت لري؛ خو دیموکراتان هڅه کوي د څوکیو په ګټلو سره د ټرمپ ادارې پر وړاندې د کانګرس په کچه د څار او کنټرول واک ترلاسه کړي.

د راپور له مخې، د استازو په جرګه کې جمهوري‌پال ۲۱۸ او دیموکراتان ۲۱۴ څوکۍ لري؛ په داسې حال کې چې په سنا کې د جمهوري‌پالو څوکۍ ۵۳ او د دیموکراتانو ۴۷ دي. د دواړو جرګو د کنټرول د بدلولو لپاره دیموکراتان باید په هره جرګه کې لږ تر لږه څلور څوکۍ زیاتې وګټي.

اقتصاد او د ژوند لګښتونه

د رای ورکوونکو د ژوند لګښتونه او اقتصادي ستونزې د ټاکنیز کمپاین له مهمو موضوعاتو څخه دي. د راپور له مخې، د امریکا په مشرۍ له ایران سره روانه جګړه او د توکو د بیو لوړوالی هم د خلکو پر سیاسي دریځونو اغېز کړی دی.

رویټرز وايي، د ټاکنو پایلې به څرګنده کړي چې رای ورکوونکي د ټرمپ د واک محدودولو لپاره د کانګرس د یوې یا دواړو جرګو کنټرول دیموکراتانو ته سپاري، که له اقتصادي اندېښنو سره سره د اوسني سیاسي وضعیت د دوام ملاتړ کوي.

د ټاکنو د بهیر په اړه اندېښنې

د راپور له مخې، د ټاکنو چارواکو خبرداری ورکړی چې په نږدې سیالیو کې د رای ورکوونکو د شرایطو، د رایو د شمېرلو او د پایلو د تایید پر سر شخړې رامنځته کېدای شي. اوږده کتارونه، د رای اچونې د ماشینونو تخنیکي ستونزې او د ګوندي څارونکو اعتراضونه هم د قانوني لانجو او د پایلو د ځنډ لامل کېدای شي.

د ټرمپ ادارې د عدلیې وزارت پلان لري، چې د ټاکنو په ورځ په ټول هېواد کې شاوخوا زر څارونکي وګوماري؛ دغه شمېر د تېرو منځ‌مهاله ټاکنو پرتله نږدې درې برابره دی. ځايي چارواکي اندېښنه لري، چې د څارونکو حضور ښايي رای ورکوونکي تر فشار لاندې راولي؛ خو د عدلیې وزارت دغه اندېښنې بې‌بنسټه بللې دي.

د ټرمپ غبرګون او د ۲۰۲۸کال ټاکنې

رویټرز لیکلي، د ټاکنو له پایلو سره د ټرمپ چلند په ځانګړي ډول که جمهوري‌پال د کانګرس کنټرول له لاسه ورکړي، د ټاکنو د شپې له مهمو موضوعاتو څخه کېدای شي.

ټرمپ د ۲۰۲۰کال په ټاکنو کې د رایو د شمېرلو له بشپړېدو مخکې د بریا اعلان کړی و او د رایو د شمېرلو د درولو غوښتنه یې کړې وه؛ خو په پای کې یې دیموکرات نوماند جو بایډن ته ټاکنې وبایللې. هغه تراوسه هم په ناسم ډول ادعا کوي، چې د ۲۰۲۰کال ټاکنې ترې غلا شوې وې.

د راپور له مخې، د دغه ټاکنو پایلې به د دواړو ګوندونو پر راتلونکو سیاسي تګلارو او د ۲۰۲۸کال د ولسمشرۍ ټاکنو لپاره د نوماندانو پر سیالۍ هم اغېز ولري.

