تودیدونکې نړیوالې او سیمه ییزې سیاسي لوبې

له واک نه د شیخ حسینې له پرځېدا وروسته بنګله‌دېش له پاکستان سره خپلې اړیکې پراخې کړې، چین او هند د تاوتریخوالي کمولو لپاره هوکړه وکړه او نوي ډيلي له طالبانو سره خپلې اړیکې تودې کړې. دا بدلونونه نه یوازې د سیمې د ځواک انډول اغیزمنوي، بلکې د هند، پاکستان، چین او افغانستان ترمنځ نوې ستراتیژیکې اړیکې هم رامنځته کوي.

ساوت چاینا مارنینګ پوسټ ورځپاڼه په یوه تحلیل کې وايي، چې په بنګله‌دېش کې حسینه واجد د هند لپاره یوه مهمه سیمه‌ییزه متحده ګڼل کېده، خو نوي ډیلي ته د هغې تېښتې د هند د اوږدې مودې سیال پاکستان ته فرصت ور کړی، چې له بنګله‌دېش سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

د دې شواهد د بنګله‌دېش له دې ګامونو هم څرګندیږي، چې پاکستاني وګړو ته یې د ویزې شرایط نرم کړل، د کراچۍ او چټاګانګ ترمنځ یې مستقیم سمندري مسیرونه پرانېستل او دواړو هېوادونو د سوداګریزو محدودیتونو نرمښت اعلان کړ. همدا میاشت، بنګله‌دېش په کراچۍ کې د پاکستان په "امن" سمندري تمریناتو کې برخه اخلي.

د دې نږدېوالي تر شا د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګپوړو چارواکو د سفرونو لړۍ هم روانه ده.

ډاکې ته د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سفر، د پاکستان د استخباراتو د رییس عاصم ملک د تېرې میاشتې سفر او د بنګله‌دېش د لنډمهالي حکومت د رییس محمد یونس او د پاکستان د لومړي وزیر شهبار شریف لیدنې کتنې هم په دې کې شامل دي.

د ساوت چاینا مارنینګ پوسټ په باور، که څه هم له نوي ډیلي او اسلام‌اباد سره د بنګله‌دېش اړیکې د صفر مجموعې د معادلې په توګه نه شي تحلیل کېدای، خو دا پرمختګونه د بنګله‌دېش د بهرنۍ پالیسۍ د بدلون ښکارندویي کوي.

ورځپاڼه وايي، دا په ځانګړي ډول د اسلام‌اباد لپاره یو فرصت دی، ځکه بنګله‌دېش له۱۹۷۱ کال راهیسې د خپلواکۍ جګړې له وخته د پاکستان پر وړاندې منفي نظر درلود. د حسینې د واکمنۍ پر مهال پاکستان پلوه سیاسي ګوندونه لکه جماعت اسلامي تر جدي څار لاندې وو، خو اوس همدغه ډلې د بنګله‌دېش د لنډمهاله حکومت برخه دي یا یې ملاتړ کوي.

د هند او طالبانو نږدې کېدل

د هند د بهرنیو چارو مرستیال وزیر ویکرم میسري تېره میاشت په دوبۍ کې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي سره ولیدل.

هند د طالبانو پر وړاندې یو محتاط دریځ لري، ځکه دا ډله د پاکستان له پوځ او استخباراتو سره نږدې اړیکې لري. خو اوس افغانستان د هند لپاره یو مهم فرصت بلل کېږي، په ځانګړي ډول له مرکزي اسیا سره د هند د اقتصادي وصل په چوکاټ کې، افغانستان مهم دی.

ساوت چاینا مارنینګ پوسټ وايي، طالبان هڅه کوي چې له نړیوالې انزوا ووځي. دوی غواړي د چین او روسیې ترڅنګ هند د پرمختیايي ملګري په توګه ومني، په ځانګړې توګه اوس چې امریکا خپلې مرستې بندې کړې دي.

هند ته طالبان تر داعش غوره ښکاري، ځکه نوی ډیلی داعش ته د احتمالي ګواښ په نظر ګوري.

له بلې خوا هند د سیمې یوازینی هېواد دی چې له ټولو ګاونډیو سره ګډې پولې لري، نو په همدې دلیل د تازه تحولاتو اغېزې مثبتې او منفي دواړې دي.

له یوې خوا، له بنګله‌دېش سره د اړیکو خرابوالی «اکټ ایسټ» پالیسۍ ته زیان رسوي، خو بل خوا له طالبانو سره د اړیکو ښه کېدل له مرکزي اسیا سره د هند د نښلولو هڅې تقویه کوي.

د چین او هند ترمنځ د سرحدي شخړې کمېدل

د ۲۰۲۰ کال له مرګونو نښتو وروسته د چین او هند سرحدي هوکړې تاوتریخوالی کم کړی.

دې هوکړې دواړو هېوادونو ته اجازه ورکړې چې په دوو لانجمنو سیمو (ختیز لداخ او اکسای چین) کې ګزمه او د څارویو څرولو حقوق بېرته ترلاسه کړي.

