په ازبکستان کې یو کس د خپلې کوژدنې د خوشحاله کولو له امله د زمريو خوراک شو
د ازبکستان په یوه ژوبڼ کې یوه سړي د خپلې کوژدنې د خوشحاله کولو لپاره د زمريو پنجرې ته له ننوتلو وروسته د زمريو خوراک شو.
د ازبکستان په یوه ژوبڼ کې یوه سړي د خپلې کوژدنې د خوشحاله کولو لپاره د زمريو پنجرې ته له ننوتلو وروسته د زمريو خوراک شو.
د بهرنیو رسنیو د راپورونو له مخې، ۴۴ کلن اېف اېرسکولو تېره میاشت د ازبکستان په یوه ژوبڼ کې د ساتنونکي په توګه کار کاوه.
هغه د خپلې کوژدنې د متاثره کولو لپاره د درېیو زمریو پنجرې ته داخل شو، خپل ټلیفون یې راواخیست او د ریکارډ لپاره یې چمتو کړ، چې په همدې وخت کې زمریو پرې برید وکړ.
له دې سره اېرسکولو د زمریو خوراک شو او وروستۍ چیغې او ویر یې په ګرځنډه ټلیفون کې وروستي ثبت شوي غږونه شول.
هغه ویډیویې کلیپ کې چې د اېرسکولو له ټلیفون څخه ترلاسه شوی ښيي، چې هغه د شپې د زمریانو پنجرې ته ننوځي، زمري خلاصوي او خپلې کوژدنې ته په خطاب کې له زمریو سره خبرې کوي.
مګر اېرسکولو ته د وږو زمریانو خلاصول ګران تمام شول او د هغه د مرګ لامل شو.
د اېف ایرسکولو پاتې شونې څلور ساعته وروسته د زمريانو له پنجرې څخه واېستل شول او د ژوبڼ مدیریت تایید کړه، چې درې زمریان د ژوبڼ پر ساتونکي له برید وروسته له ژوبڼ څخه تښتیدلي، چې یو یې له تعقیب وروسته په ډزو وویشتل شو.
د پولیسو په وینا، د ژوبڼ ساتونکی د زمریو یو تجربه لرونکی ساتونکی و.
ناسا د جمعې په ورځ اعلان وکړ، چې په پرله پسې توګه تېرو دوو کلونو د نړۍ د تودوخي ریکارډونه مات کړي دي. د دغې ادارې څېړنو موندلي، چې ۲۰۲۴ لږترلږه له ۱۸۸۰کال راهیسې د بل هر کال په پرتله ګرم کال و. تر دې مخکې ۲۰۲۳ کال د سیارې تر ټولو ګرم کال په نښه شوی و.
اقلیمي ساینس پوهانو خبرداری ورکړی، چې د نمونوي وړاندوینو له مخې په پرله پسې توکه د تودوخې مرحلې د دوامداره تګلارې برخه ګرځېدلې.
د ناسا مدیر بل نیلسن وویل: "یو ځل بیا، د تودوخې ریکارډ مات شو ۲۰۲۴ کال تر ټولو ګرم کال و.»
نوموړي زیاته کړه:"د ریکارډ ماتولو تودوخې او د ځنګلونو اورونو ترمنځ چې اوس مهال په کالیفورنیا کې زموږ مرکزونه او کاري ځواک ګواښي، دا زموږ د بدلېدونکي سیارې په اړه پوهیدل."
د ناسا ساینس پوهانو اټکل کړی و، چې په ۲۰۲۴ کې، ځمکه د ۱۹ پیړۍ له نیمایي څخه د اوسط په پرتله شاوخوا ۲.۶۵ درجې فارنهایټ (۱.۴۷ درجې سانتي ګراد) ګرمه وه.
د ۲۰۲۳ د جون څخه تر اګست ۲۰۲۴ پورې، سیارې د میاشتنۍ تودوخې ۱۵ پرله پسې میاشتنې ریکارډونه ثبت کړي، چې د ناسا ساینس پوهانو د "بې ساري تودوخې لړۍ" بللې.