رویټرز زیاتوي، چې د جمهوري‌پالو د کمپاینونو لپاره د مالي لګښتونو کچه هم د دغه ټاکنو یوه مهمه موضوع ده. د امریکا د فدرالي ټاکنو کمېسیون د معلوماتو له مخې، ټرمپ د جمهوري‌پالو نوماندانو د ملاتړ لپاره تر ۲۷۷ مېلیون ډالرو ډېر لګښت کړی او د ټېسلا شرکت اجرایوي مشر ایلان ماسک هم د منځ‌مهاله ټاکنو په بهیر کې د جمهوري‌پالو د ملاتړ لپاره شاوخوا ۳۶۶ مېلیونه ډالر لګولي دي.

د سي‌اېن‌اېن د راپور له مخې، محکمې د دوشنبې په ورځ د ټرمپ د ادارې غوښتنه تر ثبتېدو څو ساعته وروسته رد کړه. حکومت غوښتل هغه رایې له نورو جلا وساتل شي، چې د عدلیې وزارت په وینا ښايي د هغو کسانو له‌خوا ورکړل شوې وي چې د امریکا تابعیت نه‌لري.

د امریکا د سترې محکمې پرېکړه په یوه لنډ حکم کې اعلان شوې؛ خو قاضیانو یې د ردولو لامل نه دی څرګند کړی. هېڅ یوه قاضي هم له یادې پرېکړې سره مخالفت نه دی ثبت کړی.

د ټرمپ ادارې سترې محکمې ته ویلي و، چې د دوی د ارزونو له مخې په کالېفورنیا کې تر ۲۰زرو ډېر کسان د رایې ورکولو لپاره ثبت شوي؛ خو د حکومت په باور ښايي امریکایي وګړي نه وي. د امریکا لوی څارنوال ډي جان ساور له محکمې غوښتي و، چې د دغه کسانو رایې دې د تورونو تر څېړنې پورې له نورو جلا وساتل شي.

خو کالېفورنیا ایالت او د رایې ورکولو د حقونو ملاتړو ډلو ویلي وو، چې د حکومت ادعاوې پر مبهمو معلوماتو ولاړې دي او د منلو وړ شواهد نه‌لري. هغوی خبرداری ورکړی و، چې د دغه رایو جلا کول ښايي د قانوني رای ورکوونکو د رایې ورکونې حق تر پښو لاندې کړي.

د امریکا د نهمې استیناف محکمې هم د جمعې په ورځ د ټرمپ د ادارې غوښتنه رد کړې وه او ویلي یې و، چې فدرالي حکومت واک نه‌لري ایالتونو ته وټاکي چې ټاکنې څنګه اداره کړي.

د استیناف محکمې په پرېکړه کې راغلي: «که د امریکا حکومت باور لري، چې د پوستې له لارې د رایې ورکولو لپاره بېلابېلو کړنلارو ته اړتیا ده؛ نو دغه وړاندیز باید کانګرس ته وړاندې کړي، نه محکمو ته».

د یادې محکمې قاضیانو زیاته کړې وه، چې د غیرامریکايي وګړو له‌خوا د رایې ورکولو ګواښ، تر ټولو ښه حالت کې هم ناروښانه دی؛ خو د حکومت د غوښتنې منل د قانوني رای ورکوونکو د رایې له حق څخه د محرومېدو جدي ګواښ رامنځته کوي.

د ټرمپ ادارې پر وړاندې د قضیې د مدافع حقوقي ډلې استازي اوزوما نکونتا د سترې محکمې له پرېکړې وروسته ویلي: «هرې محکمې چې دا قضیه څېړلې، د عدلیې وزارت هغه هڅه یې رد کړې چې د ټاکنو په درشل کې د وړو رای ورکوونکو پر رایو د شک سیوری غوړوي».

دا په ټاکنیزو قضیو کې د امریکا په ستره محکمه کې د ټرمپ د ادارې بله ماتې ده. محکمې د روان کال په سپټمبر کې هم د پوستې له لارې د رایو د لېږلو او ساتلو په اړه د ټرمپ یوه طرحه رد کړې وه.