خو دا هوکړه د اوږدې مودې سرحدي لانجې نه اواروي. دواړې خواوې لا هم د شخړو سیمې خپلې بولي او د لویدیزې پولې د کره کرښې په اړه توافق نه شته او لاهم دواړو خواوو ته دورند پوځي حضور شته دی.

د چین او هند ترمنځ سرحدي موافقه د دې لپاره شوې چې دواړه هېوادونه پر داخلي او نړیوالو مسائلو تمرکز وکړي.

چین غواړي له خپلو ګاونډیو سره اړیکې ثبات ته ورسوي، ځکه دا مهال له امریکا سره د ستراتیژیک رقابت لپاره چمتووالی نیسي.

هند له چین سره د سوداګرۍ پراخولو ته اړ دی، ځکه د نړیوال تولیدي مرکز په توګه مطرح کېدو لپاره باید چینايي توکو ته لاسرسی ولري.

ساوت چاینا مارنینګ پوسټ وايي، په ټوله کې، جنوبي اسیا کې د اړیکو نوی بدلون روان دی: بنګله‌دېش پاکستان ته نږدې کېږي، خو غواړي له هند سره انډولیزې اړیکې وساتي او افغانستان هند ته نږدې کېږي، خو له پاکستان سره انډول اړیکي غواړي. دغه راز چین هڅه کوي چې د امریکا د ګواښ پر وړاندې خپل ګاونډي هېوادونه ارام وساتي.

د پاکستان پوځ او حکومت تر ډېره په دې بریدونو کې ټي ټي پي ښکېل بولي او وايي، له ډیورنډ کرښې په ور اوښتو په دغه هېواد کې بریدونه کوي.

خو عمران خان د پاکستان پر امنیتي ځواکونو په تېره پوځ نیوکې کوي چې د سرحدونو ساتلو پر ځای یې ټول پام «د سیاسي ګوندونو ځپلو او د غلو او لوټمارو ساتلو ته اړولی دی.»

تحریک انصاف ګوند خپل ټوېټر کې د پاکستان د پوځ مشر ته نوموړي د لیک د ځینې برخو په خپرولو سره د نوموړي په حواله لیکلي: د ترهګرۍ خلاف جنک کې به پوځ هغه وخت بریالی شي چې ولس ور سره ودرېږي، خپله پالیسي بدله کړئ.

په ایډیاله جېل کې د بندي عمران خان وکیل رسنیو ته ویلي چې نوموړي خپل لیک کې شپږو ټکو ته اشاره کړې ده.

د هغه په خبره، ښاغلي خان ویلي چې د ترهګرۍ ضد جګړه کې د نوموړي ګوند د پوځ ملاتړ کوي او ولس ته هم پکار ده چې له پوځ سره ودرېږي.

فیصل چوهدري وايي، ښاغلي خان د تېر کال ټاکنو کې د پوځ لاسوهنه هم یاده کړې او هم یې د نوموړي د ګوند پر غړو چاپې او ډزې یادې کړې دي.

نوموړي په خپل لیک کې د رسنیو لپاره پر نوي قانون نیوکې کړې او هم یې د اقتصاد په هکله د اوسني حکومت پر پالیسۍ اندېښنه ښودلې ده.

عمران خان چې تېره جنورۍ کې د فساد د یوې قضیې له امله پر ۱۴ کاله بند محکومت شوی دا مهال په ایډیاله جېل کې دی.

نوموړی له نورو لسګونو تورونو سره هم مخ دی، خو ټول ردوي او د سیاسي انګېزې له مخې یې بولي.

د منبج ددغه برید مسوولیت تر اوسه هیڅ ډلې پر غاړه نه دی اخستی.

منبج د ترکیې له پولې شاوخوا ۳۰ کیلومتره فاصله لري.

د رویټرز د رپوټ له مخې، د مدني دفاع یوې ادارې ویلي، چې په پېښه کې ۱۴ ښځې وژل شوې او نور نارینه دي.

په ټپیانو کې هم ۱۵ ښځې دي.

الجزیرې رپوټ ورکړی، چې په برید کې ۱۸ تنه وژل شوي دي.

منبج د سوریې د جګړې په اوږدو کې څو ځله لاس په لاس شوی او وروستی ځل په دسمبر کې و، چې د ترکیې ملاتړې ډلې دا ښار د امریکا تر ملاتړ لاندې کرد ځواکونو نه ونیوه.

د شنبې په ورځ په منبج کې یو بل موټر بم برید څلور ملکي کسان وژلي او ۹ نور ټپیان کړي وو، چې ماشومان هم پکې شامل وو.

ټرمپ ویلي چې هغه غواړي د اوکراین جګړه ژر تر ژره پای ته ورسوي او له پوتین سره د لیدو لپاره تیار دی.

پوتین هم له ټرمپ سره د اوکراین او انرژۍ په اړه د بحث او لیده کاته لپاره تیاری ښودلی.

په دې وروستیو اونیو کې جګپوړو روسي چارواکو سعودي عربستان او متحده عربي امارات ته سفرونه کړي دي.