د اروپایي اتحادیې کوپرنیکس د اقلیم بدلون د جمعې په ورځ اعلان وکړ چې د هغوی د څېړنو له مخې، ۲۰۲۴ لومړی بشپړ کال و چې د نړۍ تودوخه د ۱.۵ درجې سانتي ګراد څخه لوړه وه.
یاده دې وي چې هېوادونو د ۲۰۱۵ کې په پاریس تړون کې موافقه وکړه، چې د نړۍ تودوخې ۱.۵ درجې سانټي ګرېټ څخه (۲.۷درجې فارنهایټ) ته محدود کړي ترڅو د اقلیم د بدلون ترټولو ناوریني پایلو مخه ونیسي.
قهوه په نړۍ کې تر ټولو مشهور څښاک ګڼل کېږي او د روغتیا لپاره هم ډېره ګټوره ده، خو ایا پوهېږئ چې د ورځې کوم وخت کې د قهوې څښل د روغتیا لپاره ډېره ګټه لري؟ ستاسو قهوه خوښه ده؟ کوم ډول قهوه مو خوښه ده؟ د ورځې څو پیالې قهوه څښئ؟ قوه د خوښې له مخې څښئ یا د عادت له مخې؟
که زه دغې پوښتنې ته ځواب وویم نو زه کافي د خوښې له مخې څښم. په ځانګړې توګه د ژمي په سړې هوا کې ګرمه ترخه کافي، پلي تګ او زما د خوښې د سندرو لېست اوریدل یو بیل کیفیت لري او دا ټول زما د قهوې خوند څو چنده کوي.
نه غواړم چې د خپلې خوښې ټول داستان باندې مو ستړي کړم . راځم دې ته چې د ورځې کوم وخت کې د قهوې څښل د روغتیا لپاره ډېره ګټه لري. په امریکا کې یوې طبي څېړنه ښیي چې د سهار له خوا د دې ګرم څښاک څښل د ورځې د نورو وختونو په پرتله د روغتیا لپاره ګټوره ده.
په متحده ایالاتو کې د (Tulane) پوهنتون یوې څېړنې په ۴۰،۰۰۰ خلکو باندې د قهوې اغیزې څېړلي کړي.
څیړنو موندلې چې د سهار قهوه څښونکي د هر لامل (یا ناروغۍ) له امله د وخت څخه مخکې د زیږون خطر ۱۶ فیصده کموي او د فالج په ګډون د زړه د ناروغیو له امله د مړینې خطر ۱۳ فیصده کموي.
څېړونکو ویلي، پرته له دې چې قهوه څښئ یا نه، خو د څښاک وخت هم د روغتیا لپاره مهم دی.
په څېړنه کې د شاملو کسانو غذايي عادتونه له ۱۹۹۹ څخه تر ۲۰۱۸ کلونو پورې څېړل شوي، چې ۳۶ سلنه یې د سهار له قهوې څښلو سره عادت شوي، په داسې حال کې چې ۱۶ سلنه یې د ورځې په نورو وختونو کې له دې ګرمو مشروباتو خوند اخلي.
د څېړونکو په وینا، د سهار وختي قهوه څښونکي د وخت څخه مخکې د مړینې خطر کموي.
په هرصورت، پایلو دا هم په ګوته کړې، چې د ماښام په پرتله په سهار کې د قهوې څښل د زړه لپاره غوره دي، مګر دا یې نه ده څرګنده کړې چې ولې.
څیړونکي په دې باور دي چې د دې یو لامل کیدای شي دا وي چې د ماښام د قهوې څښل د بدن په داخلي حالت او خوب اغیزه کوي چې د وینې فشار او اذیما زیاتوي.
دا دواړه عوامل د زړه روغتیا ته زیان رسوي.
د دغې څېړنې پایلې د یوروپین هارټ ژورنال کې خپرې شوې.
بل خوا د ډسمبر په ۲۰۲۴ کې په پرتګال کې د کویمبرا پوهنتون څېړنو وموندله چې د قهوې منظم مصرف کولی شي اوسط عمر ۱.۸ کاله زیات کړي.