د راپور له مخې، په ټوله امریکا کې لسګونه مېلیونه کسانو لا له وړاندې د منځ‌مهاله ټاکنو لپاره خپلې رایې کارولې دي.

د رویټرز د راپور له مخې، د ټرمپ د ولسمشرۍ مرستیال سټیفن مېلر، د بودجې دفتر مشر رسل ووټ او د سپینې ماڼۍ حقوقي سلاکارانو له اپرېل میاشتې راهیسې پر هغه اجرایي پرېکړو کار کړی چې ولسمشر یې د کانګرس له اجازې پرته عملي کولای شي.

په دې کې د مهمو منرالونو او بادي برېښنا د توربینونو پر وارداتو د نوو تعرفو لګول، د نړۍوالو محصلانو او لنډمهاله بهرنیو کارکوونکو لپاره د ویزو شرایطو سختول او د کورونو او ودانیو د لګښتونو د کمولو اقدامات شامل دي.

د راپور له مخې، د سپینې ماڼۍ چارواکي دا هم ارزوي چې د کانګرس له نوې بودجې پرته د مخکې منظور شویو مالي سرچینو په کارولو سره د حکومت کوم لومړیتوبونه پر مخ وړل کېدای شي. د بودجې دفتر مشر رسل ووټ غواړي د دولتي مرستو د وېش اصول هم بدل کړي؛ څو په دې برخه کې د ولسمشر سیاسي ټاکل شوي چارواکي پراخ واک ولري.

رویټرز د سپینې ماڼۍ د یوه چارواکي او دوو نورو سرچینو په حواله لیکلي، چې ټرمپ له دغه پلانونو خبر شوی او په بحثونو کې یې هم برخه اخیستې ده. یوې سرچینې ویلي، ولسمشر د ډیموکراتانو تر کنټرول لاندې کانګرس سره د اجرایي واکونو له لارې د حکومتولۍ په اړه «ډېر هوسا» دی.

خو که ډیموکراتان د کانګرس کنټرول ترلاسه کړي، د ټرمپ د ادارې پر وړاندې به د څېړنو او سیاسي څار پراخ واکونه هم ولري. دوی کولای شي د استماعیه غونډو، احضاریو او د اسنادو د غوښتلو له لارې وڅېړي، چې ایا ټرمپ له خپل واک څخه د ځان، خپلو متحدانو یا مالي ملاتړ کوونکو د ګټې لپاره کار اخیستی که نه.

د سپینې ماڼۍ حقوقي سلاکارانو هم د کانګرس د احتمالي پوښتنو او احضاریو په اړه د ادارې چارواکو ته لارښوونې پیل کړې دي. د رویټرز د سرچینو په وینا، دوی د عدلیې وزارت له نظره هم د دې امکان ارزوي چې ټرمپ وکولای شي د اجرایي امتیاز په استناد له خپلو خصوصي سلاکارانو سره د اړیکو اسناد د کانګرس له څېړنو پټ وساتي.

سره له دې، د ډیموکراتانو تر کنټرول لاندې کانګرس کولای شي د ټرمپ د نوماندانو تایید وځنډوي یا یې رد کړي او د هغه د ملاتړ وړ قوانینو د تصویب مخه ونیسي. خو ټرمپ هم د کانګرس له‌خوا د تصویب شویو قوانینو د ویټو کولو واک لري.

د امریکا د منځ‌مهاله ټاکنو پایلې به د نومبر په درېیمه د رایو له اچولو وروسته د کانګرس د دواړو مجلسونو د کنټرول برخلیک روښانه کړي. د رویټرز د راپور له مخې، د استازو په مجلس کې د اکثریت ترلاسه کولو لپاره ډیموکراتان څلورو اضافي څوکیو ته اړتیا لري؛ خو په سنا کې د دواړو ګوندونو سیالي نږدې برابره ده.