یوې سرچینې رویټرز ته وویل چې له دغو سفرونو سره سره، په روسیه کې ځینې مخالفان شته، ځکه ځینې ډیپلوماتان او استخباراتي چارواکي له امریکا سره د سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو نږدې پوځي او امنیتي اړیکو ته اشاره کوي.

سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو په دې اړه له څه ویلو ډډه کړې او کرملېن هم د دې مسالې په اړه تبصره نه ده کړې. خو ټرمپ او پوتین دواړو د دغو هیوادونو له مشرانو سره رغنده اړیکې جوړې کړې دي.

ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ پر لومړۍ ورځ د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان ته زنګ وواهه او هغه یې «عالي سړی» یاد کړ. پوتین، چې په ۲۰۲۳ کال کې د سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو سفر وکړ، د ۲۰۲۴ کال په سپټمبر کې له محمد بن سلمان نه مننه وکړه چې د امریکا او روسیې د بندیانو تبادلې ته یې زمینه برابره کړې وه.

پوتین او محمد بن سلمان له ۲۰۱۵ کال راهیسې شخصي اړیکې پراخې کړې دي.

محمد بن سلمان او د متحده عربي امارات امیر محمد بن زاید ال نهیان د اوکراین جګړې په ترڅ کې بې پري پاتې شوي.

دواړه مشران د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي سره په منظم ډول اړیکې ساتي.

سعودي عربستان او متحده عربي امارات د جرمونو نړیوالې محکمې غړي نه دي، چې د پوتین د نیولو حکم یې صادر کړی. ددغه حکم له مخې نوموړی یو شمېر هېوادونو لکه برازیل او سویلي افریقا ته سفر نه شي کولای.

دغه راز د اوکراین پر سر د اروپايي هېوادونو پلازمېنو ته هم نه شي تلای.

روسي سرچینو د ټرمپ او پوتین ترمنځ د ناستې د ځای په توګه د ترکیې احتمال رد کړی.

سره له دې چې دغه هیواد په ۲۰۲۲ کال کې د روسیې او اوکراین ترمنځ د سولې خبرو اترو کوربه و.

د روسیې اغیزناک تحلیلګر فېودور لوکیانوف، چې د والدای بحث کلب د علمي مدیر په توګه پیژندل کیږي، رویټرز ته وویل چې ټرمپ او پوتین د ناستې لپاره ډیر انتخابونه نه لري.

هغه زیاته کړه چې سعودي عربستان او متحده عربي امارات د امریکا نږدې متحدان دي، خو په نړیواله ډیپلوماسي کې مهم رول لوبوي، چې له دې امله دوی د خبرو اترو ممکنه ځایونه کېدای شي.

د پاکستان دولتي راډیو د خبر له مخې ښاغلی شریف نن دوشنبې «د سلواغې ۱۵مه» کوټې ته د خپل سفر پرمهال د امنیتي وضعیت ارزونې په موخه د یوې غونډې مشري وکړه.

شهباز شریف په خپلو څرګندونې کې ټینګار وکړ چې دا د تفرقې یا هم د سیاست وخت نه دی، بلکې د «ترهګرۍ» له منځه وړلو لپاره خپلې ټولې هڅې په ژمنیا سره ترسره کړو.

د پاکستان لومړي وزیر بلوچستان ایالت مرکز کوېټې کې د پوځي روغتون لیدنه وکړه او هلته یې په وروستیو وسلوالو بریدونو کې د ټپي شوو پاکستاني نظامیانو سره ولیدل.

هغه وویل چې ترهګر نه غواړي د بلوچستان خلک سوکاله او تعلیم یافته وي.

د پاکستان لومړی وزیر ډاډ ورکړ، چې د بلوچستان د پرمختګ سفر به دوام لري او د ترهګرو «بزدلانه» کړنې د بلوچستان د پرمختګ لپاره د دوی د حکومت هوډ نشي ماتولی.

شهباز شریف:«د بلوچستان پرمختګ د حکومت لپاره یو لومړیتوب دی. په صوبه کې د روغتیا او تعلیم د ښه اسانتیاوو او همدارنګه د کارموندنې د فرصتونو د برابرولو لپاره هڅې روانې دي.»

د سي پېک په اړه د کار د سرعت څخه د رضایت څرګندولو سره، شهباز شریف وویل چې د ګوادر په هوایي ډګر کې الوتنې لا دمخه پیل شوي دي.

هغه وویل چې دا به د پاکستان د مرکزي اسیا، سویل ختیځې اسیا او د نړۍ د نورو برخو ترمنځ د اړیکو په جوړولو کې کلیدي رول ولوبوي.

په دې وروستیو د بلوچستان او پښتونخوا په ګڼو سیمو کې د بلوڅو بېلتون پالو او ټي ټي پي له خوا پر پاکستاني نظامیانو بریدونو زور اخیستی دی.

د پاکستان د پوځ د عامه اړېکو په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د جنوري په ۳۱ او فبروي په لومړۍ نېټه وسله والو د بلوچستان صوبې د کلات ولسوالۍ په منګوچر کې د دغه هېواد پر امنیتي ځواکونو برید کړی او د یاد برید په پایله کې ۱۸ سرتیري وژل شوي دي.