دې څېړنې د تېرو ۵۰ څېړنیزو راپورونو څخه د مالوماتو له مخې د خلکو په روغتیا باندې د قهوې څښلو اغیزې یې لیدلي.
څېړنو موندلې چې هره ورځ د قهوې څښل د انسان عمر زیاتوي او د ګڼو ناروغیو خطر کموي.
څیړنې ښيي چې د قهوې څښل د زړه ناروغۍ، د سږو ناروغۍ، پپوسانو، د سرطان ځینې ډولونه، د شکر ناروغۍ، ډیمنشیا او ډیپریشن خطر کموي.
همدا رنګه دا ګرم څښاک د عضلاتو او معافیت روغتیا لپاره هم ګټور دی.
د دې څیړنې موندنې د جرنل ایجنګ ریسرچ ریوو ژورنال کې خپرې شوې.
ښه، اوس تاسو ووایاست چې د ورځې څو پیالې قهوه او کوم وخت کې یې څښئ؟
د مالټې خوړل د هاضمې سیسټم د ښه کولو ترڅنګ لسګونه حیرانوونکې نورې ګټې لري.
په مالټه کې داسې ګټور خوراکي مواد شته، چې د روغتیا لپاره ډېر ګټور دي.
هره ورځ د مالټې خوړل زموږ بدن ته ګټه رسوي.
په ننني مطلب کې به له تاسو سره د مالټې د دغو حیرانوونکو ګټو په اړه معلومات شریک کړم:
مالټې د هاضمې سیسټم ښه کوي
د مالټې د خوړلو یو له مهمو ګټو څخه د هاضمې سیسټم ښه کول دي.
دغه مېوه په اسانې سره هضم کېږي، چې په خوړلو سره یې پر معدې فشار نه راځي.
که تاسو په پرله پسې قبضیت لرئ، په سهارنۍ کې د مالتې جوس څښل کولی شي، چې د هاضمي سیسټم پیاوړي کړي او دغه ستونزه تر یوه حده حل کړي.
د معدې تېزاب کموي
که تاسو په اکثراً د معدې له جوش یا تېزاب سره مخ یاست، د مالټې خوړل مو دغه ستونزه کموي، ځکه چې په دې مېوه کې داسې منرالونه شته، چې د معدې په تېزاب کې کموالی راولي.
داسې انګېرل کېږي، چې د مالټې هره ورځ خوړل د معدې جوش یا سوځېدو کمښت کې مرسته کوي.
مالټې له ویټامین سي او منرالونو بډایه دي
مالټې په زیاته اندازه ویټامین سي لري.
دغه ویټامین په بدن کې د انټي اکسیډنټ په توګه کار کوي او د معافیت سیسټم پیاوړی کوي، کوم چې د موسمي زکام په مخنیوي کې مرسته کوي.
همدا راز، ویټامین سي د پوستکي حجرې د زیان رسوونکو مالیکولونو څخه ساتي.
ویټامین سي د میټابولیزم فعالیت هم ښه کوي، کوم چې د بدن وزن کنټرول ساتلو کې مرسته کوي.
مالټې فزیکي ځواک زیاتوي
د مالټې خوړل فزیکي ځواک زیاتوي.
په دې کې موجود کاربوهایډریټ د بدن د انرژۍ د کچې په لوړولو کې مرسته کوي.
که ورزش یا ورځیني فعالیتونه مو ستړي کوي، د مالټې خوړل د ورځې په اوږدو کې د بدن ځواک ډېروي.
مالټې د وینې د غوړ کچه کنټرول کوي
د مالټې خوړل کولی شي، چې د خراب کلیسټرول په کمولو کې مرسته وکړي په داسې حال کې چې د ښه کلیسټرول کچه لوړوي.
د خراب کلیسټرول لوړه کچه د زړه ناروغۍ خطر او فالج په شمول د زړه ناروغیو خطر زیاتوي.
مالټې له کلسیم څخه بډایه دي
په مالټه کې د نورو لیمويي مېوو په پرتله کلسیم په زیاته کچه شته.
کلسیم د غاښونو او هډوکو د پیاوړتیا لپاره ډېر مهم دی.
اوس چې د مالټې له دغو حیرانوونکو ګټو خبر شوی زه مطمینه یم که مو دغه مېوه خوښه هم نه وي د ګټو لپاره به یې اړین خورئ.
میاشتنۍ ناروغي یا مېنسټرویشن د ښځو په بدن کې یو طبیعي او دورهيي حالت دی، چې د تولید مثل د سیستم د سالم فعالیت څرګندونه کوي. دا پروسه هغه مهال پیلېږي چې ښځې د بلوغ مرحلې ته ورسېږي، چې معمولاً د ۱۰ څخه تر ۱۶ کلنۍ پورې وي.
ډېری ښځې د میاشتنۍ ناروغۍ په دوران کې ډېر دردونه لري، دغه دردونو ته په طبي ژبه ډیسمنوریا وایي. دغه دردونه ډېر کله د ښځو د میاشتني دوران پر مهال یا د دې دوران څخه لږ مخکې احساسېږي. دغه دردونه عموماً د رحم د عضلو د انقباض له امله رامنځته کېږي.
هغه دردونه چې ښځې یې د میاشتنۍ ناروغۍ په لړ کې تجربه کوي
دغه دردونه په دوه ډوله دي. لومړنۍ ډیسمنوریا چې د میاشتنۍ ناروغۍ طبیعي برخه ده او په ځوانۍ کې زیات لیدل کیږي او معمولاً له زیږون وروسته کمیږي.
دویمه ډیسمنوریا، له نورو روغتیایي ستونزو سره تړاو لري، لکه د رحم ناروغۍ، اینډومېټریوسېس، یا فیبرایډونه. دغه ډول یې د وخت په تېرېدو زیاتېږي او د میاشتني دوران له پای ته رسېدو وروسته هم دوام کولی شي.
ډېری ښځې له میاشتنۍ ناروغۍ مخکې یا هم په جریان کې په لاندې نس، ملا، ورنونو یا پښو او سر کې درد احساسوي. همدا راز په دغه وخت کې ښځې بې انرژۍ کیږي او د ستړیا او ګنکسوالي احساس کوي.
ځینې ښځې د هاضمې له ستونزو سره مخ کیږي لکه نس ناستې یا کانستیپیشن.
هغه لارې چې د دغو دردونو په کمولو کې مرسته کولی شي
له څو مېرمنو څخه مې په دې اړه وپوښتل هغوی له خپلې تجربې وویل، که چیرې ګرمو شیدو کې ادرک، ګبین او زردچوبه ګډه شي او وڅښل شي د درد په کمولو کې مرسته کولی شي.
ژوره ساه اخیستل او د بروفین ټابلیت خوړل هم د درد په کمولو کې مرسته کولی شي. که چیرې درد ډېر شدید وي، که میاشتنی دوران د معمول په پرتله ډېر یا لږ شي او یاد بلې ناروغۍ نښې ولیدل شي نو باید ډاکټر ته مراجعه وشي.
د میاشتنۍ ناروغۍ پر مهال د ښځو رواني حالت
د میاشتنۍ ناروغۍ پر مهال د ښځو رواني حالت کې بدلونونه د هورموني بدلونونو پایله وي چې په دې دوران کې په بدن کې رامنځته کېږي. دغه بدلونونه طبیعي دي. مګر دغه حالت پر ښځو متفاوتې اغیزې لري.
یوې ښځې راته وویل: «کله چې مې میاشتنۍ ناروغي نژدې وي نو داسې احساس لرم لکه ښه دروند غم چې لرم یا مې هم زړه ښه مات شوی وي، بې له کوم علته داسې ژاړم لکه خدای مه کړه د کورنۍ کوم غړی چې مې مړ شوی وي، خو اصل کې داسې څه نه وي راسره پیښ شوي.»
بلې ښځې راته وویل: «د میاشتنۍ ناروغۍ په جریان کې ډېره بې انرژي یم. ګنکسه یم حتی له ځایه د پورته کیدلو توان هم نه لرم.»
یوې بلې ښځې بیا وویل: «کله چې مې میاشتنۍ ناروغي نژدې کیږي اشتها مې ډېریږي. هېڅ د مړښت احساس نه لرم، هر څه چې مې مخې ته راشي خورم یې. مګر کله چې مې ناروغي راشي بیا مې اشتها سوځي.»
څېړنې ښیي چې ډېری ښځې د میاشتنۍ ناروغۍ مخکې یا هم جریان کې ځان اندېښمن، خپه یا بې حوصلې احساسوي، چې دا د پروجسټېرون او ایسټروجن د کمېدو له امله دا حالت رامنځته کېږي.
ځینې ښځې پر وړو خبرو ډېر حساس یا قهرجنې وي، د ځېنو د ذهن د توازن ساتل ستونزمن کېږي، د ارامتیا او سکون کچه کمه کیږي، او دا احساس رامنځته کېږي چې هر څه غلط دي. د فزیکي ستړیا ترڅنګ رواني ستړیا او د انرژۍ کمښتدا هم په دې دوران کې احساسیږي.
حل لارې څه دي؟
هڅه وکړئ هره ورځ ۷-۸ ساعته خوب وکړئ.د مهمو کارونو لپاره پلان جوړ کړئ او ځان له زیاتې ستړیا وساتئ. صحتمنده خواړه لکه مغز لرونکي مواد، سبزیجات او میوې وخورئ، مالګه کمه کړی، ګرمې شیدې یا بوټې لرونکي چای وڅښئ.
ورزش وکړئ، ساده تګ یا یوګا کول د بدن هورمونونه تنظیموي او رواني فشار کموي. ژوره ساه واخلی ځکه چې دا مو ذهن اراموي.
کتاب ولولئ یا هم د خپلې خوښې موسیقي واورئ.
که دردونه ډېر سخت وي، د ډاکټر سره مشوره وکړئ. ځینې وخت د ضد اضطراب یا هورمون متوازن کوونکي درمل درسره مرسته کوي.
هڅه وکړئ داسې کارونه وکړئ، چې تاسو ته خوښي درکوي، لکه انځورګري، فلمونه کتل، یا ګنډل.
دا خبره باید ومنو چې د عمر په تېرېدو سره د هر انسان په مغزو کې بدلون راځي او ذهني دندې هم بدلېږي. د عمر په تېرېدو سره، ذهن په تخریب پیل کوي او دا کولی شي په زاړه عمر کې د الزایمر او ډیمنشیا په څیر ناروغیو لامل شي.
د څېړنیزو راپورونو له مخې، د ذهن فعالیت د عمر سره ورو کیږي پداسې حال کې چې د ذهن ځینې برخې کمیږي.
مګر ځینې عادتونه ذهني عمر ګړندی کوي، د ډیمنشیا خطر زیاتوي، په حیرانتیا سره، دا عادتونه خورا عام دي او ډېری خلک یې بې ضرر ګڼي.
د زړه پروا نه کول
د زړه روغتیا مستقیم د رواني روغتیا سره تړاو لري، سالم زړه د مغز لپاره هم ګټور دی او که زړه تر فشار لاندې وي، دماغو ته د وینې رسول اغیزمن کیږي.
همدا ډول، د وینې لوړ فشار لرونکي خلکو کې د ډیمنشیا خطر ډیریږي.
په ناسته ډېر وخت تېرول
په ناسته ډېر وخت تېرول د ذهن په هغه برخه کې د بدلون لامل کیږي چې فکر کیږي د حافظې لپاره خورا مهم دی.
څېړنې ښیي، چې ډېر وخت په ناستو کې تېرېدل د میډیل (temporal lobe)، د ذهن هغه برخه چې د حافظې سره مرسته کوي، د نري کیدو لامل کیږي.
نو ساده حل دا دی چې هڅه وکړئ چې بدن مو څومره هم امکان ولري حرکت وکړئ.
د ورزش څخه لرېوالی
ډېر وخت په ناستې تېرول د ډیمنشیا خطر زیاتوي، او حتی په هر ساعت کې لږ مزل کول هم خطر نه کموي.
که غواړې چې خپل مغز مو وساتۍ، نو ورزش مو عادت وګرځوئ.
یوې تازه څېړنې موندلې، هغه خلک چې په اونۍ کې څلور ځله د ۳۰ دقیقو لپاره ګړندی تګ کوي په څو میاشتو کې د دوی ذهن فعالیت ښه کیږي.
ورزش د ذهن نیورون ته وده ورکوي، کوم چې حافظه ښه کوي. ورزش د ذهن په ځوان ساتلو کې مرسته کوي او د بدن نورې برخې هم سالمې ساتي.
مطالعه نه کول
د نیورولوژي په ژورنال کې خپره شوې څېړنه کې راغلي چې په مکرر ډول لوستل د ذهن د تخریب پروسې مخه نیسي او ممکن د الزایمر یا ډیمنشیا په څېر ناروغیو څخه ساتنه وکړي.
د امریکا د کالیفورنیا پوهنتون په دې څېړنه کې شاوخوا ۸۰۰ کسان شامل وو، چې ددغه کسانو اوسط عمر ۷۶ کاله ښودل شوی.
د دغو کسانو د ذهن سکینونه او د حافظې ازموینې هم ترسره شوې.
له دغو کسانو وپوښتل شول، چې ایا دوی تېر کال په ۳ ډوله فعالیتونو کې برخه اخیستې وه که نه.
په دې فعالیتونو کې (د ورځپاڼو، مجلو یا کتابونو لوستل)، لوبې کول او د ټولنې ټولګي شامل وو.
څېړنې موندلې چې ذهني عمر په اوسط ډول د هر ذهني فعالیت سره ۱۳ کاله کم شوی، مګر د نارینه وو لپاره ۱۷ کاله او د ښځو لپاره ۱۰ کاله توپیر درلود.
ذهني تمرین نه کول
د نوي مهارت، ژبې یا موضوع زده کول د ذهن ډېرو حجرو ته ګټه رسوي.
د دې لپاره تاسو کولی شئ یو هنر خپل کړئ لکه د موسیفۍ د یوې وسیلې غږول چې په منځني عمر کې د ښه فکر کولو کې مرسته کوي.
هر نوی کار په سر کې ستونزمن وي، مګر له لاسه یې مه ورکوئ، څومره چې کار سخت وي هغومره د ذهن لپاره ښه وي.
سګرټ څکول یا د تمباکو استعمال
تمباکو یو شمېر کیمیاوي مواد لري، چې ذهن ته زیان رسوي او همدا لامل دی چې سګرټ څکول د ذهن انحطاط او ډیمنشیا خطر زیاتوي.
د ټولنیز تعامل څخه ډډه کول
د کورنۍ او ملګرو څخه واټن په رواني روغتیا منفي اغیزه لري. یوې څېړنې موندلې چې د ملګرو یا خپلوانو لیدل د ډیمنشیا خطر ۴۷ سلنه کموي.
د خلکو سره اړیکه فشار کموي، د یوازیتوب احساس کموي، دا دواړه د ذهن عمر ګړندی کوي.
د خوب نشتوالی
کله چې تاسو د خوب له کمښت سره مخ شئ، حتی یو عادي کار د ذهن لپاره خورا ستونزمن کیږي.
د خوب له کمښت سره مخ کېدل د تمرکز کولو لپاره خورا ستونزمن وي پداسې حال کې چې په حافظه منفي اغیزه کوي.
نو د ښه ذهني روغتیا لپاره هره ورځ له ۷ تر ۸ ساعتونو خوب اړین دی.
خواړو ته نه پاملرنه
په خوړو کې د زیات غوړ او بورې استعمال د دماغ فعالیت ته زیان رسوي. برعکس، ځینې خواړه لکه میوه، سبزيجات، دال، کب او زیتون غوړ د ذهن لپاره غوره دي. هره ورځ یوه پیاله چای یا کافي څښل هم ذهن ته ګټه رسوي.